Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

तस्याधस्तात्स्वयं देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । पुरस्य विद्यते तस्य प्रतापेनाखिला जनाः

Transliteration

tasyādhastātsvayaṃ devo hāṭakeśvarasaṃjñitaḥ | purasya vidyate tasya pratāpenākhilā janāḥ

Translation

ତାହାର ତଳେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ବିରାଜନ୍ତି; ସେହି ପୁରର ପ୍ରତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)

• अधस्तात्: below, beneath
• अधस्तात्: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Indeclinable), स्थानवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• स्वयम्: himself, personally
• स्वयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषणभाव)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, बलवाचक/स्वतन्त्रतावाचक (emphatic/reflexive adverb)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• हाटकेश्वरसंज्ञितः: named ‘Hāṭakeśvara’
• हाटकेश्वरसंज्ञितः: Visheshana (Qualifier of देवः/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle used adjectivally): ‘संज्ञित’ = named/called; समासः—हाटकेश्वरस्य संज्ञा यस्य/हाटकेश्वर-नाम्ना संज्ञितः (determinative)

• पुरस्य: of the city
• पुरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• विद्यते: exists, is found
• विद्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु) (विद्—सत्तायाम्)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• प्रतापेन: by (his) power/splendor
• प्रतापेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अखिलाः: all, entire
• अखिलाः: Visheshana (Qualifier of जनाः/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifier)

• जनाः: people
• जनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Indra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacred cityscape with a subterranean/underlying sanctum where Hāṭakeśvara abides; pilgrims above, the liṅga’s radiance subtly ‘holding’ the city in a field of power.

Characters & Entities

• Indra
• Hāṭakeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy place is holy because the deity truly abides there as kṣetra-devatā, radiating protective spiritual power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara and its associated sacred city/kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse emphasizes the ontological presence of the deity in the kṣetra.