Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 92

Devanagari script

तांबूलं भक्षयित्वा यो नैतद्दानं प्रयच्छति । तांबूलवर्जितः सोऽत्र भवेज्जन्मनिजन्मनि

Transliteration

tāṃbūlaṃ bhakṣayitvā yo naitaddānaṃ prayacchati | tāṃbūlavarjitaḥ so'tra bhavejjanmanijanmani

Translation

ଯେ ତାମ୍ବୂଳ ଭକ୍ଷଣ କରି ମଧ୍ୟ ତାହାର ଯଥୋଚିତ ଦାନ ନ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ତାମ୍ବୂଳବଞ୍ଚିତ ହୁଏ।

Word by Word

• ताम्बूलम्: betel (leaf)
• ताम्बूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ताम्बूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• भक्षयित्वा: having eaten
• भक्षयित्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भक्ष् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-निर्देशक (relative pronoun)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण-रूपेण

• दानम्: gift, donation
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• प्रयच्छति: gives, bestows
• प्रयच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ताम्बूल-वर्जितः: deprived of betel
• ताम्बूल-वर्जितः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ताम्बूल (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वर्ज्)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (ताम्बूलस्य वर्जितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• जन्मनि: in (each) birth
• जन्मनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• जन्मनि: in birth (again)
• जन्मनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्ति (iterative)

Speaker

Skanda (warning/negative phala to the king)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king (महीपते/राजन् addressed)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim/householder enjoys tāmbūla while a neglected brāhmaṇa/guest stands nearby; the scene foreshadows karmic deprivation across repeated births.

Characters & Entities

• Tāmbūla
• Dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Enjoyment without dharmic reciprocity (dāna) is censured; neglecting prescribed giving leads to loss of auspicious benefit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse states a karmic consequence and does not mention a specific pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

One who consumes tāmbūla should also perform the prescribed dāna; otherwise a negative fruit is declared.