Adhyaya 220

Verse 1

ये वांछंति ममाभीष्टं श्राद्धे भुक्त्वाऽथ पैतृके

ଯେମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି—ପୈତୃକ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ ଦେଇ (ଆମନ୍ତ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି) ପରେ…

Verse 2

आनर्त उवाच । त्रयोदश्यां कृते श्राद्धे कस्माद्वंशक्षयो भवेत् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्त्वं महा मुने । भर्तृयज्ञ उवाच । एषा मेध्यतमा राजन्युगादिः कलिसंभवा । स्नाने दाने जपे होमे श्राद्धे ज्ञेया तथाऽक्षया

ରାଜା ଆନର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧରୁ ବଂଶକ୍ଷୟ କାହିଁକି ହୁଏ? ହେ ମହାମୁନି, ଏ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ। ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଏହି ତିଥି ସର୍ବାଧିକ ପବିତ୍ର, କଳିଯୁଗରେ ଯୁଗାରମ୍ଭକାରିଣୀ; ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏହାକୁ ‘ଅକ୍ଷୟା’ ଭାବେ ଜାଣ—ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟିନୀ।

Verse 3

अस्यां चेत्तु गजच्छाया तिथौ राजन्प्रजायते । तदाऽक्षयं मघायोगे श्राद्धं संजायते ध्रुवम्

ହେ ରାଜନ, ଏହି ତିଥିରେ ଯଦି ‘ଗଜଛାୟା’ ଯୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ମଘା-ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୋଗରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ‘ଅକ୍ଷୟ’ ହୁଏ।

Verse 4

यः क्षीरं मधुना युक्तं तस्मिन्नहनि यच्छति । पितॄनुद्दिश्य यो मांसं दद्याद्वाध्रीणसं च यः

ଯେ ସେହି ଦିନ ମଧୁମିଶ୍ରିତ କ୍ଷୀର ଦାନ କରେ, ଏବଂ ଯେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମାଂସ ଦାନ କରେ—ବାଧ୍ରୀଣସ ମାଂସ ସହିତ—

Verse 5

वाध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । त्रिःपिबंत्विंद्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिम्

ବାଧ୍ରୀଣସର ମାଂସରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ। (ଅନ୍ୟ ପାଠରେ:) ‘ସେମାନେ ତିନିଥର ପିଉନ୍ତୁ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟକ୍ଷୀଣ, ଶ୍ୱେତ, ବୃଦ୍ଧ, ଅଜାପତି’—ଏହି ବାକ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ରକ୍ଷିତ।

Verse 6

तं तु वाध्रीणसं विद्यात्सर्वयूथाधिपं तथा । खड्गमांसं च वा दद्यात्तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । संजायते न संदेहस्तेषां वाक्यं न मे मृषा

ସେହି ବାଧ୍ରୀଣସକୁ ସମସ୍ତ ଯୂଥମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ବୋଲି ଜାଣ। କିମ୍ବା ଖଡ୍ଗ (ଗଣ୍ଡା) ମାଂସ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ମୋ କଥା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 7

आसीद्रथंतरे कल्पे पूर्वं पार्थिवसत्तमः । सिताश्वो नाम पांचालदेशीयःपितृभक्तिमान्

ପୂର୍ବକାଳରେ ରଥନ୍ତର କଳ୍ପରେ ପାଞ୍ଚାଳଦେଶୀୟ ସୀତାଶ୍ୱ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ପିତୃଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।

Verse 8

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन केवलम् । स हि श्राद्धं त्रयोदश्यां कुरु ते पायसेन च

“ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର—ମଧୁ, କାଳଶାକ ଏବଂ କେବଳ ଖଡ୍ଗମାଂସ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କର; ସହିତ ପାୟସ (ଖୀର) ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।”

Verse 9

सोमवंशं समुद्दिश्य श्राद्धं यच्छति भक्तितः

“ସୋମବଂଶକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରେ।”

Verse 10

अथ तैर्बाह्मणैः सर्वैः स भूयः कौतुकान्वितैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पृष्टो भुक्त्वा यथेच्छया

“ତାପରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କିଛି ସମୟ ପରେ—ଇଚ୍ଛାମତେ ତୃପ୍ତି ସହ ଭୋଜନ କରି ସାରି—ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପଚାରିଲେ।”

Verse 11

श्राद्धादनंतरं राजन्दृष्ट्वा तं श्रद्धयाऽन्वितम् । पादावमर्द्दनपरं प्रणिपातपुरः सरम्

“ହେ ରାଜନ୍, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପରେ ସତ୍ୱର, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ଦେଖି—ଯିଏ ତାଙ୍କର ପାଦମର୍ଦ୍ଦନ ସେବାରେ ତତ୍ପର ଏବଂ ପ୍ରଣାମରେ ଅଗ୍ରସର ଥିଲେ—(ସେମାନେ କହିଲେ)।

Verse 12

ब्राह्मणा ऊचुः । कृत्वा श्राद्धं महाराज प्रदातव्याऽथ दक्षिणा । ब्राह्मणेभ्यस्ततः श्राद्धं पितॄणां चोपतिष्ठति

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସାରିଲେ ପରେ ଦକ୍ଷିଣା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 13

सा त्वया कल्पिताऽस्माकं वितीर्णाद्यापि नो नृप । कुप्याकुप्यं परित्यज्य तां देहि नृप मा चिरम्

ହେ ନୃପ, ଆମ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେ ଦକ୍ଷିଣା ନିର୍ଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସେହିଟି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ମୂଲ୍ୟବାନ-ଅମୂଲ୍ୟ ବିଚାର ଛାଡ଼ି, ହେ ରାଜା, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ତାହା ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा च नृपः प्राह संप्रहृष्टेन चेतसा । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि विप्रैरद्य न संशयः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ରାଜା ହର୍ଷିତ ଚିତ୍ତରେ କହିଲେ—‘ମୁଁ ଧନ୍ୟ; ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’

Verse 15

तस्माद्ब्रूत महाभागा युष्मभ्यं किं ददाम्यहम्

ଏହେତୁ, ହେ ମହାଭାଗମାନେ, କହନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ କ’ଣ ଦେବି?

Verse 16

वर न्नागान्मदोन्मत्तान्भद्रजातिसमुद्भवान् । किं वा सप्तिप्रधानांश्च मनोमारुतरंहसः

ଭଦ୍ରଜାତିରୁ ଜନ୍ମିତ, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଦେବି କି? ନା କି ପବନ ସମ ବେଗବାନ ପ୍ରଧାନ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦେବି?

Verse 17

किं वा स्थानानि चित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । पितॄनुद्दिश्य यत्किंचिन्नादेयं विद्यते यतः

କିମ୍ବା ମନୋହର ସ୍ଥାନ—ଗ୍ରାମ ଓ ନଗରମାନେ ମଧ୍ୟ—ଦାନ କରିବି କି? ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅର୍ପିତ ହେଲେ ‘ଅଦେୟ’ ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ।

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । नास्माकं वाजिभिः कार्यं न रत्नैर्न च हस्तिभिः । न देशैर्ग्राममुख्यैर्वा नान्येनापि च केनचित्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଆମକୁ ଘୋଡ଼ା ଦରକାର ନାହିଁ, ରତ୍ନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ହାତୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦେଶ-ଭୂମି କିମ୍ବା ପ୍ରଧାନ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 19

यदर्थेन महाराज पृष्टोस्माभिर्यतो भवान् । तस्मान्नो दक्षिणां देहि संदेहघ्नां तपोत्तम

ହେ ମହାରାଜ, ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛୁ, ସେହିପାଇଁ ଆମକୁ ସନ୍ଦେହନାଶକ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ତପୋତ୍ତମ।

Verse 20

यां पृच्छामो वयं सर्वे कौतूहलसमाहिताः

ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୀବ୍ର କୌତୁହଳରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଯାହା ପଚାରୁଛୁ—ସେ କଥା କହନ୍ତୁ, ହେ ନୃପତେ।

Verse 21

राजोवाच । उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम् । दातुं नैव ग्रहीतुं च नी चजात्यस्य वैदिकाः

ରାଜା କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଉପଦେଶ ଦେବାର ଅଧିକାର ଅଛି। ବୈଦିକମାନେ ନୀଚାଚାରୀ ଓ ନୀଚଜାତିଙ୍କୁ ନ ଦେବେ, ନ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

Verse 22

सोऽहं राजा न सर्वज्ञो यो यच्छामि द्विजोत्तमाः । उपदेशं हि युष्मभ्यं सर्वज्ञेभ्यो विचक्षणाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ମୁଁ ରାଜା, ସର୍ବଜ୍ଞ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶରୂପେ ଦେଉଛି—ତୁମେ ବିବେକୀ, ଯେନେ ସର୍ବଜ୍ଞ।

Verse 23

ब्राह्मणा ऊचुः । गुरुशिष्यसमुत्थोऽयमुपदेशो महीपते । प्रार्थयामो वयं किंचिन्मा भयं त्वं समाविश

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହୀପତେ! ଏହି ଉପଦେଶ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟର ଯଥାଯଥ ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ଭୟ ଆବେଶ କରୁ ନାହିଁ।

Verse 24

वयं च प्रश्नमेकं हि पृच्छामो यदि भूपते । ब्रूषे कौतुकयुक्तानां सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ହେ ଭୂପତେ! ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛୁ। ଆପଣ ଯଦି ଉତ୍ତର ଦେବେ, ତେବେ କୁତୁହଳଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ କହନ୍ତୁ।

Verse 25

तस्माद्वद महाभाग यदि जानासि तत्त्वतः । न चेद्गुह्यतमं किंचित्पृच्छामस्त्वां कुतूहलात्

ଏହେତୁ, ହେ ମହାଭାଗ! ଯଦି ଆପଣ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ। ନ ଜାଣିଲେ, କୁତୁହଳବଶେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟ ପଚାରୁଛୁ।

Verse 26

राजोवाच । यदि वः संशयो विप्रा युष्मत्प्रश्नमसंशयम् । कथयिष्याभि चेद्गुह्यं तद्वद्ध्वं गप्ल ज्वराः

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଯଦି ତୁମମାନଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ତେବେ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ କହ। ଯଦି ମୋତେ କିଛି ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ କହିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ (ପ୍ରଶ୍ନରୂପେ) କହ।

Verse 27

ब्राह्मणा ऊचुः । अन्नेषु च विचित्रेषु लेह्येषु विविधेषु च । अमृतेष्वेषु सर्वेषु तथा पेयेषु पार्थिव

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥିବ! ନାନାପ୍ରକାର ଅନ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଭିନ୍ନ ଲେହ୍ୟ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅମୃତସଦୃଶ ବ୍ୟଞ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ପେୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ…

Verse 28

तस्मादद्य दिने ब्रूहि मधु यच्छसि गर्हितम् । वर्तते च यथाऽभक्ष्यं ब्राह्मणानां विशेषतः

ଏହେତୁ ଆଜି କୁହ—ନିନ୍ଦିତ ମଧୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଦେଉଛ? ଯାହା ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନୁଚିତ ଭୋଜ୍ୟ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 29

तथा विचित्र मासेषु संस्थितेषु नराधिप । खङ्गमांसं निरास्वादं कस्माद्यच्छसि केवलम्

ଏବଂ ଆଉ, ହେ ନରାଧିପ! ଏତେ ଉତ୍ତମ ମାସମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ତୁମେ କାହିଁକି କେବଳ ନିରସ ଖଙ୍ଗ-ମାଂସ ଦେଉଛ?

Verse 30

संति शाकानि राजेन्द्र पावनीयानि सर्वशः । सुष्ठु स्वादु कराण्यत्र व्यञ्जनार्थं महीपते

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଏଠାରେ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ପାବନକାରୀ ଶାକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ହେ ମହୀପତେ! ଏମାନେ ବ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ କରନ୍ତି।

Verse 31

कालशाकं सकटुकं मुखाऽधिजनकं महत् । कस्माद्यच्छसि चास्माकं भक्त्या परमया युतः । न श्राद्धे प्रतिषेधश्च प्रकर्तव्यः कथंचन

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, କଟୁ ଏବଂ ମୁଖରେ ଭାରି ଜ୍ୱାଳା ସୃଷ୍ଟିକରୁଥିବା କାଳଶାକ ଆମକୁ କାହିଁକି ଦେଉଛ? ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଅନୁଚିତତା କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 32

न च त्याज्यं समुच्छिष्टं तेन भुंजामहे ततः । तदत्र कारणेनैव गुरुणा भाव्यमेव हि । येन त्वं यच्छसि प्राय एतत्सिद्धिर्भवेत्स्थिता

ଏହାକୁ ‘ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ’ ବୋଲି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଆମେ ଏହା ଭୋଜନ କରୁ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁତର କାରଣ ଅଛି—ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରାୟଃ ଏହା ଅର୍ପଣ କର—ଯେଣୁ ଏହି ଅଭିପ୍ରେତ କ୍ରିୟା ସିદ્ધି ପାଇ ସ୍ଥିର ହେଉ।

Verse 33

तस्मात्कथय नः सर्वं परं कौतूहलं हि नः । निःस्वादितं यथा दद्यादीदृक्छ्राद्धे विगर्हितम्

ଏହେତୁ ଆମକୁ ସବୁ କଥା କହ; ଆମର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ। ଏପରି ନିରସ ଓ ନିନ୍ଦିତ ଭୋଜ୍ୟକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କେହି କିପରି ଦାନ କରିପାରେ?

Verse 34

यथा त्वं नृपशार्दूल श्रद्धया संप्रयच्छसि

ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ! ତୁମେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କିପରି ଅର୍ପଣ କରୁଛ?

Verse 35

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् । स वैलक्ष्यस्मितं प्राह सलज्जं पृथिवीपतिः

ସେହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ପୃଥିବୀପତି ଲଜ୍ଜାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସଂକୋଚମିଶ୍ରିତ ହସ ସହିତ ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 36

गुह्यमेतन्महाभागा अस्माकं यदि संस्थितम् । अवाच्यमपि वक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ହେ ମହାଭାଗମାନେ! ଏହା ମୋ ଜୀବନ ସହିତ ଜଡିତ ଗୁହ୍ୟ କଥା। ତଥାପି—ଅବାଚ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ କହିବି; ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଶୁଣ।

Verse 37

अहमासं पुरा पापो लुब्धकश्चान्य जन्मनि । निहंता सर्वजंतूनां तथा भक्षयिता पुनः

ପୂର୍ବକାଳରେ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ, ମୁଁ ପାପୀ ଲୁବ୍ଧକ (ଶିକାରୀ) ଥିଲି—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିଲି, ଏବଂ ପୁନଃ ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲି।

Verse 38

पर्यटामि तदारण्ये धनुषा मृगयारतः । सिंहो व्याघ्रो गजेन्द्रो वा शरभो वा द्विजो त्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ମୁଁ ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଧନୁଷ ଧରି, ଶିକାରରେ ରତ ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲି—ସିଂହ ହେଉ, ବ୍ୟାଘ୍ର ହେଉ, ଗଜେନ୍ଦ୍ର ହେଉ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ଶରଭ ହେଉ।

Verse 39

मद्बाणगोचरं प्राप्तो न जीवत्यपि कर्हिचित् । कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो महीतले

ମୋ ବାଣର ଗୋଚରକୁ ଯେ କେହି ଆସୁଥିଲା, ସେ କେବେ ଜୀବିତ ରହୁନଥିଲା; ତାପରେ କିଛି କାଳ ବିତିଗଲେ, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି।

Verse 40

संप्राप्तोऽहं महाभागा अग्नि वेशस्य सन्मुनेः । आश्रमे समनुप्राप्तो निशीथे क्षुत्पिपासितः

ହେ ମହାଭାଗମାନେ! ମୁଁ ସନ୍ମୁନି ଅଗ୍ନିବେଶଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ନିଶୀଥେ (ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ) ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲି।

Verse 41

तावत्तत्र सशिष्याणां श्राद्धकर्मविधिं वदन् । संस्थितो वेष्टितः शिष्यैः समन्ताद्द्विजसत्तमाः

ସେଇ ସମୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ! ସେ ତାଁହାରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମର ବିଧି କହୁଥିଲେ; ଶିଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ।

Verse 42

अग्निवेश उवाच । ऋक्षे पित्र्ये यदा चन्द्रो हंसश्चापि करे व्रजेत् । त्रयोदशी तु सा च्छाया विज्ञेया कुञ्जरोद्भवा

ଅଗ୍ନିବେଶ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ପିତୃ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ ଏବଂ ‘ହଂସ’ ମଧ୍ୟ ‘କର’ ରାଶିକୁ ଯାଏ, ସେ ଛାୟା ‘କୁଞ୍ଜରୋଦ୍ଭବା’ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ; ସେ ତିଥି ତ୍ରୟୋଦଶୀ।

Verse 43

पित्र्ये यदास्थितश्चेन्दुर्हंसश्चापि करे स्थितः । तिथिर्वैश्रवणी या च सा च्छाया कुञ्जरस्य च

ଚନ୍ଦ୍ର ପିତୃ-ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସ୍ଥିତ ଓ ‘ହଂସ’ ମଧ୍ୟ ‘କର’ରେ ସ୍ଥିର ଥିଲେ, ‘ବୈଶ୍ରବଣୀ’ ନାମକ ଯେ ତିଥି, ସେହିଟି ମଧ୍ୟ କୁଞ୍ଜରର ‘ଛାୟା’ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ।

Verse 44

सैंहिकेयो यदा चंद्रं ग्रसते पर्वसंधिषु । हस्तिच्छाया तु सा ज्ञेया तस्यां श्राद्धं समाचरेत्

ପର୍ବସନ୍ଧିରେ (ଗ୍ରହଣକାଳେ) ସୈଂହିକେୟ (ରାହୁ) ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସିଲେ, ସେହିଟି ‘ହସ୍ତିଛାୟା’ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ; ସେ ସମୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं जलैरपि प्रभक्तितः । यावद्द्वादश वर्षाणि पितरस्तस्य तर्पिताः

ସେ ଅବସରରେ ଯେ କେହି ଭକ୍ତିସହ କେବଳ ଜଳଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ପିତୃଗଣ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 46

वनस्पतिगते सोमे या च्छाया पूर्वतोमुखी । गजच्छाया तु सा ज्ञेया पितॄणां दत्तमक्षयम्

ଚନ୍ଦ୍ର ‘ବନସ୍ପତି’ରେ ଥାଇ ଛାୟା ପୂର୍ବମୁଖୀ ହେଲେ, ସେହିଟି ‘ଗଜଛାୟା’ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ; ସେ ସମୟରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 47

सा भवेच्च न सन्देहः पुण्यदा पैतृकी तिथिः । तस्यां श्राद्धं प्रकर्तव्यं संभाराः संभृताश्च ये

ନିଃସନ୍ଦେହ ଏହି ପିତୃ-ତିଥି ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ। ସେହି ଦିନ ସଂଗୃହୀତ ଯେ କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

प्रभाते तु न सन्देहः पितॄणां परितृप्तये । शाकैस्तथैंगुदैर्बिल्वैर्बदरैश्चिर्भटैरपि

ପ୍ରଭାତେ ନିଃସନ୍ଦେହ ପିତୃମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଶାକ, ଇଙ୍ଗୁଦ ଫଳ, ବିଲ୍ୱ, ବଦର (କୁଳ) କିମ୍ବା ଚିର୍ଭଟ (ଲାଉକୀବର୍ଗ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 49

यदन्नं पुरुषोऽश्नाति तदन्नास्तस्य देवताः । बाढमित्येव ते प्रोच्य गताः स्वंस्वं निकेतनम्

ମଣିଷ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେଇ ଅନ୍ନ ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାହ୍ୟ। ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ସେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଇ ନିଜ ନିଜ ନିକେତନକୁ ଗଲେ।

Verse 50

सर्वे शिष्या महाभागाः नारायणपुरोगमाः । अग्निवेश्योऽपि सुष्वाप समामन्त्र्य द्विजोत्तमान्

ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସମସ୍ତ ମହାଭାଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 51

तेन संकथ्यमानं च रात्रौ तच्च श्रुतं मया । अहं चापि करिष्यामि प्रातः श्राद्धमसंशयम्

ରାତିରେ ସେ ଯାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ନିଃସନ୍ଦେହ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି।

Verse 52

निहत्य खड्गमादाय तस्य मांसं सुपुष्कलम् । तथा मधु समादाय कालशाकं विशेषतः

ଖଡ୍ଗ (ଗଣ୍ଡା)କୁ ନିହତ କରି ତାହାର ପ୍ରଚୁର ମାଂସ ନେଲା, ମଧୁ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କଲା—ବିଶେଷତଃ କାଳଶାକ ଶାଗ ସହିତ—(କର୍ମ ପାଇଁ) ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।

Verse 53

स्वजातीयेभ्य आदाय तर्पयिष्यामि तान्पितॄन्

ମୋ ସ୍ୱଜାତିୟମାନଙ୍କଠାରୁ (ଏହି ସାମଗ୍ରୀ) ନେଇ, ମୁଁ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବି।

Verse 54

एवं निश्चित्य मनसा प्रसुप्तोऽहं द्विजोत्तमाः । ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले

ଏଭଳି ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ମୁଁ ଶୋଇପଡ଼ିଲି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ। ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ, ଯେତେବେଳେ ରବିମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେଲା,

Verse 55

मधुजालानि भूरीणि गृहीतानि मया ततः । कालशाकं तथा लब्धं स्वेच्छया द्विजसत्तमाः

ତାପରେ ମୁଁ ବହୁ ମଧୁଜାଳ (ମଧୁଚାକ) ସଂଗ୍ରହ କଲି; ଏବଂ କାଳଶାକ ଶାଗ ମଧ୍ୟ ମୋ ଇଚ୍ଛାମତେ ଲଭ୍ୟ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ।

Verse 56

ततः सर्वं समादाय श्रपितं तत्क्षणान्मया । स्नात्वा च निजवर्गाणां पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । प्रदत्तं लुब्धकानां च भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ସବୁକିଛି ଏକତ୍ର କରି ମୁଁ ସେଇକ୍ଷଣେ ରାନ୍ଧିଦେଲି। ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ବଂଶର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ଓ ନିଜ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ, ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଶିକାରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାହା ପ୍ରଦାନ କଲି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 57

एवं मया पुरा दत्तं पितॄ नुद्दिश्य तान्निजान् । नान्यत्किंचिन्मया दत्तं कदाचित्कस्यचिद्विजाः

ଏହିପରି ମୁଁ ପୂର୍ବେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସେଇ ଦାନ ଦେଇଥିଲି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ କେବେ କାହାକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଇନାହିଁ।

Verse 58

ततः कालेन महता मृत्युं प्राप्तोऽस्म्यहं द्विजाः । तद्दानस्य प्रभावेन पार्थिवीं योनिमाश्रितः

ତାପରେ ବହୁ କାଳ ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ପାର୍ଥିବ ଯୋନିକୁ ଲାଭ କଲି।

Verse 59

एवं जातिस्मरत्वं च सञ्जातं मे द्विजोत्तमाः । ते च मे तर्पितास्तेन खड्गमांसेन माक्षिकैः

ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୋତେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ-ସ୍ମରଣଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ଏବଂ ସେଇ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୋ ପିତୃମାନେ ଖଡ୍ଗମାଂସ ଓ ମଧୁରେ ତର୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 60

संप्राप्ताः परमां प्रीतिं ततो द्वाशवार्षिकीम् । एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं प्रकरोमि द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ସେମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁଥିବା ପରମ ପ୍ରୀତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଛି।

Verse 61

खड्गमांसेन मधुना कालशाकेन भूरिशः । विधिहीनं द्विजैर्हीनं तिलदर्भैर्विवर्जितम्

ଖଡ୍ଗମାଂସ, ମଧୁ ଓ ପ୍ରଚୁର କାଳଶାକ ସହ—ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିହୀନ, ଦ୍ୱିଜହୀନ, ଏବଂ ତିଳ ଓ ଦର୍ଭକୁଶ ବିନା ଥିଲା।

Verse 62

मया तद्विहितं श्राद्धं तस्यैतत्फलमागतम् । सांप्रतं विधिना सम्यग्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ମୁଁ ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲି; ତାହାର ଏହି ଫଳ ମିଳିଲା। ଏବେ ତ ଵେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଏହା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 63

उपविष्टैः करोम्येव यच्छ्राद्धं श्रद्धयान्वितः । दर्भैस्तिलैः समोपेतं मन्त्रवच्च द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଆପଣମାନେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଦର୍ଭ ଓ ତିଳ ସମେତ, ମନ୍ତ୍ରସହ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଛି।

Verse 64

नो जानामि फलं किं वा सांप्रतं च भविष्यति । तस्मादेवं परिज्ञाय यूयं चैव द्विजोत्तमाः

ଏବେ କି ଫଳ ହେବ ମୁଁ ଜାଣେନି। ତେଣୁ ଏହିପରି ବୁଝି, ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ—

Verse 65

संतर्पयध्वं च पितॄन्निजान्गजदिने स्थिते । छायायां चैव जातायां कुञ्जरस्य द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଗଜଦିନ ଆସିଲେ—କୁଞ୍ଜରର ଛାୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେବାବେଳେ—ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପିତ କରନ୍ତୁ।

Verse 66

येन संजायते तृप्तिः पितॄणां द्वादशाब्दिकी । युष्माकं च गतिः श्रेष्ठा यथा जाता ममाधुना

ଏହାଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ହୁଏ; ଏବଂ ଆପଣମାନଙ୍କର ଗତି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ—ଯେପରି ଏବେ ମୋର ହୋଇଛି।

Verse 67

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते ब्राह्मणोत्तमाः । संतुष्टाः साधुवादांश्च ददुस्तस्य महीपतेः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ମହୀପତି ରାଜାଙ୍କୁ ସାଧୁବାଦ, ସ୍ତୁତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

Verse 68

ततःप्रभृति चक्रुस्ते श्राद्धानि द्विजसत्तमाः । त्रयोदश्यां नभस्यस्य कृष्णायां भक्तितत्पराः

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ ଭକ୍ତିପରାୟଣ ହୋଇ, ନଭସ୍ୟ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 69

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन तर्पिताः । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं विमानवरमास्थिताः

ମଧୁ, କାଳଶାକ ଓ ଖଡ୍ଗ (ଗଣ୍ଡା) ମାଂସରେ ତର୍ପିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 70

स्पर्धंते सहिता दैवैः पितरश्च विशेषतः । वंशजेन प्रदत्तस्य प्रभावात्सुरसत्तमाः

ହେ ଦେବସତ୍ତମ! ବଂଶଜ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଅର୍ପଣର ପ୍ରଭାବରୁ ପିତୃଗଣ—ବିଶେଷତଃ—ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି।

Verse 71

श्राद्धार्थं संपरिज्ञाय मन्त्रं चक्रुः परस्परम् । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावपि पार्थिव

ହେ ପାର୍ଥିବ! ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣି, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ (ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର) ପରସ୍ପରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ରଚନା କଲେ।

Verse 72

यथा न भवति श्राद्धं तस्मिन्नहनि भूतले । यत्प्रभावाद्वयं सर्वे मानुषैः श्राद्धमाश्रितैः । न यामोऽभिभवस्थानं तस्माच्छप्स्यामहे च तान्

ଯେପରି ସେହି ଦିନ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ ହେଉ; ଶ୍ରାଦ୍ଧାଶ୍ରିତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପରାଭବ ଅବସ୍ଥାକୁ ନ ପହଞ୍ଚୁ—ତେଣୁ ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବୁ।

Verse 73

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं त्रयोदश्यां करिष्यति । कन्यासंस्थे सहस्रांशौ तस्य स्याद्वंशसंक्षयः

ଆଜିଠାରୁ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହସ୍ରାଂଶୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଥିବାବେଳେ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ, ତାହାର ବଂଶକ୍ଷୟ ହେବ।

Verse 74

इति शापेन देवानां निर्दग्धेयं महातिथिः

ଏପରି ଦେବମାନଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ମହାତିଥି ‘ଦଗ୍ଧ’ ହେଲା—ଅର୍ଥାତ୍ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 76

ततःप्रभृति नैतस्या क्रियते श्राद्धमुत्तमम् । यः प्रमादेन कुरुते तस्य स्याद्वंश संक्षयः

ସେଥିଠାରୁ ସେହି ତିଥିରେ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଯେ ପ୍ରମାଦରେ କରେ, ତାହାର ବଂଶକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 220

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे गजच्छायामाहात्म्यवर्णनंनाम विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଗଜଚ୍ଛାୟାମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୨୦ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।