Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

प्रविष्टस्तां पुरीं रम्यामयोध्यां सत्यनामिकाम् । रोहिताश्वोऽपि तं श्रुत्वा समायातं मुनीश्वरम् । पदातिः प्रययौ तूर्णं दूरदेशं तु सम्मुखम्

Transliteration

praviṣṭastāṃ purīṃ ramyāmayodhyāṃ satyanāmikām | rohitāśvo'pi taṃ śrutvā samāyātaṃ munīśvaram | padātiḥ prayayau tūrṇaṃ dūradeśaṃ tu sammukham

Translation

ସେ ସତ୍ୟନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରମଣୀୟ ଅଯୋଧ୍ୟା-ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ମୁନୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି ରୋହିତାଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପଦେପଦେ ଶୀଘ୍ର କିଛି ଦୂର ଯାଇ ସମ୍ମୁଖେ ମିଳିବାକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲା।

Word by Word

• प्रविष्टः: entered
• प्रविष्टः: Karta (Predicate participle/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्यक्रिया-स्थाने ‘entered’

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पुरीम्/अयोध्याम्’ इत्यस्य निर्देश

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रम्याम्: beautiful
• रम्याम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पुरीम्/अयोध्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अयोध्याम्: Ayodhyā
• अयोध्याम्: Karma (Apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पुरीम्’ इत्यस्य विशेष्य-विशेषणभाव/अप्पोजिशन

• सत्यनामिकाम्: named ‘Satya’/having the true name
• सत्यनामिकाम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य-नामिका (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—सत्यं नाम यस्याः/या (कर्मधारय); ‘अयोध्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• रोहिताश्वः: Rohitāśva
• रोहिताश्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रोहिताश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—रोहितः+अश्वः (तत्पुरुष/कर्मधारय-नाम)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘मुनीश्वरम्’ इत्यस्य निर्देश

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त; पूर्वक्रिया

• समायातम्: arrived
• समायातम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-या (धातु) → समायात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तम्/मुनीश्वरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• मुनीश्वरम्: lord of sages
• मुनीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—मुनीनां ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• पदातिः: a foot-soldier/messenger
• पदातिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पदाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रययौ: went forth
• प्रययौ: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्णम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb of manner/speed)

• दूरदेशम्: to a distant region
• दूरदेशम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दूर-देश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—दूरः देशः (कर्मधारय)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक (but/indeed)

• सम्मुखम्: straight ahead/towards (him)
• सम्मुखम्: Dik (Direction/दिक्)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्मुख (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (towards the front/straight ahead)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā (Satyānāmikā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant Ayodhyā city-gate and royal street; the sage entering; Rohitāśva hastening on foot to meet him, attendants behind, palms poised for greeting.

Characters & Entities

• Ayodhyā
• Rohitāśva
• Mārkaṇḍeya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True kingship is shown through humility: a ruler honors realized sages personally, recognizing their presence as a blessing to the realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is praised as a charming sacred city associated with satya (truth), within the Sarayū tīrtha-region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse models dharmic conduct—going forth to receive and honor a visiting sage.