Adhyaya 216

Verse 1

आनर्त उवाच । अन्येऽपि विविधाः कालाः सन्ति पुण्यतमा द्विज । कस्माच्चेंदुक्षये श्राद्धं विशेषा त्समुदाहृतम्

ଆନର୍ତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ କାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଅଛି; ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରକ୍ଷୟକାଳେ (କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ) ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାହିଁକି ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ?

Verse 2

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

ହେ ମହାମୁନି! ଏ ସବୁ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाराज श्राद्धार्हाः संति भूरिशः । कालाः पितृगणानां च तृप्तिदास्तुष्टिदाश्च ये

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ! ଏହା ସତ୍ୟ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଯୋଗ୍ୟ ଅନେକ କାଳ ଅଛି—ଯେ କାଳଗୁଡ଼ିକ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦାନ କରେ।

Verse 4

मन्वाद्या वा युगाद्याश्च तेषां संक्रांतयोऽपराः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं सोम सूर्ययोः

ମନୁ ଓ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ, ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବ୍ୟତୀପାତ, ଗଜଛାୟା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ—ଏସବୁ ପୁଣ୍ୟକାଳର ବିଶେଷ ଅବସର ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 5

एतेषु युज्यते श्राद्धं प्रकर्तुं पितृतृप्तये । तथा तीर्थे विशेषेण पुण्य आयतने शुभे

ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକରେ ପିତୃତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ—ଶୁଭ ପୁଣ୍ୟାୟତନରେ—ବିଶେଷଭାବେ ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନୀୟ।

Verse 6

श्राद्धार्हैर्ब्राह्मणैः प्राप्तैर्द्रव्यैर्वा पितृवल्लभैः । अपर्वण्यपि कर्तव्यं सदा श्राद्धं विचक्षणैः

ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଳିଲେ, କିମ୍ବା ପିତୃପ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଥିଲେ, ପର୍ବତିଥି ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ସଦା ଯଥାଶକ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

सोमक्षये विशेषेण शृणुष्वैकमना नृप । अमा नाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः

ହେ ନୃପ! ଏକାଗ୍ରମନେ ଚନ୍ଦ୍ରକ୍ଷୟର ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ; ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ‘ଅମା’ ନାମକ ଶକ୍ତି ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ସହସ୍ର କିରଣମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 8

यस्य स्वतेजसा सूर्यः प्रोक्तस्त्रैलोक्यदीपकः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावस्या ततः स्मृता

ଯାହାର ସ୍ୱତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଦୀପକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ତେଜରେ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ବସେ, ସେ ତିଥି ‘ଅମାବାସ୍ୟା’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 9

अक्षया धर्मकृत्ये सा पितृकृत्ये विशेषतः । अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा

ସେଇ ଅମାବାସ୍ୟା ଧର୍ମକୃତ୍ୟରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟିନୀ, ବିଶେଷତଃ ପିତୃକୃତ୍ୟରେ। ସେ ଅବସରରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ, ଆଜ୍ୟପ ଓ ସୋମପ—ଏହି ପିତୃଗଣ ବିଶେଷ ଭାବେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 10

रश्मिपा उपहूताश्च तथैवायंतुनाः परे । तथा श्राद्धभुजश्चान्ये स्मृता नान्दीमुखा नृप

ହେ ନୃପ, ରଶ୍ମିପା, ଉପହୂତ, ତଥା ଆୟଂତୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁଜ’ ବୋଲି ପରିଚିତ—ଏମାନେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 11

एते पितृगणाः ख्याता नव देवसमुद्भवाः । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावश्विनावपि

ଏହି ପିତୃଗଣ ‘ନବ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ଦେବସମୁଦ୍ଭବ। ଅର୍ଥାତ୍ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ନାସତ୍ୟ (ଅଶ୍ୱିନ) ମଧ୍ୟ।

Verse 12

सन्तर्पयन्ति ते चैतान्मुक्त्वा नान्दीमुखान्पितॄन् । ब्रह्मणा ते समादिष्टाः पितरो नृपसत्तम

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କରି ସେମାନେ ଏହି ଅନ୍ୟ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ସେହି ପିତୃମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ।

Verse 13

तान्संतर्प्य ततः सृष्टिं कुरुते पद्मसंभवः

ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପିତ କରି ପରେ, ପଦ୍ମସମ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 14

पितरो अन्येऽपि मर्त्या निवसन्ति त्रिविष्टपे । द्विविधास्ते प्रदृश्यंते सुखिनोऽसुखिनः परे

ଅନ୍ୟ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ମର୍ତ୍ୟ ଥିଲେ—ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାନ୍ତି—କେହି ସୁଖୀ, କେହି ଦୁଃଖୀ।

Verse 15

येभ्यः श्राद्धानि यच्छंति मर्त्य लोके स्ववंशजाः । ते सर्वे तत्र संहृष्टा देववन्मुदिताः स्थिताः

ଯେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱବଂଶଜମାନେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ହର୍ଷିତ ରହନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦିତ।

Verse 16

येषां यच्छन्ति ते नैव किंचित्किञ्चित्स्ववंशजाः । क्षुत्पिपासाकुला स्ते च दृश्यन्ते बहुदुःखिताः

କିନ୍ତୁ ଯେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱବଂଶଜମାନେ କିଛିମାତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 17

कस्यचित्त्वथ कालस्य पितरः सुरपूजिताः । अग्निष्वात्तादयः सर्वे त्रिदशेन्द्रमुपस्थिताः

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପିତୃମାନେ—ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଆଦି ସମସ୍ତେ—ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 18

भक्त्या दृष्टा महाराज सहस्राक्षेण पूजिताः । तथान्यैर्विबुधैः सर्वैः प्रस्थिताः स्वे निकेतने

ହେ ମହାରାଜ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଭକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜ ନିକେତନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 19

पितृलोकं महाराज दुर्लभं त्रिदशैरपि । तान्दृष्ट्वा प्रस्थितान्राजन्पितरो मर्त्यसंभवाः

ହେ ମହାରାଜ, ପିତୃଲୋକ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମର୍ତ୍ୟଜନ୍ମଜ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମନ ଦେଲେ।

Verse 20

क्षुत्पिपासार्दिता ये च त ऊचुर्दैन्यमाश्रिताः । स्तुत्वाऽथ सुस्तवैर्दिव्यैः पितृसूक्तैश्च पार्थिव

ହେ ପାର୍ଥିବ, ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡିତ ସେମାନେ ଦୀନଭାବ ଧାରଣ କରି କହିଲେ। ପରେ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ସ୍ତବ ଓ ପିତୃସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରି ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 21

वेदोक्तैरपरैश्चैव पितृतुष्टिकरैः परैः । ततः प्रोचुश्च संहृष्टाः पितरस्तान्सुरोद्भवाः

ବେଦୋକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃତୁଷ୍ଟିକର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରି, ତାପରେ ଦେବୋଦ୍ଭବ ପିତୃଗଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

प्रसन्नाः स्मो वयं सर्वे युष्माकं शंसितव्रताः । तस्माद्ब्रूत वयं येन यच्छामो वो हृदि स्थितम्

‘ତୁମମାନଙ୍କ ବ୍ରତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତେଣୁ କୁହ—କେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମ ହୃଦୟସ୍ଥ ଇଚ୍ଛାକୁ ଆମେ ପ୍ରଦାନ କରିବୁ?’

Verse 23

पितर ऊचुः । वयं हि पितरः ख्याता मनुष्याणामिहागताः । स्वर्गे स्वकर्मणा नित्यं निवसाम सुरैः सह

ପିତୃଗଣ କହିଲେ—‘ଆମେ ହି ପିତୃ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଜ ପୁଣ୍ୟକର୍ମବଳରେ ଆମେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସଦା ବସୁଛୁ।’

Verse 24

विमानेषु विचित्रेषु संस्थिताः सर्वतोदिशम् । वांछितेषु च लोकेषु यामो ध्वजपताकिषु

ଆମେ ବିଚିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ସର୍ବଦିଗରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଧ୍ୱଜ-ପତାକାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗମନ କରୁ।

Verse 25

हंसबर्हिण जुष्टेषु संसेव्येष्वप्सरोगणैः । गन्धर्वैर्गीयमानाश्च स्तूयमानाश्च गुह्यकैः

ହଂସ ଓ ମୟୂର ଯେଉଁଠି ଚରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ, ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସେବାରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଗୀୟମାନ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଆମେ ସମ୍ମାନରେ ବସୁ।

Verse 26

परं सन्तिष्ठमानानामस्माकं त्रिदशैः सह । अत्यर्थं जायते तीव्रा क्षुत्पिपासा सुदारुणा

ତଥାପି ସେଠାରେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ସହ ରହୁଥିବା ଆମ ମନେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣା ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 27

यस्या मन्यामहे चित्ते वह्निमध्यगता वयम् । भक्षयामः किमेतान्हि पक्षिणो विविधानपि । हंसादीन्मधुरालापान्किं वा चाप्सरसां गणान्

ତାହାର ତୀବ୍ରତାରେ ଆମେ ମନେ କରୁ—ଯେନେ ଆମେ ଅଗ୍ନିମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଛୁ। ତେବେ କ’ଣ ଭକ୍ଷଣ କରିବୁ—ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମଧୁରାଳାପ ହଂସାଦି, କିମ୍ବା ଅପ୍ସରାଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ?

Verse 28

यदि कश्चित्क्षुधाविष्टः कञ्चिदादाय पक्षिणम् । गुप्तो गृह्णाति भक्षार्थं हन्तुं शक्तोऽपि सोऽपि न

ଯଦି କେହି ଭୁଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଭକ୍ଷଣାର୍ଥେ ଗୁପ୍ତରେ କୌଣସି ପକ୍ଷୀକୁ ଧରେ, ହତ୍ୟା କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ମାରି ପାରେ ନାହିଁ।

Verse 29

अजराश्चामराश्चैव स्वर्गे ये स्वर्गगाः खगाः । तथा मनोरमा वृक्षा नन्दनादि वनेषु च

ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିହରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଜର ଓ ଅମର; ତଥା ନନ୍ଦନାଦି ବନରେ ମନୋହର ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 30

फलिता ये प्रदृश्यंते प्राप्यांश्चापि मनोरमाः । तत्फलानि वयं सर्वे गृह्णीमः पितरो यदि

ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମନୋହର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍କ ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଯେନେ ସହଜେ ମିଳିବ; ହାୟ, ଆମେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଯଦି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁଥାନ୍ତୁ!

Verse 31

न त्रुटंत्यपि यत्नेन समाकृष्टानि तान्यपि । एतल्लेखापगातोयं तृषार्त्ता यदि यत्नतः । प्रपिबामो न हस्तेषु तच्च तोयं पुनः स्पृशेत्

ଯେତେ ଯତ୍ନରେ ଟାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ଛିଣ୍ଡେ ନାହିଁ। ଆଉ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଯତ୍ନକରି ଲେଖା ନଦୀର ଏହି ଜଳ ପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଜଳଟି ହାତରେ ରହେ ନାହିଁ—ସରିଯାଏ; ଆମେ ପୁଣି ବ୍ୟର୍ଥରେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ।

Verse 32

भुंजानश्च न कोऽप्यत्र दृश्यतेऽत्र पिबन्नपि । तस्मात्त्रिविष्टपावासो ह्यस्माकं घोरदारुणः

ଏଠାରେ କେହି ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ପାନ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ମଧ୍ୟ ଘୋର ଓ ଦାରୁଣ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

Verse 33

एते सुरगणाः सर्वे ये चान्ये गुह्यकादयः । दृश्यंतेऽत्र विमानस्था सर्वे संहृष्टमानसाः

ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ଗୁହ୍ୟକାଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବିମାନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 34

क्षुत्पिपासापरित्यक्ता नानाभोगसमाश्रयाः । कदाचिच्च वयं सर्वे भवामस्तादृशा इव

କ୍ଷୁଧା-ପିପାସା ତ୍ୟାଗ କରି ନାନାଭୋଗର ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ରହୁଛୁ; କେବେ କେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାଉଛୁ ବୋଲି ଲାଗେ।

Verse 35

क्षुत्पिपासापरित्यक्ताः सतोषं परमं गताः । तत्किं कारणमेतद्यत्क्षुत्पि पासा प्रजायते

ଆମେ କ୍ଷୁଧା-ପିପାସା ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପରମ ସନ୍ତୋଷକୁ ପାଇଥିଲୁ; ତେବେ କେଉଁ କାରଣରୁ ପୁଣି କ୍ଷୁଧା ଓ ପିପାସା ଜନ୍ମ ନେଉଛି?

Verse 36

आकस्मिकी च बाधा नः कदाचिन्न प्रणश्यति । तथा कुरुत भद्रं वो यथा तुष्टिः प्रजायते

ଆମର ଏହି ଆକସ୍ମିକ ବାଧା କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ନଶି ଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ—ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଏପରି କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା (ଆମ) ତୃପ୍ତି ଜନ୍ମ ନେବ।

Verse 37

शाश्वती नो यथाऽन्येषां देवानां स्वर्गवासिनाम् । यूयं हि पितरो यस्माद्देवानां भावितात्मनाम्

ଆମର ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଶାଶ୍ୱତ ହେଉ; କାରଣ ଭାବିତାତ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କର ପିତୃ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 38

वयं चैव मनुष्याणां तेन वः शरणं गताः । पितर ऊचुः । अस्माकमपि चैवैषा कष्टावस्था प्रजायते

ଏବଂ ଆମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପିତୃ; ତେଣୁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ। ପିତୃମାନେ କହିଲେ—ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 39

शक्राद्या विबुधा व्यग्राः श्राद्धं यच्छंति नो यदा । ततश्चागत्य तान्सर्वे देवान्संप्रार्थयामहे

ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବଗଣ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟଗ୍ର ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଅର୍ପଣ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଆସି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ।

Verse 40

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामस्तैर्देवैस्तर्पिता वयम् । युष्माकं वंशजा ये च प्रयच्छंति समाहिताः

ତାପରେ ସେହି ଦେବତୁଲ୍ୟ ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ତର୍ପିତ ହୋଇ ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅୁ; ଏବଂ ଆପଣମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଯେମାନେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ନିୟତ ତର୍ପଣ-ଦାନ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅୁ।

Verse 41

कथं न तृप्तिमायातास्ते सर्वे तैः प्रतर्पिताः । यत्र प्रमादिभिर्वंश्यैर्न तर्प्यंते कथंचन

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ତର୍ପିତ ହେଲେ ତୃପ୍ତିକୁ କିପରି ନ ଆସିବେ? କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଅବଧାନହୀନ ବଂଶଜମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପିତୃଗଣ କେବେବି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 42

क्षुत्पिपासाकुलाः सर्वे ते तदा स्युर्न संशयः । किं पुनर्नरकस्था ये धर्मराजनिवेशने

ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ଆକୁଳ ହେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେବେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ନିବାସରେ ନରକସ୍ଥ ଯେମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ କେତେ ଅଧିକ ହେବ!

Verse 43

एतद्धि कारणं प्रोक्तं युष्माकं च कथंचन । क्षुत्पिपासोद्भवं रौद्रं युष्माभिर्यदुदीरितम्

ଏହି କାରଣଟି ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ଆପଣମାନେ କହିଥିବା ଭୁଖ-ପିଆସରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଏହି (ବିଧିସମ୍ମତ ଅର୍ପଣ-ତର୍ପଣର ଅବହେଳା) ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 44

तदस्माकं विभागं चेद्यूयं यच्छत सत्तमाः । सर्वे कव्यस्य दत्तस्य तत्कुर्मो वै हितं शुभम्

ଏହେତୁ ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ଆମର ଯଥୋଚିତ ବିଭାଗ ଦେବ, ତେବେ ଦତ୍ତ କବ୍ୟ (ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ)ର ପ୍ରତିଉପକାରରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ହିତକର ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବୁ।

Verse 45

ब्रह्माणं प्रार्थयित्वा च स्वयं गत्वा तदंतिकम् । बाढमित्येव तैरुक्ते तत आदाय तानपि

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା; ସେମାନେ ‘ବାଢମ୍’ (ତଥାସ୍ତୁ) ବୋଲି କହିବା ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହ ନେଇ ଚାଲିଲା।

Verse 46

दिव्याः पितृगणाः प्राप्ता विधेः सदनमुत्तमम् । नांदीमुखान्पुरस्कृत्य पितॄन्यांस्तर्पयेद्विधिः

ଦିବ୍ୟ ପିତୃଗଣ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସଦନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ବିଧାତା ଅନ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 47

सृष्टिकाले तु संप्राप्ते वृद्धिकामः सुरेश्वरः । अथ तैः सह ते सर्वे स्तुत्वा तं कमलासनम् । प्रणिपत्य स्थिताः सर्वे पितरो विनयान्विताः

ସୃଷ୍ଟିକାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ, ବୃଦ୍ଧିକାମୀ ସୁରେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କ ସହ କମଳାସନ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବିନୟଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 48

पितॄंस्तान्विनयोपेतान्प्रणिपातपुरःसरान् । विधिः प्रोवाच राजेंद्र सांत्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବିନୟଯୁକ୍ତ ଓ ପ୍ରଣାମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖିଥିବା ସେହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ମୃଦୁ ବାଣୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । किमर्थं पितरः सर्वे समायाता ममांतिकम् । देवतानां मया सार्धं संपूज्याः सर्वदा स्थिताः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ପିତୃଗଣ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ସଦା ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ଓ ପୂଜନୀୟ ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 50

तथान्येऽपि च दृश्यंते युष्माभिः सह संगताः । य एते मानवा काराः स्वल्पतेजोन्विताः स्थिताः

ତଥା ତୁମମାନଙ୍କ ସହ ଆଉ କେତେକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସମାଗତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—ଏହି ମାନବମାନେ ଅଳ୍ପ ତେଜସ୍ ସହ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 51

पितर ऊचुः । पितरो मानवा ह्येते स्वर्गं प्राप्ताः स्वकर्मभिः । देवानां मध्यसंस्थाश्च पीड्यंते क्षुत्पिपासया

ପିତୃଗଣ କହିଲେ—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମାନବ ପିତୃମାନେ। ନିଜ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡିତ।

Verse 52

यदा यच्छंति नो वंश्याः कव्यं चैव प्रमादतः । तदा गच्छंति नो तृप्तिं यानैर्यांति यथा सुराः

ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଆମ ବଂଶଜମାନେ ପ୍ରମାଦବଶତଃ କେବେ କେବେ ଆମକୁ କବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଆମେ ତୃପ୍ତି ପାଉ; ତାହାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଗମନ କରୁ।

Verse 53

तदैतैः प्रार्थनाऽस्माकं कृता शाश्वततृप्तये । न च शक्ता वयं दातुं तेन त्वां समुपस्थिताः

ଏହିହେତୁ ଏମାନେ ଆମ ଶାଶ୍ୱତ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଆମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତାହା ଦେବାକୁ ଆମେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ସେହିପାଇଁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 54

यथा स्युर्देवता व्यग्रास्तदाऽस्माकमपि प्रभो कव्यं विना भवेदेषा दशा कष्टा सुरेश्वर

ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ବ୍ୟଗ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ହେ ପ୍ରଭୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ। କାବ୍ୟ ବିନା ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଦଶା ଆସେ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର।

Verse 55

तस्मात्कुरु प्रसादं नः समेमेतैः सुरेश्वर । यथा स्याच्छाश्वती तृप्तिः स्वस्थानस्थायिनामपि

ଏହେତୁ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମ ପ୍ରତି ପ୍ରସାଦ କର; ଯେପରି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ତୃପ୍ତି ହେଉ।

Verse 56

एतेऽस्माकं प्रदास्यंति कव्यं यन्निजवंशजैः । प्रदत्तं तेन संप्राप्ता वयं देव त्वदन्तिकम्

ଏମାନେ ନିଜ ବଂଶଜମାନେ ଯେ କାବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେହି କାବ୍ୟ ଆମକୁ ଦେବେ; ସେଇ ଦାନରେ, ହେ ଦେବ, ଆମେ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 57

देवानां चैव यत्कव्यं तन्नास्माकं प्रतृ प्तये । यतः क्रियाविहीनं तन्न तेषां विद्यते क्रिया

ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ କାବ୍ୟ, ତାହା ଆମ ତୃପ୍ତିକୁ ଦେଉନାହିଁ; କାରଣ ଆମ ବିଷୟରେ ତାହା କ୍ରିୟାବିହୀନ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟା ନାହିଁ।

Verse 58

पितॄनुद्दिश्य यत्कव्यं ब्राह्मणेभ्यः प्रदीयते । स्नातैर्धौतांबरैर्मर्त्यैस्तद्भवेत्तृप्तिदं महत्

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯେ କାବ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଦେଲେ, ତାହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମହା ତୃପ୍ତିଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 59

पितॄणां सर्वदेवेश इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । न स्नातस्याधिकारोऽस्ति देवानां च द्विजातिवत्

“ହେ ସର୍ବଦେବେଶ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମ କର”—ଏହା ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି। ଯେ ସ୍ନାନ କରିନାହିଁ, ତାହାର ଦେବକର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ପରି ଅଧିକାର ନାହିଁ।

Verse 60

पीयूषमपि तैर्दत्तं तेन नः स्यान्न तृप्तये

ସେମାନେ (ଅଯୋଗ୍ୟମାନେ) ଦେଇଥିବା ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ତୃପ୍ତି ଦେବ ନାହିଁ।

Verse 61

तस्मान्मानुषदत्तैर्नो यथा कव्ये प्रजायते । स्वर्गस्थानां परा तृप्तिः सममेतैस्तथा कुरु

ଏହେତୁ ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଯେ ମନୁଷ୍ୟଦତ୍ତ ଅର୍ପଣରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର କବ୍ୟରେ ଆମର ଯଥୋଚିତ ଭାଗ ସିଦ୍ଧ ହେଉ; ଏବଂ ଏହି ଏକେଇ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥମାନଙ୍କର ପରମ ତୃପ୍ତି ମଧ୍ୟ ହେଉ।

Verse 62

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । तानुवाच ततः सर्वान्पितॄन्पार्थिवसत्तम

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 63

ब्रह्मोवाच । अस्मिंस्त्रेतायुगे संज्ञा हव्यकव्यसमुद्भवा । संप्रयाता युगे युग्मे कलौ न प्रभविष्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏହି ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେ ନିୟମ-ସଂସ୍ଥା ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି; ଯୁଗ-ଯୁଗର ଯୁଗ୍ମ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, କଳିଯୁଗରେ ତାହା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 64

यथायथा युगानां च ह्रास एष भविष्यति । तथातथा जना दुष्टा भविष्यंत्यन्यभक्तिकाः

ଯେପରି ଯୁଗମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ହେବ, ସେପରି ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ ହେବେ ଏବଂ ପରାୟଣ (ଅଶୁଭ) ପଥ-ନିଷ୍ଠାରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ।

Verse 65

न दास्यंति यथोक्तानि ते कव्यानि कथंचन । ततः कष्टतराऽवस्था पितॄणां संभविष्यति

ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କବ୍ୟାର୍ପଣ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦେବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପିତୃମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଆହୁରି କଷ୍ଟତର ହେବ।

Verse 66

तस्मादहं करिष्यामि सुखोपायं शरीरिणाम् । येन सन्तर्पिता यूयं परां तृप्तिमवाप्स्यथ

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ଶରୀରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସହଜ ଉପାୟ ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତର୍ପିତ ହୋଇ ପରମ ତୃପ୍ତି ପାଇବ।

Verse 67

पितुः पितामहस्यैव तत्पितुश्च ततः परम् । समुद्देशेन दत्तेन ब्राह्मणेभ्यः प्रभक्तितः

ପିତା, ପିତାମହ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପିତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଅର୍ପଣ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 68

सर्वेषां स्यात्परा तृप्तिर्यावन्मां पितरोऽधुना । तथा मातामहानां च पक्षे नास्त्यत्र संशयः

ଏହିପରି ମୋର ନିଜ ପିତୃପରମ୍ପରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରମ ତୃପ୍ତି ହୁଏ; ଏବଂ ମାତାମହ ପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 69

त्रिभिः सन्तर्पितास्तेऽपि तर्पिताः स्युर्ममावधि । युष्माकं तृप्तये यश्च सुखोपायो भविष्यति

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଙ୍କ୍ତିର ସେଇ ତିନିଜଣ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ମୋର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହେବେ। ଏବଂ ତୁମ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଯେ ସହଜ ଉପାୟ ହେବ, ସେହିଟି ଏବେ କୁହାଯାଉଛି।

Verse 70

तं शृणुध्वं महाभागा गदतो मम सांप्रतम् । पितॄनन्नेन येनैव समुद्दिश्य द्विजोत्तमान्

ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସେଇ ଅନ୍ନାର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 71

तर्पयिष्यंति तेनैव पिण्डान्दास्यंति भक्तितः । तन्नाम्ना तेन वस्तृप्तिः शाश्वती संभविष्यति

ସେଇ ଉପାୟରେ ସେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବେ ଏବଂ ଭକ୍ତିସହିତ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ସେଇ ନାମ ଓ ସେଇ ବିଧି ଦ୍ୱାରା ତୁମ ତୃପ୍ତି ଶାଶ୍ୱତ ହେବ।

Verse 72

तस्माद्गच्छत सन्तुष्टाः स्वानि स्थानानि पूर्वजाः

ଏହେତୁ, ହେ ପୂର୍ବଜମାନେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର।

Verse 73

ततस्ते सहितास्तैस्तु स्वानि स्थानानि भेजिरे । विमानैः सूर्यसंकाशैर्गत्वा पार्थिवसत्तम

ତାପରେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାଇ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ଗମନ କରି ସେମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 74

अथ संगच्छता राजन्कालेन महता ततः । तच्चापि न ददुः श्राद्धं मर्त्यास्त्रिपुरुषं च यत्

ତାପରେ ବହୁ କାଳ ବିତିଗଲାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ମର୍ତ୍ୟମାନେ ତିନି ପୁରୁଷଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 75

नित्यं पितॄन्समुद्दिश्य बहवोऽत्र नराधिप । कव्यभागान्पुनस्तेषां तथा पूर्वं यथा नृप

ହେ ନରାଧିପ! ଏଠାରେ ଅନେକେ ନିତ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ତଥାପି, ହେ ନୃପ, ସେମାନଙ୍କ କବ୍ୟଭାଗ ପୂର୍ବବତ୍ ମିଳୁନାହିଁ।

Verse 76

क्षुत्पिपासोद्भवापीडा महती समजायत । तेषां च दैविकानां च पितॄणां नृपसत्तम

ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ସେହି ଦୈବିକ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାଜନିତ ମହା ପୀଡା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 77

समेत्याथ पुनः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः । प्रोचुश्च प्रणिपत्योच्चैः सुदीनाः प्रपितामहम्

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁନଃ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 78

भगवन्न प्रयच्छंति नित्यं नो वंशसंभवाः । श्राद्धानि दौःस्थ्यमापन्नास्तेन सीदामहे विभो

ହେ ଭଗବନ୍! ଆମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ ଆମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ଦୁରବସ୍ଥାକୁ ପଡ଼ି, ହେ ବିଭୋ, ଆମେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛୁ।

Verse 79

यथा पूर्वं तथा देव तदुपायं प्रचिन्तय । कंचिद्येन दरिद्रा वै प्रीणयंति च ते पितॄन्

ଅତଏବ ହେ ଦେବ! ପୂର୍ବବତ୍ ଯେପରି ହେବ, ସେପରି ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦରିଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ ଓ ତୃପ୍ତ କରିପାରିବେ।

Verse 80

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा तानाह प्रपितामहः । कृपाविष्टो महाराज सर्वान्पितृगणांस्तथा

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ! ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କୃପାରେ ଆବିଷ୍ଟ ପ୍ରପିତାମହ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ଏପରି କହିଲେ।

Verse 81

सत्यमेतन्महाभागा दौःस्थ्यं यांति दिनेदिने । जना यथायथा याति युगं श्रेष्ठं च पृष्ठतः

ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ମହାଭାଗମାନେ! ଦିନକୁ ଦିନ ଲୋକେ ଦୁଃସ୍ଥତାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣ ଯେପରି, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଗ ପଛକୁ ସରିଯାଏ।

Verse 82

तथापि च करिष्यामि युष्मदर्थमसंशयम् । उपायं लघु सन्तृप्तिर्येन वोऽत्र भवि ष्यति

ତଥାପି ତୁମମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି; ଏମିତି ଏକ ସହଜ ଉପାୟ ଦେବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏଠାରେଇ ତୁମମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ସହଜରେ ହେବ।

Verse 83

अमानाम रवे रश्मिसहस्रप्रमुखः स्थितः । तस्मिन्वसति येनेन्दुरमावास्या ततः स्मृता

‘ଅମା’ ନାମକ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହସ୍ର ପ୍ରଧାନ କିରଣସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି; ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହେବାରୁ ସେ ତିଥି ‘ଅମାବାସ୍ୟା’ ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 84

तस्मिन्नहनि ये श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । करिष्यंति नरा भक्त्या ते भविष्यंति सुस्थिताः

ସେହି ଦିନ ଯେ ନରମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମକଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନେ ସୁଖ-କୁଶଳରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବେ।

Verse 85

धनधान्यसमोपेता सर्वशत्रुविवर्जिताः । अपमृत्युपरित्यक्ता मम वाक्याद संशयम्

ସେମାନେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବେ—ମୋର ବାକ୍ୟରୁ ନିଶ୍ଚୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 86

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बभूवुर्हृष्टमानसाः । पितरः कव्यमासाद्य प्रहष्टेनांतरात्मना

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ପିତୃମାନେ ହୃଦୟରେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; କାବ୍ୟ (ଶ୍ରାଦ୍ଧଭାଗ) ପାଇ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ।

Verse 87

ययुः स्वानि निकेतानि प्रेषिताः पद्मयोनिना । अमावास्यादिनं प्राप्य श्राद्धं दत्तं स्ववंशजैः

ପଦ୍ମୟୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ ସେହି ପିତୃମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିକେତନକୁ ଗଲେ; ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଆସିଲେ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 88

संतृप्ता मासमात्रं च तस्थुः संतुष्टमानसाः । गच्छता त्वथकालेन दौःस्थ्यं प्राप्य नरा भुवि । दर्शेऽस्मिन्नपि नो श्राद्धं प्रायः कुर्वंति केचन

ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟମନେ ପ୍ରାୟ ଏକ ମାସ ରହିଲେ; କିନ୍ତୁ ସମୟ ଗତି କରିବା ସହ ଭୂମିରେ ଲୋକେ ପୁଣି ଦୁରବସ୍ଥାକୁ ପଡ଼ିଲେ, ଏହି ଦର୍ଶ (ଅମାବାସ୍ୟା) ଦିନରେ ମଧ୍ୟ କେତେକେ ପ୍ରାୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 89

ततः पितृगणाः सर्वें ये दिव्या ये च मानुषाः । क्षुत्पिपासाकुला भूयो ब्रह्माणं शरणं गताः

ତେବେ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ—ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ—ପୁନର୍ବାର ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 91

भगवन्निंदुक्षये श्राद्धं प्रोक्तं मासं त्वया विभो । अस्माकं प्रीणनार्थाय यत्करिष्यंति मानवाः

ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବିଭୋ! ଇନ୍ଦୁକ୍ଷୟ ସମୟରେ ଆପଣ ସମଗ୍ର ମାସକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ଯେପରି ମାନବମାନେ ଆମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 92

दौःस्थात्तदपि नो कुर्युः प्रायशस्तु पितामह । तेनास्माकं परा पीडा क्षुत्पिपासासमुद्भवा

କିନ୍ତୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହେତୁ, ହେ ପିତାମହ, ସେମାନେ ପ୍ରାୟଃ ସେତିକି ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାଜନିତ ତୀବ୍ର ପୀଡା ଆମକୁ ହୁଏ।

Verse 93

तस्मात्कुरु प्रसादं नो यथा पूर्वं सुरेश्वर । तथापि दुःस्थताभाजस्तर्पयिष्यंति नोऽधुना

ଏହେତୁ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ପୂର୍ବବତ୍ ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଦାରିଦ୍ର୍ୟଭାରାକ୍ରାନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ତର୍ପଣ-ଦାନରେ ଆମକୁ ତୃପ୍ତ କରିପାରନ୍ତୁ।

Verse 94

भर्तृयज्ञ उवाच । अथ ब्रह्मापि संचिन्त्य तानुवाच कृपान्वितः । युष्मदर्थं मयोपायश्चिंतितः पितरो लघुः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, କୃପାସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ହେ ପିତୃଗଣ, ତୁମମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଏକ ସହଜ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଛି।’

Verse 95

येन तृप्तिं परां यूयं गमिष्यथ पित्रीश्वराः । अमावास्योद्भवं श्राद्धमलब्ध्वापि च वत्सरम्

ଏହାଦ୍ୱାରା, ହେ ପିତୃଇଶ୍ୱରମାନେ, ଆପଣମାନେ ପରମ ତୃପ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ—ଯଦିଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଅମାବାସ୍ୟା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମିଳିନ ପାରେ।

Verse 96

यथा मम प्रसादेन तच्छृणुध्वं समाहिताः । आषाढ्याः पंचमे पक्षे कन्यासंस्थे दिवाकरे

ଯେପରି ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତାହା ସିଦ୍ଧ ହେବ—ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆଷାଢର ପଞ୍ଚମ ପକ୍ଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ…

Verse 97

मृताहनि पुनर्यो वै श्राद्धं दास्यति मानवः । तस्य संवत्सरंयावतृप्ताः स्युः पितरो ध्रुवम्

ମୃତ୍ୟୁ-ତିଥି ଦିନେ ପୁନର୍ବାର ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଉଛି, ତାହାର ପିତୃମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହିବେ।

Verse 98

एवं ज्ञात्वा करिष्यंति प्रेतपक्षे नरा भुवि । श्राद्धं यूयं न संदेहो भविष्यथ सुतर्पिताः

ଏହା ଜାଣି ଭୂମିରେ ଲୋକେ ପ୍ରେତପକ୍ଷରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଆପଣମାନେ ସୁତୃପ୍ତ ହେବେ।

Verse 99

यावत्संवत्सरं तेन एकेनापि तु सत्तमाः । तस्मिन्नपि च यः श्राद्धं युष्माकं न प्रदास्यति

ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର କର୍ମଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ (ଫଳ ମିଳେ); ତଥାପି ଯେ ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ ଦେବ…

Verse 100

शाकेनाऽपि दरिद्रोऽसावंत्यजत्वमुपेष्यति । आसनं शयनं भोज्यं स्पर्शं संभाषणं तथा

ଶାକ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା, ସେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିପାରିଥାନ୍ତା; କିନ୍ତୁ ନ କଲେ ସେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ପତିତ ହେବ। ତାକୁ ଆସନ, ଶୟନ, ଭୋଜନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସମ୍ଭାଷଣ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିବ।

Verse 102

न सुखं धनधान्यं च तेषां भावि कथंचन । तस्माद्गच्छत चाव्यग्राः स्वस्थानं पितरो द्रुतम्

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ ନ ହେବ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବେ ନ ହେବ। ତେଣୁ, ହେ ପିତୃଗଣ, ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 103

कलिकालेऽपि संप्राप्ते दारुणे निर्धेने जने । वर्षांते श्राद्धमेकं हि प्रकरिष्यंति मानवाः

ଭୟଙ୍କର କଳିକାଳ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକେ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବର୍ଷାନ୍ତେ କମ୍ ସେ କମ୍ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ କରିବେ।

Verse 104

येनाखिलं भवेद्वर्षं युष्माकं प्रीतिरुत्तमा

ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବର୍ଷ ଜୁଡ଼ି, ହେ ପିତୃଗଣ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପ୍ରୀତି-ତୃପ୍ତି ହେବ।

Verse 105

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरो हृष्टा जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । वर्षांतेऽपि समासाद्य श्राद्धं न स्युर्बुभुक्षिताः

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ପିତୃଗଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ନିକେତନକୁ ଗଲେ। ବର୍ଷାନ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେଲେ ସେମାନେ ଭୁଖା ରହିବେ ନାହିଁ।

Verse 106

अथ येऽत्र दुरात्मानो निःशंकाः कृपणात्मकाः । कलिना मोहिताः श्राद्धं वत्सरांतेऽपि नो ददुः

କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଯେ ଦୁରାତ୍ମା, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଓ କୃପଣସ୍ୱଭାବୀ, ସେମାନେ କଳିର ମୋହରେ ବର୍ଷାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଉନାହାନ୍ତି।

Verse 107

तेषां तु पितरो भूयो दिव्यैःपितृभिरन्विताः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुः प्रोचुस्ते दीनमानसाः

ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନେ ପୁନଃ ଦିବ୍ୟ ପିତୃଗଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୀନମନେ କହିଲେ।

Verse 108

भगवन्वत्सरांतेऽपि कन्यासंस्थे दिवाकरे । नास्माकं वंशजाः श्राद्धं प्रयच्छंति दुरात्मकाः

ହେ ଭଗବନ୍! ବର୍ଷାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଆମ ବଂଶଜ ଦୁର୍ମନା ଲୋକେ ଆମକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 109

तेन संपीडिता देव क्षुत्पिपासा समाकुलाः । वयं शरणमापन्नास्तत्प्रतीकारमाचर

ହେ ଦେବ! ଏହାଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ, ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ; ତେଣୁ ଏହାର ପ୍ରତିକାର କରନ୍ତୁ।

Verse 110

यथा पूर्वं महाभाग वदोपायं लघूत्तमम् । एकाहिकेन श्राद्धेन येनास्माकं हि शाश्वती । प्रीतिः संजायते देव त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

ହେ ମହାଭାଗ! ପୂର୍ବବତ୍ ଆମକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ସରଳ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏକାହିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ହେ ଦେବ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଆମର ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରୀତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।

Verse 111

वंशक्षयेऽपि संजाते ह्यस्माकं पतनं भवेत्

ବଂଶ କ୍ଷୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ପତନ ହେବ।

Verse 112

भर्तृयज्ञ उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः । कृपया परयाविष्टस्ततः प्रोवाच सादरम्

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପରେ ପରମ କୃପାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସାଦରେ କହିଲେ।

Verse 113

ब्रह्मोवाच । अन्यो युष्मत्प्रतुष्ट्यर्थमुपायश्चिंतितो मया । स लघुर्येन वोऽत्यंतं तृप्तिर्भवति शाश्वती

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଛି। ସେ ଲଘୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ତୃପ୍ତି ପାଇବ।

Verse 114

गयाशिरः समासाद्य श्राद्धं दास्यंति येऽत्र वः । अप्येकं तत्प्रभावेन दिव्यां गतिमवाप्स्यथ

ଗୟାଶିରକୁ ପହଞ୍ଚି ଯେମାନେ ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ—ଏକଥର ମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଗତି ପାଇବ।

Verse 115

अपि पापात्मनः पुंसो ब्रह्मघ्नस्यापि देहिनः । अपि रौरवसंस्थस्य कुम्भीपाकगतस्य च

ପାପାତ୍ମା ପୁରୁଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ଦେହଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ରୌରବରେ ଅବସ୍ଥିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ କୁମ୍ଭୀପାକରେ ପତିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 116

प्रेतभावगतस्यापि यस्य श्राद्धं प्रदास्यति । गयाशिरसि वंशस्थस्तस्य मुक्तिर्भविष्यति

ଯେ ପ୍ରେତଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ବଂଶଜ ଯଦି ଗୟାଶିରେ ତାହାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ ତାହାର ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 117

एतन्मम वचः श्रुत्वा सांप्रतं भुवि मानवाः । निःस्वा अपि करिष्यंति श्रादमेकं हि तत्र च । गयाशिरसि सुव्यक्तं युष्माकं मुक्तिदायकम्

ମୋର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଏବେ ପୃଥିବୀର ଲୋକ—ନିର୍ଧନମାନେ ମଧ୍ୟ—ସେଠାରେ କମେ କମେ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ; କାରଣ ଗୟାଶିରେ ଏହା ତୁମର ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 118

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरस्तस्य वचनं परमेष्ठिनः । अनुज्ञातास्ततस्तेन स्वानि स्थानानि भेजिरे

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ପରମେଷ୍ଠି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ, ପରେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 119

ततःप्रभृति श्राद्धानि प्रवृत्तानि धरातले । पिंडदानसमे तानि यावदापुरुषत्रयम्

ସେହି ସମୟରୁ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା; ତାହା ପିଣ୍ଡଦାନ ସମାନ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ ତାହାର ଫଳ-ବିଧି ତିନି ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 120

पूर्वं ब्रह्मादितः कृत्वा ये केचित्पुरुषा गताः । परलोकं समुद्दिश्य तान्नराञ्छक्तितो नृप

ହେ ନୃପ! ପରଲୋକକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବେ ଯେଯେ ପୁରୁଷ ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଏହି କର୍ମ କରୁ।

Verse 121

तत्संख्यानां द्विजेंद्राणां दत्तवंतोऽपि वांछितम् । अदैवत्यमिदं श्राद्धं दरिद्राणां सुखावहम्

ସେହି ସଂଖ୍ୟକ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ଦେବତାନିର୍ଭର ନୁହେଁ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ।

Verse 122

पितॄणां देवतानां च मनुष्याणां सुतृप्ति दम् । तस्माच्छ्राद्धं प्रकर्तव्यं पुरुषेण विजानता

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 123

पितॄणां वांछता तृप्तिं कालेष्वेतेषु यत्नतः । गयायां च विशेषेण लोकद्वयमभीप्सता

ଯେ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ଚାହେ, ସେ ଏହି ଯଥୋଚିତ କାଳମାନଙ୍କରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ—ବିଶେଷତଃ ଗୟାରେ—କ୍ରିୟା କରୁ, ଯଦି ଦୁଇ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ।

Verse 124

न ददाति नरः श्राद्धं पितॄणां चन्द्रसंक्षये । क्षुत्पिपासापरीतांगाः पितरस्तस्य दुःखिताः

ଚନ୍ଦ୍ରସଂକ୍ଷୟ (ଅମାବାସ୍ୟା) ସମୟରେ ଯେ ନର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଏ ନାହିଁ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 125

प्रेतपक्षं प्रतीक्षंते गुरुवांछासमन्विताः । कर्षुका जलदं यद्वद्दिवानक्तमतंद्रिताः

ସେମାନେ ଗଭୀର ଆକାଂକ୍ଷା ସହ ପ୍ରେତପକ୍ଷକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯେପରି କୃଷକ ଦିନରାତି ଅଲସ ନହୋଇ ବର୍ଷାମେଘକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ।

Verse 126

प्रेतपक्षे व्यतिक्रांते यावत्कन्यां गतो रविः । तावच्छ्राद्धं च वांछंति दत्तं स्वैः पितरः सुतैः

ପିତୃପକ୍ଷ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପିତୃମାନେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 127

ततस्तुलागतेप्येके सूर्ये वांछंति पार्थिव । श्राद्धं स्ववंशजै र्दत्तं क्षुत्पिपासासमाकुलाः

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିକୁ ଗଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷୁଧା-ପିପାସାରେ ବ୍ୟାକୁଳ କିଛି ପିତୃମାନେ ନିଜ ବଂଶଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 128

तस्मिन्नपि व्यतिक्रांते काले चांलिं गते रवौ । निराशाः पितरो दीनास्ततो यांति निजालयम्

ସେ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ଗଲେ, ପିତୃମାନେ ନିରାଶ ଓ ଦୀନ ହୋଇ ତେବେ ନିଜ ଆଳୟକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି।

Verse 129

मासद्वयं प्रतीक्षंते गृहद्वारं समाश्रिताः । वायुभूताः पिपासार्ताः क्षुत्क्षामाः पितरो नृणाम्

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ମାସ ଧରି ଗୃହଦ୍ୱାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ବାୟୁସଦୃଶ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ, ପିପାସାର୍ତ୍ତ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ କ୍ଷୀଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 130

यावत्कन्यागतः सूर्यस्तुलास्थश्च महीपते । तथा दर्शदिने तद्वद्ब्रह्मणो वचनान्नृप

ହେ ମହୀପତେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତୁଳାରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଦର୍ଶଦିନ (ଅମାବାସ୍ୟା)ରେ ମଧ୍ୟ—ହେ ନୃପ—ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ।

Verse 131

तस्माच्छ्राद्धं सदा कार्यं पितॄणां तृप्तिमिच्छता । तिलोदकं विशेषेण यथा ब्रह्मवचो नृप

ଏହେତୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି ତିଳୋଦକ ଅର୍ପଣ—ହେ ନୃପ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମବଚନ।

Verse 132

वित्ताभावेऽपि दर्शायां श्राद्धं देयं विपश्चिता । तदभावे च कन्यायां संस्थिते दिवसाधिपे

ଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶା ଅମାବାସ୍ୟାରେ ବିଦ୍ୱାନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହା ନ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 133

तदभावे गयायां च सकृच्छ्राद्धं हि निर्वपेत् । येन नित्यं प्रदत्तस्य श्राद्धस्य फलमश्नुते

ଏହା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନ ହେଲେ ଗୟାରେ ଏକଥର ମାତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 134

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । येनैतत्क्रियते श्राद्धं जनैः पितृ परायणैः

ହେ ନରାଧିପ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ଯେ ପ୍ରକାରେ ପିତୃପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି।

Verse 135

अमावास्यां विशेषेण प्रेतपक्षे च पार्थिव

ହେ ପାର୍ଥିବ, ବିଶେଷକରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଏବଂ ପ୍ରେତପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 136

यश्चैतां शृणुयात्पुण्यां श्राद्धोत्पत्तिं पठेच्च वा । स सर्वदोषनिर्मुक्तः श्राद्धदानफलं लभेत्

ଯେ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧୋତ୍ପତ୍ତି କଥାକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସର୍ବଦୋଷମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନର ଫଳ ପାଏ।

Verse 137

श्राद्धकाले पठेद्यस्तु श्राद्धोत्पत्तिमिमां नरः । अक्षयं तद्भवेच्छ्राद्धं सर्वच्छिद्रविवर्जितम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ଯେ ନର ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧୋତ୍ପତ୍ତି କଥା ପାଠ କରେ, ତାହାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଛିଦ୍ର-ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ରହେ।

Verse 138

असद्द्रव्येण वा चीर्णमनर्हैर्ब्राह्मणैरपि । अभुक्तं कामहीनं वा मन्त्रहीनमथापि वा

ଅସଦ୍ଦ୍ରବ୍ୟରେ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିମ୍ବା ଅନର୍ହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ତାହା ଅଭୁକ୍ତ ରହିଗଲେ ମଧ୍ୟ, କିମ୍ବା ସଙ୍କଳ୍ପହୀନ, ଅଥବା ମନ୍ତ୍ରହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—

Verse 139

सर्वं संपूर्णतां याति कीर्तनात्पार्थिवोत्तम । अस्याः श्राद्धसमुत्पत्तेः कीर्तनाच्छ्रवणादपि

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧସମୁତ୍ପତ୍ତିର କୀର୍ତ୍ତନ କରିଲେ—ଏପରିକି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 216

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटके श्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धोत्पत्तिवर्णनंनाम षोडशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପରେ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧୋତ୍ପତ୍ତିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଷୋଳତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।