Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो वृकश्च त्रिदशालये । ससैन्यपरिवारेण प्रहृष्टेन समन्वितः

Transliteration

etasminnaṃtare prāpto vṛkaśca tridaśālaye | sasainyaparivāreṇa prahṛṣṭena samanvitaḥ

Translation

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୃକ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଆଳୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ସେ ସେନା ଓ ପରିବାରଦ୍ୱାରା ଘେରା, ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଥିଲା।

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम

• अन्तरे: in the meantime/interval
• अन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कालवाचक (‘in the interval’)

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियापदवत् (‘arrived’)

• वृकः: Vṛka
• वृकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (वृक)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• त्रिदशालये: in the abode of the gods
• त्रिदशालये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश-आलय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (‘abode of the thirty gods’)

• ससैन्यपरिवारेण: with (his) army and retinue
• ससैन्यपरिवारेण: Sahakari (Association/सहकारि)
• Type: Noun
• Root: स-सेन्य-परिवार (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘having an army and retinue’)—सहचर-निर्देश

• प्रहृष्टेन: delighted
• प्रहृष्टेन: Sahakari (Instrumental attribute/सहकारि)
• Type: Adjective
• Root: प्र-हृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (परिवारेण/वृकः)

• समन्वितः: accompanied/endowed
• समन्वितः: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-अन्वि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (वृकः)

Speaker

Narrator (implied Purāṇic narration; explicit speaker not stated in this verse)

Visual Art Cues

Scene: Vṛka, radiant with pride, enters the gods’ abode with a surrounding army—standards raised, drums beating, celestial gates forced open, devas absent.

Characters & Entities

• Vṛka
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked ambition, when backed by force and pride, can storm even divine domains—setting the stage for dharma to reassert itself.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya (Nāgara Khaṇḍa), though this verse itself describes entry into the devas’ abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative description.