Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

मृकंडोऽपि समालोक्य ज्ञानिनं सस्मिताननम् । पप्रच्छ विनयोपेतः किंचित्तुष्टेन चेतसा

Transliteration

mṛkaṃḍo'pi samālokya jñāninaṃ sasmitānanam | papraccha vinayopetaḥ kiṃcittuṣṭena cetasā

Translation

ମୃକଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ମନ୍ଦସ୍ମିତମୁଖରେ ଦେଖି, ବିନୟସହିତ, କିଛି ତୁଷ୍ଟ ଓ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Word by Word

• मृकण्डः: Mṛkaṇḍa
• मृकण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृकण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)

• समालोक्य: having looked at
• समालोक्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-लोक् (धातु) + ल्यप्
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund)

• ज्ञानिनम्: the wise man
• ज्ञानिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सस्मिताननम्: with a smiling face
• सस्मिताननम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + स्मित + आनन (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्मितम् आननं यस्य / स्मित-आननः)

• पप्रच्छ: he asked
• पप्रच्छ: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-प्रच्छ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• विनयोपेतः: endowed with humility
• विनयोपेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विनय + उपेत (उप-इ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; समासः तृतीया-तत्पुरुष (विनयेन उपेतः)

• किंचित्: somewhat
• किंचित्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किंचित् (अव्यय/सर्वनाम-नपुंसक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; अल्पता-वाचक (somewhat)

• तुष्टेन: pleased/satisfied
• तुष्टेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (तुष् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (चेतस्-शब्दस्य नपुंसकत्वात्), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• चेतसा: with (his) mind
• चेतसा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; verse describes Mṛkaṇḍu’s action)

Visual Art Cues

Scene: Mṛkaṇḍu, calm and reverent, folds hands and questions the smiling jñānī; both seated in an āśrama, the child nearby; the atmosphere is composed and auspicious.

Characters & Entities

• Mṛkaṇḍu
• jñānin (wise brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approach the wise with humility and a receptive mind; right inquiry is itself a dharmic act.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative; the immediate line focuses on the dialogue setup rather than naming a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly in this verse; it emphasizes respectful questioning and proper conduct.