Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

एवमुक्तेऽथ विधिना प्रहृष्टस्त्रिपुरांतकः । यज्ञमण्डपमासाद्य प्रस्थितो वेदिसंनिधौ

Transliteration

evamukte'tha vidhinā prahṛṣṭastripurāṃtakaḥ | yajñamaṇḍapamāsādya prasthito vedisaṃnidhau

Translation

ଏପରି କହାଯିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଧାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ) ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଆସି, ବେଦୀର ସନ୍ନିଧିକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb)

• उक्ते: when (this was) said
• उक्ते: Adhikaraṇa (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; सप्तमी एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (locative absolute)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; आरम्भ/अनन्तरबोधक (then/now)

• विधिना: by Vidhi (Brahmā)
• विधिना: Karaṇa (Instrument/agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन (instrumental singular)

• प्रहृष्टः: greatly delighted
• प्रहृष्टः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + हृष् (धातु) → प्रहृष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular)

• त्रिपुरान्तकः: Tripurāntaka (Śiva)
• त्रिपुरान्तकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर (प्रातिपदिक) + अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (त्रिपुरस्य अन्तकः); पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (epithet of Śiva)

• यज्ञमण्डपम्: the sacrificial pavilion
• यज्ञमण्डपम्: Karma (Object of gerund/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (यज्ञस्य मण्डपः); पुल्लिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Kriyāviśeṣaṇa (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• प्रस्थितः: set out
• प्रस्थितः: Kriyā (Predicative action/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्था (धातु) → प्रस्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विधेय (predicate: ‘set out’)

• वेदिसंनिधौ: near the altar
• वेदिसंनिधौ: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वेदी (प्रातिपदिक) + संनिधि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वेद्याः संनिधिः); पुल्लिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapāleśvara-kṣetra (with yajña-maṇḍapa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Tripurāntaka Śiva, visibly pleased, strides toward a sacrificial pavilion; the vedi and ritual implements glow, indicating divine sanction of the ordinance and the sanctity of the rite-space.

Characters & Entities

• Śiva
• Tripurāntaka
• Brahmā (Vidhi)
• yajñamaṇḍapa
• vedi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is properly ordained, even the highest deity participates to sanctify the rite.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ritual space of the Kapāleśvara-kṣetra where the yajña is being conducted.

What ritualistic prescription is mentioned?

Approaching the vedi and yajña-maṇḍapa in accordance with vidhis (ritual ordinances).