Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

अत्र यः कुरुते स्नानं धृत्वा मनसि दुर्लभम् । किंचिद्वस्तु समग्रं तु तस्य संपत्स्यते विभो

Transliteration

atra yaḥ kurute snānaṃ dhṛtvā manasi durlabham | kiṃcidvastu samagraṃ tu tasya saṃpatsyate vibho

Translation

ହେ ବିଭୋ! ଯେ କେହି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମନରେ କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ଇଚ୍ଛା ଧାରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଏ।

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• कुरुते: does/performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• धृत्वा: having held/kept
• धृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: धृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• मनसि: in the mind
• मनसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दुर्लभम्: rare/difficult to obtain
• दुर्लभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (किंचित् वस्तु)

• किंचित्: some
• किंचित्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किंचित् (सर्वनाम/अव्यय-प्रयोग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चित-परिमाणवाचक (some) विशेषणम् (वस्तु)

• वस्तु: thing/object
• वस्तु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समग्रम्: complete/entire
• समग्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वस्तु)

• तु: indeed/but
• तु: Discourse (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• संपत्स्यते: will be obtained/come to pass
• संपत्स्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + पद् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śaṅkha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkha-jalāśaya (implied)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahēśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims descend steps into a sacred pond; one bather holds a focused inner vow (saṅkalpa) while priests and devotees perform simple offerings; the atmosphere suggests wish-fulfillment sanctity.

Characters & Entities

• Vibhu (Śiva)
• Tīrtha (implied)
• Snāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snāna joined with focused intention (saṅkalpa) is presented as a dharmic means to fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Nāgara Khaṇḍa tīrtha and its sacred waters (jalāśaya) referenced in the surrounding verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at the site, performed with a deliberate mental resolve regarding one’s aim.