Adhyaya 186

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भूय एव महाभाग वद माहात्म्यमुत्तमम् । अतिथेः कृत्यमस्माकं विस्तरेण च सूतज

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପୁନର୍ବାର କହନ୍ତୁ। ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଅତିଥି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच । शृण्वन्तु मुनयः सर्वे माहात्म्यमिदमुत्तमम् । येन संश्रुतमात्रेण नश्येत्पापं दिनोद्भवम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ମୁନିମାନେ, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଯାହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ଦିନେଦିନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 3

यन्मया च श्रुतं पूर्वं सकाशात्स्वपितुः शुभम्

ମୁଁ ପୂର୍ବେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଯେ ଶୁଭ ଓ ହିତକର ବଚନ ଶୁଣିଥିଲି, ସେହି (ଏବେ କହୁଛି)।

Verse 4

गृहस्थानां परो धर्मो नान्योऽस्त्यतिथिपूजनात् । अतिथेर्न च दोषोस्ति तस्यातिक्रमणेन च

ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିଥି-ପୂଜନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଅତିଥିରେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ଦୋଷ ହେଉଛି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ।

Verse 5

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति

ଯାହାର ଘରୁ ଅତିଥି ଆଶାଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଫେରିଯାଏ, ସେ ଅତିଥି ତାକୁ ନିଜ ପାପ ଦେଇ ଯାଏ ଏବଂ ସେ ଗୃହସ୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିଯାଏ।

Verse 6

सत्यं शौचं तपोऽधीतं दत्तमिष्टं शतं समाः । तस्य सर्वमिदं नष्टमतिथिं यो न पूजयेत्

ସତ୍ୟ, ଶୌଚ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ—ଏପରି ଆଚରଣର ଶତବର୍ଷ ମଧ୍ୟ; ଯେ ଅତିଥିକୁ ପୂଜେ ନାହିଁ, ତାହାର ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 7

दूरादतिथयो यस्य गृहमायांति निर्वृताः । स गृहस्थ इति प्रोक्तः शेषाश्च गृहरक्षिणः

ଯାହାର ଘରକୁ ଅତିଥିମାନେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଆସନ୍ତି, ସେଇ ‘ଗୃହସ୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଘରର ରକ୍ଷକ ମାତ୍ର।

Verse 8

न पुराकृतपुण्यानां नराणामिह भूतले । त्रीनेतान्प्रतिहन्यंते श्राद्धं दानं शुभा गिरः

ଏହି ଭୂତଳରେ ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ପୁଣ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ତିନିଟି ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ ଓ ଶୁଭ ବଚନ।

Verse 9

तुष्टेऽतिथौ गृहस्थस्य तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः । विमुखे विमुखाः सर्वा भवंति च न संशयः

ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଅତିଥି ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଅତିଥି ବିମୁଖ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ବିମୁଖ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 10

तस्मात्तोषयितव्यश्च गृहस्थेन सदाऽतिथिः । अप्यात्मनः प्रदानेन यदीच्छेत्पुण्यमात्मनः

ଏହେତୁ ଗୃହସ୍ଥ ନିତ୍ୟ ଅତିଥିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନିଜ ଅଂଶ ଦେଇ ମଧ୍ୟ।

Verse 11

त्रिविधस्त्वतिथिः प्रोक्तो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः । तस्याहं वच्मि वः कालं शृणुध्वं सुसमाहिताः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିଥି ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ଯଥୋଚିତ କାଳ ମୁଁ କହୁଛି—ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ।

Verse 12

श्राद्धीयो वैश्वदेवीयः सूर्योढश्च तृतीयकः । ये चान्ये भोजनार्थीयास्ते सामान्याः प्रकीर्तिता

ତିନି (ମୁଖ୍ୟ) ଅତିଥି—ଶ୍ରାଦ୍ଧୀୟ, ବୈଶ୍ୱଦେବୀୟ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ସୂର୍ୟୋଢ ଅତିଥି। ଯେ ଅନ୍ୟେ କେବଳ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 13

सांकल्पे विहिते श्राद्धे पितॄणां भोजनोद्भवे । समागच्छति यः काले तस्मिञ्छ्राद्धीय एव सः

ପିତୃମାନଙ୍କ ଭୋଜନାର୍ଥେ ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେହି ସମୟରେ ଯେ କେହି ଆସେ ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧୀୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 14

दूराध्वानं पथि श्रांतं वैश्वदेवांत आगतम् । अतिथिं तं विजानीयान्नातिथिः पूर्वमागतः

ଦୂରଯାତ୍ରା କରି ପଥେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ବୈଶ୍ୱଦେବାନ୍ତେ ଯେ ଆସେ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଅତିଥି; ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଅର୍ଥରେ ଅତିଥି ନୁହେଁ।

Verse 15

प्रियो वा यदि वा द्वेष्यो मूर्खः पंडित एव वा । वैश्वदेवे तु संप्राप्तः सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः

ସେ ପ୍ରିୟ ହେଉ କି ଦ୍ୱେଷ୍ୟ, ମୂର୍ଖ ହେଉ କି ପଣ୍ଡିତ—ବୈଶ୍ୱଦେବ ସମୟରେ ଯେ ଆସେ ସେଇ ଅତିଥି; ତାଙ୍କ ସେବା ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିର ପଥ ହୁଏ।

Verse 16

न पृच्छेद्गोत्रचरणं न स्थानं वेदमेव च । दृष्ट्वा यज्ञोपवीतं च भोजयेत्तं प्रभक्तितः

ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର-ଚରଣ, ନିବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା କେଉଁ ବେଦଶାଖା—କିଛି ପଚାରିବା ନୁହେଁ; ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଦେଖି ଭକ୍ତିସହ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 17

श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यद्यागच्छति नातिथिः । घृताहुतिं ततो दद्यात्तन्नाम्ना च हविर्भुजि

ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୱଦେବରେ ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି ନ ଆସେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହବିର୍ଭୁଜ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତାହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 18

अशक्त्या भोज्यदानस्य देयं भक्त्या ततः परम् । तस्यान्नमपि तु स्तोकं येन तुष्टिं प्रगच्छति

ଯଦି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଜନ ଦାନ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନଥାଏ, ତଥାପି ଭକ୍ତିରେ କିଛି ନ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ—ଅତିଥି ତୃପ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେୟ।

Verse 19

तथान्यश्च तृतीयस्तु सूर्योढोऽतिथिरुच्यते । कृते तु भोजने यस्तु रात्रौ वा चाधिगच्छति । तस्य शक्त्या प्रदातव्यं सस्यं च गृहमेधिना

ଅନ୍ୟ ଏକ, ତୃତୀୟ ପ୍ରକାର ଅତିଥି ‘ସୂର୍ୟୋଢ ଅତିଥି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା ପରେ ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ରାତିରେ ଆସେ। ଏମିତି ଅତିଥିକୁ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 21

तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता । एतान्यपि सतां गेहे नोच्छिद्यंते कदाचन

ତୃଣ (ବସିବା ପାଇଁ), ଭୂମି (ବସିବା ସ୍ଥାନ), ଜଳ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ—ମୃଦୁ ସତ୍ୟବାଣୀ; ଏହି ସବୁ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଘରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 22

स्वागतेनाग्नयस्तृप्तिं गृहस्थस्य प्रयांति च । आसनेन व्रजेत्तुष्टिं स्वयंभूः प्रपितामहः

ଆଦରସହ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଆସନ ଦେଲେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 23

अर्घेण शंभुः पाद्येन सर्वे देवाः सवासवाः । भोज्यदानेन विष्णुः स्यात्सर्वदेवमयोऽतिथिः

ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ ଶମ୍ଭୁ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ପାଦ୍ୟ ଦେଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଭୋଜ୍ୟଦାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—କାରଣ ଅତିଥି ସର୍ବଦେବମୟ।

Verse 24

तस्मात्पूज्यः सदा विप्रा भोजनीयो विशेषतः । नामाप्युच्चार्य भोज्योऽन्यो ब्राह्मणो गृहमेधिना

ଏହେତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ଭୋଜନୀୟ। ଗୃହସ୍ଥ ନାମ ଉଚ୍ଚାରି ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 186

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽतिथिमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟ କେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଅତିଥିମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୮୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।