Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 78

Devanagari script

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । चतुर्भुजा यथा गौरी संजाता पंचपिंडिका

Transliteration

sūta uvāca | etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dvijottamāḥ | caturbhujā yathā gaurī saṃjātā paṃcapiṃḍikā

Translation

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଗୌରୀ ଯେପରି ଚତୁର୍ଭୁଜା ହେଲେ ଏବଂ ପଞ୍ଚପିଣ୍ଡିକା ରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ (ବର୍ଣ୍ଣିତ)।

Word by Word

• सूतः: Sūta (the narrator)
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sūta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संबोधन-प्रायः वक्तृ-निर्देश (speaker tag)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्म/विषय-निर्देश

• वः: of you / for you
• वः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) बहुवचन; enclitic

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; एतत्-विशेषण

• आख्यातम्: has been narrated/told
• आख्यातम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ā-√khyā (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘कथितम्’ अर्थे

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative link/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• पृष्टः: (I) having been asked
• पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √prach (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहं’ इति कर्तरि विशेषण

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √as (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: dvija (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमाः)

• चतुर्भुजा: four-armed
• चतुर्भुजा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: catur (संख्या-प्रातिपदिक) + bhuja (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गौरी-विशेषण; द्विगु-समासः (चत्वारः भुजाः यस्याः)

• यथा: as, just as
• यथा: Sambandha (Comparative link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: yathā (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)

• गौरी: Gaurī (Pārvatī)
• गौरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gaurī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• संजाता: was born/appeared
• संजाता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-√jan (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उत्पन्ना’ अर्थे

• पंचपिंडिका: Pañcapiṇḍikā (name/title)
• पंचपिंडिका: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: pañca (संख्या-प्रातिपदिक) + piṇḍikā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name); द्विगु-समासः

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas/ṛṣis)

Visual Art Cues

Scene: Sūta concludes the account before assembled brāhmaṇas, summarizing the marvel: Gaurī becomes four-armed and appears as Pañcapiṇḍikā; the atmosphere is that of a sacred storytelling pavilion near a kṣetra shrine.

Characters & Entities

• Sūta
• Gaurī (Pārvatī)
• Pañcapiṇḍikā
• Dvijottamas (sages/brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred narratives (māhātmya) reveal the Goddess’s manifested forms to inspire devotion and pilgrimage-faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it serves as Sūta’s concluding summary of the origin account.