Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

ततः शुभेऽहनि प्राप्ते हस्त्यश्वरथसंयुतः । प्रतस्थे स सुतो विष्णोः सेनया परिवारितः

Transliteration

tataḥ śubhe'hani prāpte hastyaśvarathasaṃyutaḥ | pratasthe sa suto viṣṇoḥ senayā parivāritaḥ

Translation

ତାପରେ ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଲେ, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥସହିତ ସଜ୍ଜ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେନାଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Word by Word

• ततः: then / thereafter
• ततः: Kāla/Sequence (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)

• शुभे: on an auspicious
• शुभे: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/7th case), एकवचन; 'अहनि' इति विशेषणम्

• अहनि: day
• अहनि: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहनि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/7th case), एकवचन

• प्राप्ते: having arrived / when it came
• प्राप्ते: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'अहनि' इत्यस्य विशेषणम्

• हस्त्यश्वरथसंयुतः: accompanied by elephants, horses, and chariots
• हस्त्यश्वरथसंयुतः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हस्ति-अश्व-रथ-संयुत (प्रातिपदिक; हस्ति + अश्व + रथ + संयुत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st case), एकवचन; तत्पुरुषसमास (हस्त्यश्वरथैः संयुतः)

• प्रतस्थे: set out
• प्रतस्थे: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-स्था (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st case), एकवचन

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st case), एकवचन; 'सः' इत्यस्य समानाधिकरणम्

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/6th case), एकवचन

• सेनया: by/with an army
• सेनया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd case), एकवचन

• परिवारितः: surrounded / accompanied
• परिवारितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि-√वृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st case), एकवचन; 'सः' इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Sūta (continuing narration from the immediate context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda (destination)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A grand departure: elephants with howdahs, horses, chariots, banners, and soldiers escort Sāmba; the road leads toward a mountainous horizon, suggesting Arbuda.

Characters & Entities

• Viṣṇu’s son (Sāmba)
• Senā (army)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharmic travel is ideally begun at an auspicious time, with preparedness and steadfastness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader tīrtha-route of this adhyāya, leading toward Arbuda and the praised kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Choosing an auspicious day for commencing pilgrimage is implied (muhūrta-śuddhi in spirit).