
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବହୁଦିନିଆ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ବିଘ୍ନ କଥା ରହିଛି। ଏକ ଯୁବ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ (ବଟୁ) ଖେଳାଛଳରେ ନିର୍ବିଷ ଜଳସାପକୁ ଯଜ୍ଞସଭାରେ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବାରୁ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ସାପଟି ହୋତୃ (କିମ୍ବା ପ୍ରଧାନ କର୍ମକର୍ତ୍ତା)ଙ୍କୁ ଘେରି ଧରେ; କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇ ବଟୁ ସର୍ପତ୍ୱରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ—ଯଜ୍ଞମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ ଓ ଅନଚେତନ କର୍ମଫଳର ପୁରାଣୀୟ ନୀତି ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ପୀଡ଼ିତ ବଟୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାଏ; ଭୃଗୁ କରୁଣାରେ କହନ୍ତି ଯେ ସାପଟି ନିର୍ବିଷ ଥିଲା ଓ ଦଣ୍ଡ ଅତ୍ୟଧିକ ହୋଇଗଲା (ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ)। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ଏହାକୁ ଦୈବବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବେ ପୁନଃବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ବଟୁଙ୍କ ସର୍ପରୂପ ପୃଥିବୀରେ ନବମ ନାଗବଂଶ ସ୍ଥାପନାର ବୀଜ ହେବ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧବିଦ୍ୟାର ସାଧକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ନାଗମାନେ ଅହିତକର ହେବେ ନାହିଁ ବୋଲି ନିୟମ କରନ୍ତି। ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଜଳସ୍ରୋତକୁ ‘ନାଗତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ। ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ (ଭାଦ୍ରପଦ ଉଲ୍ଲେଖ ସହ) ଦିନ ସ୍ନାନ-ପୂଜା କଲେ ସର୍ପଭୟ ନାଶ, ବିଷପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନିବାରଣ ଓ ସନ୍ତାନଲାଭ ଭଳି ଫଳ କୁହାଯାଇଛି। ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ଶେଷ, କାଳିୟ ଆଦି ମହାନାଗମାନଙ୍କ ସମାଗମ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ ନାଗତୀର୍ଥରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ସମ୍ମାନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବା, ପଢ଼ିବା, ଲେଖିବା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷାଫଳ ମିଳେ; ଯେଉଁଠି ଗ୍ରନ୍ଥ ରହେ ସେଠି ଅଭୟ ମିଳେ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି କହେ।
Verse 1
सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्
ସୂତ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞକର୍ମର ପ୍ରବାହରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥି ହେଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶୁଣ—ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମହାବିସ୍ମୟକର ବୃତ୍ତାନ୍ତ।
Verse 2
मखकर्मणि प्रारब्ध ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । जलसर्पं समादाय बटुः कश्चित्सुनर्मकृत्
ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ବଟୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜଳସର୍ପକୁ ଉଠାଇନେଲା।
Verse 3
प्रविश्याथ सदस्तत्र तं सर्पं ब्राह्मणान्तिके । चिक्षेप प्रहसंश्चैव सर्वदुःखभयंकरम्
ସେ ଯଜ୍ଞସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ହସିହସି ସେହି ସର୍ପକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟେ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ତାହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟର କାରଣ ହେଲା।
Verse 4
ततस्तु डुण्डुभस्तूर्णं भ्रममाण इतस्ततः । विप्राणां सदसिस्थानां सक्तानां यज्ञकर्मणि
ତାପରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ତୁରନ୍ତ ଏଠି-ସେଠି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସଭାରେ ବସି ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଲୀନ ଥିବା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
Verse 5
अहो होतुः स्थिते प्रैषे दीर्घसत्रसमुद्भवे । स सर्पो वेष्टयामास तस्य गात्रं समंततः
ହାୟ! ଦୀର୍ଘସତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ, ନିୟତ ପ୍ରୈଷସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋତୃଙ୍କ ଦେହକୁ ସେ ସର୍ପ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଘେରି ଲପେଟିଲା।
Verse 6
न चचाल निजस्थानात्प्रायश्चित्तविभीषया । नोवाच वचनं सोऽत्र चयनन्यस्तलोचनः
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଭୟରେ ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ କିଛିମାତ୍ର ହଲାନି; ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କହିଲାନି, ଦୃଷ୍ଟିକୁ କର୍ମଚୟନରେ ନିଶ୍ଚଳ ରଖି।
Verse 7
हाहाकारो महाञ्जज्ञे एतस्मिन्नंतरे द्विजाः । तस्मिन्सदसि विप्राणां विषा ढ्याहिप्रशंकया
ଏତିକିବେଳେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ହାହାକାର ହେଲା। ସେହି ବିପ୍ରସଭାରେ ସର୍ପଟି ବିଷଭରା ବୋଲି ଶଙ୍କା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
Verse 9
हाहाकारो महानासीत्तं दृष्ट्वा सर्पवेष्टितम् । तस्य पुत्रो विनीतात्मा मैत्रावरुणकर्मणि
ତାଙ୍କୁ ସର୍ପ ଘେରି ଧରିଥିବା ଦେଖି ମହା ହାହାକାର ହେଲା। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର—ବିନୀତ ଓ ସଂଯମୀ—ମୈତ୍ରାବରୁଣ ପୁରୋହିତକର୍ମରେ ନିରତ ଥିଲା।
Verse 10
यस्मात्पाप त्वया सर्पः क्षिप्तः सदसि दुर्मते । तस्माद्भव द्रुतं सर्पो मम वाक्यादसंशयम्
ହେ ପାପୀ, ଦୁର୍ମତି! ତୁମେ ପବିତ୍ର ସଭାରେ ସର୍ପକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲ; ତେଣୁ ମୋର ବାକ୍ୟବଳରେ, ନିଶ୍ଚୟ, ତୁରନ୍ତ ସର୍ପ ହେଅ।
Verse 11
बटुरुवाच । हास्येन जलसर्पोऽयं मया मुक्तोऽत्र लीलया । न ते तातं समुद्दिश्य तत्किं मां शपसि द्विज
ବାଳକ କହିଲା—ହାସ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଜଳସର୍ପକୁ ଏଠାରେ ଖେଳାଛଳେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି। ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିନଥିଲି; ତେବେ ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି?
Verse 12
एतस्मिन्नंतरे मुक्त्वा तस्य गात्रं स पन्नगः । जगामान्यत्र तस्यापि सर्पत्वं समपद्यत
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ପନ୍ନଗ ତାହାର ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଚଲିଗଲା; ଏବଂ ସେ ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ସର୍ପତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 13
सोऽपि सर्पत्वमापन्नः सनातनसुतो बटुः । दुःखशोकसमापन्नो ब्राह्मणैः परिवेष्टितः
ସନାତନଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେ ବଟୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ପତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।
Verse 14
अथ गत्वा भृगुं सोऽपि बाष्पव्याकुललोचनः । प्रोवाच गद्गदं वाक्यं प्रणिपत्य पुरःसरः
ତାପରେ ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନ ନେଇ ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲା।
Verse 15
सनातनसुतश्चास्मि पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । शप्तस्तव सुतेनास्मि च्यवनेन महात्मना
ମୁଁ ସନାତନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ପୌତ୍ର; ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ଚ୍ୟବନ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।
Verse 16
निर्दोषो ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्माच्छापात्प्ररक्ष माम् । तच्छ्रुत्वा च्यवनं प्राह कृपाविष्टो भृगुः स्वयम्
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ; ତେଣୁ ଏହି ଶାପରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହା ଶୁଣି କୃପାବିଷ୍ଟ ଭୃଗୁ ସ୍ୱୟଂ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 17
अयुक्तं विहितं तात यच्छप्तोऽयं बटुस्त्वया । न मां धर्षयितुं शक्तो विषाढ्योऽपि भुजंगमः
ଭୃଗୁ କହିଲେ—ତାତ, ଏହି ବଟୁକୁ ତୁମେ ଶାପ ଦେଇଛ, ଏହା ଅଯୁକ୍ତ। ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସର୍ପ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
Verse 19
किं पुनर्जलसर्पोऽयं निर्विषो रज्जुसंनिभः । न मामुद्दिश्य निर्मुक्तः सर्पोऽनेन द्विजन्मना । शापमोक्षं कुरुष्वास्य तस्माच्छीघ्रं द्विजन्मनः
ତେବେ ଏହି ଜଳସର୍ପ—ବିଷହୀନ ଓ ଦୋରି ସଦୃଶ—କ’ଣ କରିପାରିବ? ଏହି ଦ୍ୱିଜ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହାକୁ ସର୍ପରୂପେ ମୁକ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଶୀଘ୍ର ଏହାକୁ ଶାପମୋକ୍ଷ ଦିଅ।
Verse 20
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वयमेव पितामहः । तत्रायातः स्थितो यत्र स पौत्रः सर्परूपधृक्
ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ପରୂପଧାରୀ ସେହି ପୌତ୍ର ଥିଲା, ସେଠାରେ ହିଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 21
प्रोवाच न विषादस्ते पुत्र कार्यः कथंचन । यत्सर्पत्वमनुप्राप्तः शृणुष्वात्र वचो मम
ସେ କହିଲେ—“ପୁତ୍ର, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିଷାଦ କରନି। ତୁମେ ସର୍ପତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ; ଏଠାରେ ମୋ ବଚନ ଶୁଣ।”
Verse 22
पुरा संस्रष्टुकामोऽहं नागानां नवमं कुलम् । तद्भविष्यति त्वत्पार्श्वात्समर्यादं धरातले
“ପୂର୍ବେ ମୁଁ ନାଗମାନଙ୍କ ନବମ କୁଳ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲି; ସେହି କୁଳ ତୁମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଧରାତଳରେ ଯଥୋଚିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ସହ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ।”
Verse 23
मन्त्रौषधियुजां पुंसां न पीडामाचरिष्यति । संप्राप्स्यति परां पूजां समस्ते जगतीतले
“ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧିରେ ଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସେ ପୀଡା ଦେବ ନାହିଁ; ଏବଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ସେ ପରମ ପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।”
Verse 24
अत्राऽस्ति सुशुभं तोयं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे तत्र समावासः पुत्र कार्यस्त्वया सदा
ଏଠାରେ ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତି ଶୋଭନ ପବିତ୍ର ଜଳ ଅଛି। ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ସେଠାରେ ସଦା ବାସ କର।
Verse 25
तत्रस्थस्य तपस्थस्य नागः कर्कोटको निजम् । तव दास्यति सत्कन्यां ततः सृष्टिर्भविष्यति
ସେଠାରେ ରହି ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ ତୁମକୁ ନାଗ କର୍କୋଟକ ନିଜ ସତ୍କନ୍ୟା ଦେବ; ତାହାରୁ ବଂଶସୃଷ୍ଟି ହେବ।
Verse 26
नवमस्य कुलस्यात्र समर्यादस्य भूतले । श्रावणे कृष्णपक्षे तु संप्राप्ते पंचमीदिने
ଏଠାରେ ଭୂତଳରେ ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସ୍ଥିତ ନବମ କୁଳର, ଶ୍ରାବଣ ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନେ, ନିୟତ ଅବସର ଆସିପହଞ୍ଚିବ।
Verse 27
संप्राप्स्यति परां पूजां पृथिव्यां नवमं कुलम् । अद्यप्रभृति तत्तोयं नागतीर्थमिति स्मृतम्
ପୃଥିବୀରେ ନବମ କୁଳ ପରମ ପୂଜା-ମାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଆଜିଠାରୁ ସେଇ ଜଳ ‘ନାଗତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 28
ख्यातिं यास्यति भूपृष्ठे सर्वपातकनाशनम् । येऽत्र स्नानं करिष्यंति संप्राप्ते पंचमीदिने
ଏହା ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ସର୍ବପାପନାଶକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଆସିଲେ ଯେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଫଳ ପାଇବେ।
Verse 29
न तेषां वत्सरंयावद्भविष्यत्यहिजं भयम् । विषार्द्दितस्तु यो मर्त्यस्तत्र स्नानं करिष्यति
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ପଜନିତ ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଏବଂ ବିଷପୀଡିତ ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବ…
Verse 31
करिष्यति तथा स्नानं फलहस्ता प्रभक्तितः । भविष्यति च सा शीघ्रं वंध्याऽपि च सुपुत्रिणी
ସେ ମଧ୍ୟ ହାତରେ ଫଳ ଧରି ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତିରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସୁପୁତ୍ରବତୀ ହେବ।
Verse 32
सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । अन्ये नागाः समायातास्तत्र यज्ञे निमंत्रिताः
ସୂତ କହିଲେ—ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମ ଥିବା ସେହି ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାର ଯଜ୍ଞକୁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅନ୍ୟ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 33
वासुकिस्तक्षकश्चैव पुण्डरीकः कृशोदरः । कम्बलाश्वतरौ नागौ शेषः कालिय एव च
ବାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ କୃଶୋଦର; କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ; ଏବଂ ଶେଷ ଓ କାଳିୟ ମଧ୍ୟ।
Verse 34
ते प्रणम्य वचः प्रोचुः प्रोच्चैर्देवं पितामहम् । तवादेशाद्वयं प्राप्ता यज्ञेऽत्र प्रपितामह
ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ଦେବ ପିତାମହଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲେ—‘ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ଏଠାରେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛୁ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ।’
Verse 35
साहाय्यार्थं तदादेशो दीयतां प्रपितामह । येन कुर्मो वयं शीघ्रं नागराज्ये ह्यधिष्ठिताः
ସହାୟତାର ନିମିତ୍ତେ ସେହି ଆଦେଶ ଦିଅ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ନାଗରାଜ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରିବୁ।
Verse 36
ब्रह्मोवाच साहाय्यमेतदस्माकं भवदीयं महोरगाः । गत्वानेन समं शीघ्रं नागराजेन तिष्ठत
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମହୋରଗମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କର ଏହି ସହାୟତା ଆମ ପାଇଁ। ଏହାଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ନାଗରାଜଙ୍କ ସହ (ରକ୍ଷାର୍ଥେ) ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।
Verse 37
नागतीर्थे ततः स्थेयं सर्वैस्तत्र समास्थितैः
ତାପରେ ସେଠାରେ ସମବେତ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନାଗତୀର୍ଥରେ ଯଥାସ୍ଥାନେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।
Verse 38
यः कश्चिन्मम यज्ञेऽत्र दुष्टभावं समाश्रितः । समागच्छति विघ्नाय रक्षणीयः स सत्वरम्
ଯେ କେହି ଦୁଷ୍ଟଭାବ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏଠାରେ ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଆସେ, ତାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରୋକି ରକ୍ଷା-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 39
राक्षसो वा पिशाचो वा भूतो वा मानुषोऽपि वा । एतत्कृत्यतमं नागा मम यज्ञस्य रक्षणम्
ରାକ୍ଷସ ହେଉ କି ପିଶାଚ, ଭୂତ ହେଉ କି ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ହେ ନାଗମାନେ, ମୋ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କରିବା ହିଁ ତୁମମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
Verse 40
तथा यूयमपि प्राप्ते मासि भाद्रपदे तथा । पंचम्यां कृष्णपक्षस्य तत्र पूजामवाप्स्यथ
ସେହିପରି ଭାଦ୍ରପଦ ମାସ ଆସିଲେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ ପାଇବ।
Verse 41
सूत उवाच । बाढमित्येव ते प्रोच्य प्रणिपत्य पितामहम् । सनातनसुतोपेता नागतीर्थं समाश्रिताः
ସୂତ କହିଲେ— ‘ବାଢମ୍’ ବୋଲି କହି ସେମାନେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସନାତନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ନାଗତୀର୍ଥରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
Verse 42
ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्
ସେତେବେଳୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ନାଗତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।
Verse 43
यस्तत्र कुरुते स्नानं सकृद्भक्त्या समन्वितः । नान्वयेऽपि भयं तस्य जाय ते सर्पसंभवम्
ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ସର୍ପଜନିତ ଭୟ—ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ—କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।
Verse 44
तत्र यच्छति मिष्टान्नं द्विजानां सज्जनैः सह । पूजयित्वा तु नागेंद्रान्सनातनपुरःसरान्
ସେଠାରେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ସନାତନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ନାଗେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 45
सप्तजन्मांतरं यावन्न स दौःस्थ्यमवाप्नुयात् । भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । न च्छिद्रं न च रोगाश्च नाधयो न रिपोर्भयम्
ସାତ ଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦୁଃସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ବିଶେଷତଃ ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଓ ଶାକିନୀମାନଙ୍କର ପୀଡା ନାହିଁ; ଅନିଷ୍ଟ ନାହିଁ, ରୋଗ ନାହିଁ, ମାନସିକ କ୍ଲେଶ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 46
यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या वाच्यमानं द्विजोत्तमाः । सोऽपि संवत्सरं यावत्पन्नगैर्न च पीड्यते
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଯେ କେହି ଭକ୍ତିରେ ଏହା ପାଠ ହେଉଥିବାବେଳେ ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 47
सर्पदष्टस्य यस्यैतत्पुरतः पठ्यते भृशम् । नागतीर्थस्य माहात्म्यं काल दष्टोऽपि जीवति
ସର୍ପଦଂଶିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ମୁଖରେ ଯଦି ନାଗତୀର୍ଥର ଏହି ମହାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ପଢ଼ାଯାଏ, ତେବେ ସେ—ମୃତ୍ୟୁଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଜୀବିତ ରହେ।
Verse 48
पुस्तके लिखितं चैतन्नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं तिष्ठते यत्र न सर्पस्तत्र तिष्ठति
ପୁସ୍ତକରେ ଲିଖିତ ଏହି ନାଗତୀର୍ଥ-ସମୁଦ୍ଭବ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଯେଉଁଠି ରହେ, ସେଠାରେ କୌଣସି ସର୍ପ ରହିନଥାଏ।
Verse 183
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ନାଗତୀର୍ଥୋତ୍ପତ୍ତି-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ତ୍ର୍ୟାଶୀତମ (୧୮୩) ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।