Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 83

Devanagari script

सूत उवाच । एवमुक्त्वाऽथ सावित्रीकोपोपहतचेतसा । विसृज्य देवपत्नीस्ताः सर्वा याः पार्श्वतः स्थिताः

Transliteration

sūta uvāca | evamuktvā'tha sāvitrīkopopahatacetasā | visṛjya devapatnīstāḥ sarvā yāḥ pārśvataḥ sthitāḥ

Translation

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତା ସାବିତ୍ରୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସମସ୍ତ ଦେବପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବିଦା କରିଦେଲେ।

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (Manner adverb/प्रकारवाचक)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/त्वान्त)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (Sequential particle/अनन्तरार्थक)

• सावित्री-कोप-उपहत-चेतसा: with a mind afflicted by Savitrī’s anger
• सावित्री-कोप-उपहत-चेतसा: Karana (Instrument/State/करण)
• Type: Adjective
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक) + कोप (प्रातिपदिक) + उपहत (कृदन्त; उप + हन् + क्त) + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक ‘चेतस्’ (Neuter stem), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समासः (सावित्र्याः कोपेन उपहतं चेतः यस्य/यया) — here used adverbially ‘with mind struck by Savitrī’s anger’

• विसृज्य: having dismissed / letting go
• विसृज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + सृज् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय (Gerund/ल्यबन्त)

• देव-पत्नीः: the wives of the gods
• देव-पत्नीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); तत्पुरुष-समासः (देवानां पत्नीः)

• ताः: those (women)
• ताः: Karma (Object apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural), सर्वनाम

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• याः: who / which
• याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural), सम्बन्धक-सर्वनाम (Relative pronoun)

• पार्श्वतः: at the side / nearby
• पार्श्वतः: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पार्श्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb of place/पार्श्ववाचक)

• स्थिताः: standing / situated
• स्थिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); ‘याः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Sūta (explicit)

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates as Sāvitrī, eyes reddened with anger, gestures dismissively; devapatnīs stand nearby, startled and pleading.

Characters & Entities

• Sūta
• Sāvitrī
• Devapatnī (wives of the gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked wrath disrupts even sacred assemblies; inner discipline is essential for preserving dharma in ritual and society.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is a narrative transition within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; it does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it reports the narrative action following the curse-speech.