Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

विश्वामित्र उवाच । प्रश्नभारो महानेष त्वया मे परिकीर्तितः । तथापि च वदिष्यामि यदि ते कौतुकं नृप । यस्मात्सञ्जायते दोषश्चूर्णपत्रस्य भक्षणात्

Transliteration

viśvāmitra uvāca | praśnabhāro mahāneṣa tvayā me parikīrtitaḥ | tathāpi ca vadiṣyāmi yadi te kautukaṃ nṛpa | yasmātsañjāyate doṣaścūrṇapatrasya bhakṣaṇāt

Translation

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ତୁମେ ମୋତେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନମାଳା କହିଛ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାରୀ। ତଥାପି, ହେ ନୃପ! ଯଦି ତୁମର କୌତୁହଳ ଅଛି, ତେବେ ଚୂର୍ଣ୍ଣପତ୍ର ମିଶ୍ରଣ ଚବାଇବାରୁ ଦୋଷ କାହିଁକି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ମୁଁ କହିବି।

Word by Word

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रश्नभारः: burden of questions
• प्रश्नभारः: Karta (of implied 'asti')
• Type: Noun
• Root: प्रश्नभार (प्रातिपदिक; प्रश्न + भार)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (प्रश्नानां भारः)

• महान्: great
• महान्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एषः: this
• एषः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (agent in passive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• मे: to me
• मे: Sampradana (to me)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी, एकवचन; एन्क्लिटिक

• परिकीर्तितः: has been stated
• परिकीर्तितः: Kriya
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु) → परिकीर्तित (कृदन्त)
• Form: PPP, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: thus/so
• तथा: Kriya-visheshana
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus)

• अपि: also/nevertheless
• अपि: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अन्वर्थक-अव्यय (also/even)

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक

• वदिष्यामि: I will tell
• वदिष्यामि: Kriya
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तवाचक-अव्यय (conditional conjunction)

• ते: your/to you
• ते: Shashthi-sambandha (your)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी, एकवचन; एन्क्लिटिक

• कौतुकम्: curiosity/interest
• कौतुकम्: Karta (of implied 'asti')
• Type: Noun
• Root: कौतुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन

• यस्मात्: because/from which
• यस्मात्: Hetu/Apadana
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative: from which/because)

• सञ्जायते: arises/comes into being
• सञ्जायते: Kriya
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• दोषः: fault/defect
• दोषः: Karta
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चूर्णपत्रस्य: of the powdered leaf
• चूर्णपत्रस्य: Shashthi-sambandha (genitive with bhakṣaṇāt)
• Type: Noun
• Root: चूर्णपत्र (प्रातिपदिक; चूर्ण + पत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चूर्णस्य पत्रम्)

• भक्षणात्: from eating; due to consumption
• भक्षणात्: Hetu/Apadana
• Type: Noun
• Root: भक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

Speaker

Viśvāmitra

Skanda Dialogue

Listener: Ānarta (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra acknowledges the king’s heavy questions and agrees to explain the cause of fault from chewing powdered leaf-mixture; the moment before a longer mythic exposition begins.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Ānarta
• cūrṇa-patra (powdered leaf mixture)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Authoritative dharma is transmitted through patient instruction—questions lead to clarified rules and right practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discourse continues within the Śaṃkhatīrtha-māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription yet; it introduces the forthcoming explanation for the doṣa tied to cūrṇa-patra consumption.