Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 206

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्ड हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये बालमण्डनतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षडुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍa hāṭakeśvarakṣetramāhātmye bālamaṇḍanatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍuttara dviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ଭାଗର ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ବାଲମଣ୍ଡନତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୦୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Discourse marker
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थे (quotative/closure marker)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: śrī-skānda (प्रातिपदिक; श्री + स्कान्द)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); कर्मधारय (श्रीमान् स्कान्दः)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā-purāṇa (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); कर्मधारय

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ekāśīti-sāhasrī (प्रातिपदिक; एकाशीति + साहस्री)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); द्विगु-समास (८१-साहस्री)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: saṃhitā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)

• नागरखण्डे: in the Nāgarakhaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: nāgara-khaṇḍa (प्रातिपदिक; नागर + खण्ड)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); तत्पुरुष

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred area
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya (प्रातिपदिक; हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुष (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्ये)

• बालमण्डनतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of the glory of Bālamaṇḍana Tīrtha
• बालमण्डनतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्: Karta/Title (Subject/शीर्षक)
• Type: Noun
• Root: bāla-maṇḍana-tīrtha-māhātmya-varṇana (प्रातिपदिक; बाल + मण्डन + तीर्थ + माहात्म्य + वर्णन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुष (बालमण्डनतीर्थस्य माहात्म्यस्य वर्णनम्)

• नाम: named
• नाम: Discourse marker
• Type: Indeclinable
• Root: nāma (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थे (called/named)

• षडुत्तरः: having six added (i.e., plus six)
• षडुत्तरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ṣaḍ-uttara (प्रातिपदिक; षट् + उत्तर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (षट् उत्तरः = six more)

• द्विशततमः: two-hundredth
• द्विशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dvi-śatatama (प्रातिपदिक; द्वि + शत + तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); द्विगु (२००-तम)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta/Title (Subject/शीर्षक)
• Type: Noun
• Root: adhyāya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

Speaker

Colophon (editorial/narrative closure formula)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bālamaṇḍana Tīrtha

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style closing panel: scribal colophon naming Skanda Mahāpurāṇa, Nāgara-khaṇḍa, Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya, and Bālamaṇḍana Tīrtha chapter completion.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Nāgarakhaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Bālamaṇḍana-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It functions as a textual closure, formally identifying the tīrtha-māhātmya unit for preservation, recitation, and study.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bālamaṇḍana Tīrtha within Hāṭakeśvara-kṣetra (Nāgarakhaṇḍa).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a colophon naming the section and chapter.