Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

यमलोके स्थितानां हि स्वर्गस्थानामपि क्षुधा । पिपासा च तथा राजंस्तेषां संजायतेऽधिका

Transliteration

yamaloke sthitānāṃ hi svargasthānāmapi kṣudhā | pipāsā ca tathā rājaṃsteṣāṃ saṃjāyate'dhikā

Translation

ଯମଲୋକରେ ଥିବାମାନଙ୍କୁ—ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଭୁଖ ଓ ପିଆସ ହୁଏ; ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଭୁଖପିଆସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହୁଏ।

Word by Word

• यमलोके: in Yama's world
• यमलोके: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: यम + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—यमस्य लोकः

• स्थितानाम्: of those who are situated
• स्थितानाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: √स्था (धातु) + त (कृत्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/त); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; 'तेषाम्' इत्यर्थे

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• स्वर्गस्थानाम्: of those in heaven
• स्वर्गस्थानाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—स्वर्गे स्थानम् येषाम्/स्वर्गस्य स्थानम्

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Additive particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (also/even)

• क्षुधा: hunger
• क्षुधा: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: क्षुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• पिपासा: thirst
• पिपासा: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: पिपासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• तथा: likewise
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (likewise)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• संजायते: arises; is produced
• संजायते: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: सम्-√जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• अधिका: excessive; greater
• अधिका: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; क्षुधा/पिपासा इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Bhartṛyajña

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: king (explicit: rājann)

Visual Art Cues

Scene: A surprising image: even in bright svarga gardens, beings feel thirst; in Yama’s realm, hunger burns—both showing conditioned existence.

Characters & Entities

• Yama
• Yamaloka
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even celestial or infernal states are not ultimate freedom; embodied-like needs and suffering can persist until karma is exhausted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it describes conditions motivating dharmic support (like offerings and rites) in the broader discourse.