Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि यच्छसि चास्माकं दक्षिणां यज्ञसंभवाम् । तदस्माकं स्ववासेन स्थानं नय पवित्रताम्

Transliteration

brāhmaṇā ūcuḥ | yadi yacchasi cāsmākaṃ dakṣiṇāṃ yajñasaṃbhavām | tadasmākaṃ svavāsena sthānaṃ naya pavitratām

Translation

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଯଦି ଆପଣ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭବ ଦକ୍ଷିଣା ଆମକୁ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ଆମର ନିଜ ବାସ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ରତାରେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

Word by Word

• ब्राह्मणाः: the Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle)

• यच्छसि: you give
• यच्छसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अस्माकम्: to us; of us
• अस्माकम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• दक्षिणाम्: fee; honorarium (dakṣiṇā)
• दक्षिणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• यज्ञ-सम्भवाम्: arising from the sacrifice
• यज्ञ-सम्भवाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + सम्भवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; यज्ञसम्भवा = यज्ञात् सम्भूता (born/produced from the sacrifice)

• तत्: then
• तत्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् नपुंसक-प्रथमा/द्वितीया एकवचन; वाक्योपक्रमे 'then/thereupon'

• अस्माकम्: our; of us
• अस्माकम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• स्व-वासेन: by (our) own residence
• स्व-वासेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; स्ववास = स्वस्य वासः (one's own dwelling/residence)

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• नय: lead; bring
• नय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• पवित्रताम्: purity; sanctity
• पवित्रताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पवित्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; भाववाचक

Speaker

Brāhmaṇas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience (implicit)

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas respond collectively, requesting not merely wealth but a settled dwelling that will purify the locale; gesture of calm authority and benevolence.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Dakṣiṇā
• Yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A place becomes purified by the presence and disciplined life of dhārmic people, alongside proper ritual giving.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate setting is the Puṣkara tīrtha-sthāna being made/preserved as pure.

What ritualistic prescription is mentioned?

Payment of dakṣiṇā connected to yajña, and purification through the Brāhmaṇas’ residence.