Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

होमो वाथ जपो वाथ दानं वा तद्वदस्व नः । सूत उवाच । यः कश्चिन्नियमो विप्राः प्रसुप्ते गरुडध्वजे

Transliteration

homo vātha japo vātha dānaṃ vā tadvadasva naḥ | sūta uvāca | yaḥ kaścinniyamo viprāḥ prasupte garuḍadhvaje

Translation

ଏହା ହୋମ କି ଜପ କି ଦାନ—ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ ଯେକୌଣସି ନିୟମ କରାଗଲେ—

Word by Word

• होमः: fire-offering
• होमः: Karta (Option)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प (or)

• अथ: then/now
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), अनुक्रम/प्रश्नार्थक (then/now)

• जपः: recitation
• जपः: Karta (Option)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प (or)

• अथ: then/now
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• दानम्: gift/charity
• दानम्: Karta (Option)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प (or)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• वदस्व: tell (us)
• वदस्व: Kriya (Request)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; आत्मनेपद (वदस्व)

• नः: to us / for us
• नः: Sampradana (Recipient/beneficiary)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), बहुवचन; एन्क्लिटिक (us/for us)

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Said)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यः: who/which
• यः: Karta (Relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कश्चित्: any/some
• कश्चित्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नियमः: observance
• नियमः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विप्राः: O brāhmaṇas
• विप्राः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), बहुवचन

• प्रसुप्ते: when (he) is asleep
• प्रसुप्ते: Adhikarana (Locative setting)
• Type: Verb
• Root: प्र-स्वप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-कृदन्त ‘प्रसुप्त’; सप्तमी, एकवचन

• गरुडध्वजे: in/when (the Lord) with Garuḍa as his banner
• गरुडध्वजे: Adhikarana (Locative setting)
• Type: Noun
• Root: गरुड + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (गरुडः ध्वजः यस्य), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Speaker

Sūta

Characters & Entities

• Sūta
• Garuḍadhvaja (Viṣṇu)
• Homa
• Japa
• Dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when the Lord is described as ‘asleep’ in yoganidrā, dharmic practice continues—homa, japa, and dāna become meaningful when aligned with the season’s discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is embedded in the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya context within Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse enumerates homa, japa, and dāna as candidate practices; Sūta begins the rule that any such niyama done during this time yields great fruit.