Adhyaya 194

Verse 1

सूत उवाच । एवं सा तान्वरान्दत्त्वा सर्वेषां शापभागिनाम् । मौनव्रतपरा भूत्वा निविष्टाऽथ धरातले

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଶାପଭାଗୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେଇ ବର ଦେଇ, ସେ ମୌନବ୍ରତରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ପରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବସିଲେ।

Verse 2

ततो देवगणाः सर्वे तापसाश्च महर्षयः । साधुसाध्विति तां प्रोच्य ततः प्रोचुरिदं वचः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ତପସ୍ବୀ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ “ସାଧୁ, ସାଧୁ” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରି, ପରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 3

एतां देवीप्रसादेन ब्राह्मणानां विशेषतः । पूजयिष्यंति मर्त्येऽत्र सर्वे लोकाः समाहिताः

ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକର ସମସ୍ତ ଲୋକ—ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ।

Verse 4

ब्रह्माणं पूजयित्वा तु पश्चादेनां सुरेश्वरीम् । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते तु यांति परां गतिम्

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜି ପରେ ଏହି ସୁରେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବେ, ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଇବେ।

Verse 5

या कन्या पतिसंयोगं संप्राप्यात्र समाहिता । ततः पादप्रणामं च गायत्र्याश्च करिष्यति । पतिं प्रजापतिं प्राप्य सा भविष्यत्यसंशयम्

ଯେ କନ୍ୟା ପତିସଂଯୋଗ ପାଇ ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ରଭକ୍ତିରେ ଆସି, ପରେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜାପତି-ସଦୃଶ ପତିକୁ ପାଇବ।

Verse 6

सर्वकामसुखोपेता धनधान्यसमन्विता । या नारी दुर्भगा वंध्या भविष्यति च शोभना

ଯେ ନାରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ବନ୍ଧ୍ୟା ଥାଏ, ସେ ଶୋଭନା ଓ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ହେବ—ସର୍ବକାମସୁଖସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं गते पंचोत्तरे शते । पद्मजानां हरः प्रादादेतत्कथमनुत्त मम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣ କହିଥିବା ପରି ଏକଶେ ପାଞ୍ଚ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ହର ପଦ୍ମଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରମ୍ପରାକୁ) ଏହା ଦାନ କଲେ; ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ବିଷୟକୁ ଆମେ କିପରି ବୁଝିବୁ?

Verse 8

ब्राह्मणेभ्यः स संतुष्टः किंवाऽन्योऽस्ति महेश्वरः । एतं नः संशयं भूयो यथावद्वक्तुमर्हसि

ଯଦି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି କି? ଆମର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ପୁନଃ ଦୂର କରି ଯଥାର୍ଥରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 9

आयुष्यं शंकरस्यापि यत्प्रमाणं तथा हरेः । ब्रह्मणोऽपि समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟର ପ୍ରମାଣ, ସେହିପରି ହରିଙ୍କର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ; କାରଣ ଆମେ ପରମ କୌତୁହଳରେ ଭରିଛୁ।

Verse 10

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि विस्तरेण द्विजोत्तमाः । त्रयाणामपि चायुष्यं यत्प्रमाणं व्यवस्थितम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେଇ ତିନିଜଣଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟ-ପ୍ରମାଣକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 11

निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः । लवद्वयं कला प्रोक्ता काष्ठा तु दशपंचभिः

ନିମେଷର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ‘ତ୍ରୁଟି’ ହୁଏ; ଦୁଇ ତ୍ରୁଟି ମିଶି ‘ଲବ’। ଦୁଇ ଲବକୁ ‘କଳା’ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପନ୍ଦର କଳାରେ ‘କାଷ୍ଠା’ ହୁଏ।

Verse 12

त्रिंशत्काष्ठां कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलो मतः । मुहूर्तमानं मौहूर्ता वदंति द्वादशक्षणम्

ତିରିଶ କାଷ୍ଠା ମିଶି ଏକ କଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏକ କ୍ଷଣ ତିରିଶ କଳାର ସମାନ ମନାଯାଏ। ମୁହୂର୍ତ୍ତ-ଗଣନାଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି—ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶ କ୍ଷଣର।

Verse 13

त्रिंशन्मुहूर्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्द्वौ मासावृतुसंज्ञितः

ମନୀଷୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଏକ ଅହୋରାତ୍ର ତିରିଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତର। ଏକ ମାସ ତିରିଶ ଅହୋରାତ୍ରର; ଦୁଇ ମାସକୁ ‘ଋତୁ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 14

ऋतुत्रयं चायनं च अयने द्वे तु वत्सरम् । दैविकं च भवेत्तच्च ह्यहोरात्रं द्विजोत्तमाः

ତିନି ଋତୁ ମିଶି ଏକ ଅୟନ ହୁଏ; ଦୁଇ ଅୟନ ମିଶି ଏକ ବତ୍ସର। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେହି ବତ୍ସର ଦେବମୟ ଅହୋରାତ୍ର ହୁଏ।

Verse 15

उत्तरं चायनं तत्र दिनं रात्रिस्तथाऽपरम् । लक्षैः सप्तदशाख्यैस्तु मनुष्याणां च वत्सरैः

ସେଠାରେ ଉତ୍ତରାୟଣକୁ ଦିନ ବୋଲି, ଅନ୍ୟଟି (ଦକ୍ଷିଣାୟଣ) କୁ ରାତ୍ରି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦେବ-ଅହୋରାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସତର ଲକ୍ଷ ବର୍ଷରେ ପରିମିତ।

Verse 16

अष्टाविंशतिभिश्चैव सहस्रैस्तु तथा परैः । आद्यं कृतयुगं चैव तद्भ विष्यति सद्द्विजाः

ଅଠାଇଶ ହଜାର ବର୍ଷରେ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ (ବର୍ଷ) ସହିତ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମ ଯୁଗ—କୃତଯୁଗ—ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ହେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 17

ततो द्वादशभिर्लक्षैः षोडशानां सहस्रकैः । त्रेतायुगं समादिष्टं द्वितीयं द्विजसत्तमाः

ତତଃ ଦ୍ୱାଦଶ ଲକ୍ଷ ଓ ଷୋଳହ ହଜାର (ବର୍ଷ) ପରିମାଣରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗ—ତ୍ରେତାୟୁଗ—ଘୋଷିତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

Verse 18

द्वापरं चाष्टभिर्लक्षैस्तृ तीयं परिकीर्तितम् । चतुःषष्टिसहस्रैस्तु यथावत्परिसंख्यया

ଆଠ ଲକ୍ଷ (ବର୍ଷ) ପରିମାଣରେ ତୃତୀୟ ଯୁଗ ଦ୍ୱାପର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ଯଥାକ୍ରମ ଗଣନାନୁସାରେ ଚଉଷଠି ହଜାର ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ହୁଏ।

Verse 19

चतुर्लक्षं समादिष्टं युगं कलिसमुद्भवम् । द्वात्रिंशता सहस्रैस्तु चतुर्थं तद्विदुर्बुधाः

କଲିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗ—କଲିଯୁଗ—ଚାରି ଲକ୍ଷ (ବର୍ଷ) ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏବଂ ବତ୍ତିଶ ହଜାର ସହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଚତୁର୍ଥ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 21

ब्रह्मा तेषां शतं यावत्स जीवति पितामहः । सांप्रतं चाष्टवर्षीयः षण्मासश्चैव संस्थितः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଶତ (ଏପରି) କାଳମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି; ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଆଠ ବର୍ଷ ଓ ଛଅ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 22

प्रतिपद्दिवसस्यास्य प्रथमस्य तथा गतम् । यामद्वयं शुक्रवारे वर्तमाने महात्मनः

ଏହି ପ୍ରତିପଦାର ପ୍ରଥମ ଦିନର ଦୁଇ ଯାମ ଅତୀତ ହୋଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ଶୁକ୍ରବାର ଚାଲିଛି, ହେ ମହାତ୍ମନ୍।

Verse 23

ब्रह्मणो वर्षमात्रेण दिनं वैष्णवमुच्यते

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷର ପରିମାଣରେ ଯେ ଦିନ ଗଣାଯାଏ, ସେହି ଦିନକୁ ‘ବୈଷ୍ଣବ ଦିନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 24

सोपि वर्षशतंयावदात्ममानेन जीवति । पंचपचाशदादिष्टास्तस्य जातस्य वत्सराः

ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାନରେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହେ; ଜନ୍ମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପଚାନ୍ନ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 25

तिथयः पंच यामार्द्धं सोमवारेण संगतम् । वैष्णवेन तु वर्षेण दिनं माहेश्वरं भवेत्

ପାଞ୍ଚ ତିଥି ଓ ଅର୍ଧ ଯାମ, ସୋମବାର ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ—ବୈଷ୍ଣବ ବର୍ଷମାନରେ ସେହି ଦିନ ‘ମାହେଶ୍ୱର ଦିନ’ ହୁଏ।

Verse 26

शिवो वर्षशतं यावत्तेन रूपेण च स्थितः । यावदुच्छ्वसितं वक्त्रं सदाशिवसमुद्भवम्

ଶିବ ସେହି ରୂପରେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି—ସଦାଶିବସମୁଦ୍ଭବ ମୁଖର ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।

Verse 27

पश्चाच्छक्तिं समभ्येति यावन्निश्वसितं भवेत् । निश्वासोच्छ्वसितानां च सर्वेषामेव देहिनाम्

ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସମୀପ କରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ୱାସ ଚାଲିଥାଏ; କାରଣ ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ।

Verse 28

ब्रह्मविष्णुशिवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । एकविंशत्सहस्राणि शतैः षड्भिः शतानि च

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏକୋଇଶି ହଜାର; ତାହା ସହ ଛଅଶେ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତକମାନେ ମଧ୍ୟ (ଗଣନାରେ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 29

अहोरात्रेण चोक्तानि प्रमाणे द्विज सत्तमाः । षड्भिरुच्छ्वासनिश्वासैः पलमेकं प्रवर्तते

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! କାଳର ପ୍ରମାଣ ଅହୋରାତ୍ର ଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ଛଅ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସରେ ଗୋଟିଏ ପଳ ଗଣାଯାଏ।

Verse 30

नाडी षष्टिपला प्रोक्ता तासां षष्ट्या दिनं निशा । निश्वासोच्छ्वसितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानामेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः

ନାଡୀକୁ ଷାଠିଏ ପଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏମିତି ଷାଠିଏ ନାଡୀରେ ଦିନ-ରାତି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ୱାସ-ଉଚ୍ଛ୍ୱାସର ନିଶ୍ଚିତ ଗଣନା ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଦାଶିବରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ତାହା ‘ଅକ୍ଷୟ’—ଅବିନାଶୀ—ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 31

अन्येऽपि ये प्रगच्छंति ब्रह्मज्ञानसमन्विताः । अक्षयास्तेऽपि जायंते सत्यमेतन्मयोदितम्

ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ଯେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ଅକ୍ଷୟ’—ଅବିନାଶୀ—ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହା ମୋର କଥିତ ସତ୍ୟ।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । यद्येवं सूतपुत्रात्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । आत्मवर्षशते पूर्णे यांति नाशमसंशयम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯଦି ଏମିତି, ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ନିଜ ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଲୟ (ନାଶ)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 33

तत्कथं मानुषाणां च मर्त्यलोकेल्पजीविनाम् । कथयंति च ये मुक्तिं विद्वांसश्चैव सूतज

ତେବେ ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଅଳ୍ପାୟୁ ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମୋକ୍ଷକଥା କିପରି କହନ୍ତି?

Verse 34

नूनं तेषां मृषा वादो मोक्षमार्गसमु द्भवः

ନିଶ୍ଚୟ, ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଭୂତ କଥା ମିଥ୍ୟା ହେବ।

Verse 35

सूत उवाच । अनादिनिधनः कालः संख्यया परिवर्जितः । असंख्याता गता मोक्षं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ସୂତ କହିଲେ— କାଳ ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ, ସଂଖ୍ୟାରୁ ପରେ। ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 36

निजे वर्षशते पूर्णे वालुकारेणवो यथा । निजमानेन या श्रद्धा ब्रह्मज्ञानसमुद्भवा । तेषां चेन्मानुषाणां च तन्मुक्तिः स्यादसंशयम्

ନିଜ ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଯେପରି ବାଲୁକାରେଣୁ ଗଣାଯାଏ, ସେପରି ନିଜ ମାନଦଣ୍ଡରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଜନିତ ଶ୍ରଦ୍ଧା—ଯଦି ତାହା ମାନବମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ହେବ।

Verse 37

यथैते दंशमशका मानुषाणां च कीटकाः । जायंते च म्रियंते च गण्यंते नैव कुत्रचित् । इन्द्रादीनां तथा मर्त्याः संभाव्या जगतीतले

ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଂଶ-ମଶକ ଆଦି କୀଟ ଜନ୍ମେ ଓ ମରେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ; ସେପରି ପୃଥିବୀତଳେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ (ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ତୁଚ୍ଛ) ବୋଲି ଭାବ୍ୟ।

Verse 38

देवानां च यथा मर्त्याः कीटस्थाने च संस्थिताः । तथा देवा अपि ज्ञेया ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः

ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମର୍ତ୍ୟମାନେ କୀଟସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେପରି ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କୀଟବତ୍ ଜ୍ଞେୟ।

Verse 39

ब्रह्मणस्तु यथा देवाः कीटस्थाने व्यवस्थिताः । तथा ब्रह्मापि विष्णोश्च कीटस्थाने व्यवस्थितः

ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦେବମାନେ କୀଟସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହି କୀଟସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 40

पितामहो यथा विष्णोः कीटस्थाने व्यवस्थितः । तथा स शिवशक्तिभ्यां पीरज्ञेयो द्विजो त्तमाः

ଯେପରି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି କୀଟସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଶିବ-ଶକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେ କୀଟବତ୍ ଜ୍ଞେୟ।

Verse 41

यथा विष्णुः कृमिर्ज्ञेयस्ताभ्यामेव द्विजोत्तमाः । सदाशिवस्य विज्ञेयौ तथा तौ कृमिरूपकौ

ଯେପରି ସେ ଦୁଇଜଣ (ଶିବ-ଶକ୍ତି)ଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ କୃମିବତ୍ ଜ୍ଞେୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ; ସେପରି ସଦାଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ କୃମିରୂପକ ଭାବେ ଜ୍ଞାତବ୍ୟ।

Verse 42

एवं च विविधैर्यज्ञैः श्रद्धा पूतेन चेतसा । ब्रह्मज्ञानात्परं यांति सदाशिवसमुद्भवम्

ଏଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି ସେମାନେ କର୍ମଫଳରୁ ପରେ ଯାଆନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ସଦାଶିବସମୁଦ୍ଭବ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 43

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः कृतैः संपूर्णदक्षिणैः । तदर्थं ते दिवं यांति भुक्त्वा भोगान्पृथग्विधान्

ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ସହ କରିଲେ, ସେହି ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଇଁ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୋଗକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 44

क्षये च पुनरायांति सुकृतस्य महीतले । ब्रह्मज्ञानात्परं प्राप्य पुनर्जन्म न विद्यते

ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ପୃଥିବୀତଳକୁ ଆସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्राभ्यासं समा चरेत् । जन्मभिर्बहुभिः पश्चाच्छनैर्मुक्तिमवाप्नुयात्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ସେହି ସାଧନାର ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 46

एकजन्मनि संप्राप्तो लेशो ज्ञानस्य तस्य च । द्वितीये द्विगुणस्तस्य तृतीये त्रिगु णो भवेत्

ଯଦି ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମରେ ସେହି ଜ୍ଞାନର ଅଳ୍ପାଂଶ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମରେ ତାହା ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଜନ୍ମରେ ତ୍ରିଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 47

एकोत्तरो भवेदेवं सदा जन्मनिजन्मनि

ଏହିପରି ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସେହି ଜ୍ଞାନ ସଦା ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କରି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 48

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मज्ञानस्य संप्राप्तिर्मर्त्यानां जायते कथम् । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व यदि त्वं वेत्सि सूतज

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ପ୍ରାପ୍ତି କିପରି ହୁଏ? ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ ଏ ସବୁ ଆମକୁ କହ।

Verse 49

सूत उवाच । का शक्तिर्मम वक्तव्ये ज्ञाने मर्त्यसमुद्भवे । स्वयमेव न यो वेत्ति स परस्य वदेत्कथम्

ସୂତ କହିଲେ—ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବିତ ସେହି ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ମୋର କେଉଁ ଶକ୍ତି? ଯେ ନିଜେ ଜାଣେନି, ସେ ଅନ୍ୟକୁ କିପରି କହିବ?

Verse 50

उपदेशः परं यो मे पित्रा दत्तो द्विजोत्तमाः । तमहं वः प्रवक्ष्यामि ब्रह्मज्ञानसमुद्भवम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ମୋ ପିତା ଯେ ପରମ ଉପଦେଶ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିବି—ଯାହା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ କରାଏ।

Verse 51

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ह्यस्ति तीर्थद्वयं शुभम् । कुमारिकाभ्यां विहितं ब्रह्मज्ञानप्रदं नृणाम्

ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଇଟି ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଦୁଇ କୁମାରୀ ତାହା ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ନରମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 52

ब्राह्मण्या चैव शूद्र्या च कुमारीभ्यां विनिर्मितम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यस्ताभ्यां स्नानमाचरेत्

ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଓ ଏକ ଶୂଦ୍ରା—ଏହି ଦୁଇ କୁମାରୀ ତାହା ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବିଧି ଆଚରଣ କରେ।

Verse 53

पश्चात्पूजयते भक्त्त्या प्रसिद्धे सिद्धिपादुके । सुगुप्ते गर्तमध्यस्थे कुमार्या परिपूजिते

ତାପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ସିଦ୍ଧି-ପାଦୁକା’ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଯାହା ଗୁପ୍ତଭାବେ ଗର୍ତ୍ତମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ କୁମାରୀଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପୂଜିତ।

Verse 54

तस्य संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते । शक्त्या विनिहिते ते च स्वदर्शनविवृद्धये

ସେହି ବର୍ଷର ଶେଷରେ ତାହାରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ; ଏବଂ ସେହି (ପବିତ୍ର ଆଧାର) ଶକ୍ତି ନିଜ ସ୍ୱଦର୍ଶନବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Verse 55

लोकानां मुक्तिकामानां ब्रह्मज्ञानसुखावहे । मम तातो गतस्तत्र ततश्च ज्ञानवान्स्थितः

ମୁକ୍ତିକାମୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ସୁଖ ଆଣେ। ମୋର ପିତା ସେଠାକୁ ଗଲେ, ତାପରେ ଜ୍ଞାନବାନ୍ ହୋଇ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 56

तस्यादेशादहं तत्र गतः संवत्सरं स्थितः । पादुके पूजयामास ततो ज्ञानं च संस्थितम्

ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ରହିଲି। ପାଦୁକାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲି, ତାପରେ ଜ୍ଞାନ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 57

यत्किञ्चिद्वा श्रुतं लोके पुराणाग्र्यं व्यवस्थितम् । वर्तमानं भविष्यच्च तदहं वेद्मि भो द्विजाः

ଲୋକେ ଯାହା କିଛି ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣରେ ଯାହା ସ୍ଥାପିତ—ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତ—ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ!

Verse 58

तत्प्रसादादसंदिग्धं प्रमाणं चात्र संस्थितम् । मुक्त्वैकं वेदपठनं सूतत्वं च यतो मयि

ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଏଠାରେ ନିଃସନ୍ଦେହ ପ୍ରମାଣ ଓ ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ମୋରେ କେବଳ ଏକ ଅଭାବ—ବେଦପାଠ—କାରଣ ମୁଁ ସୂତପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 59

तस्यापि वेद्मि सर्वार्थं भर्तृयज्ञो यथा मुनिः । अस्मादत्रैव गच्छध्वं यदि मुक्तेः प्रयोजनम्

ତାହାର ସମଗ୍ର ତାତ୍ପର୍ୟ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ଯେପରି ମୁନି ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ଜାଣନ୍ତି। ତେଣୁ ଯଦି ମୁକ୍ତି ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ତେବେ ଏଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା କର।

Verse 60

किमेतैः स्वर्गदैः सत्रैः पुनरावृत्तिकारकैः । आराधयध्वं ते गत्वा पादुके सिद्धिदे नृणाम् । येन संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते

ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) କରାଉଥିବା ଏହି ସତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କି ଉପକାର? ଯାଇ ସେହି ପାଦୁକାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର—ସେମାନେ ନରମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧିଦାୟି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏକ ବର୍ଷର ଶେଷେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମେ।

Verse 61

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग ह्युपदेशः कृतो महान् । तेन संतारिताः सर्वे वयं संसारसागरात्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣ ମହାନ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ତାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଂସାର-ସାଗରରୁ ପାର ହୋଇଗଲୁ।

Verse 62

यास्यामोऽपि वयं तत्र सत्रे द्वादशवार्षिके । समाप्तेऽस्मिन्न संदेहः सर्वे च कृतनिश्चयाः

ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ସେହି ଦ୍ୱାଦଶବାର୍ଷିକ ସତ୍ରକୁ ଯିବୁ। ଏହା ସମାପ୍ତ ହେଲେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛୁ।

Verse 194

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मज्ञानप्राप्त्यर्थं कुमारिकातीर्थद्वयगर्तक्षेत्रस्थपादुकामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ-ପ୍ରାପ୍ତି ନିମିତ୍ତ କୁମାରିକା-ତୀର୍ଥଦ୍ୱୟ ଓ ଦ୍ୱୟଗର୍ତ୍ତ-କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଥ ପାଦୁକାମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ ନାମକ ଏହା ୧୯୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ।