Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

याज्ञवल्क्य उवाच । तथापि देव मे शुद्धिर्हृदयस्य न जायते । तस्माद्वद सुरश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं विशुद्धये

Transliteration

yājñavalkya uvāca | tathāpi deva me śuddhirhṛdayasya na jāyate | tasmādvada suraśreṣṭha prāyaścittaṃ viśuddhaye

Translation

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ତଥାପି ମୋ ହୃଦୟର ଶୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତୁ।

Word by Word

• याज्ञवल्क्यः: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तथापि: nevertheless
• तथापि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/विरोधार्थक-अव्ययम् (concessive: nevertheless)

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• शुद्धिः: purity
• शुद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• हृदयस्य: of the heart
• हृदयस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• जायते: arises / is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोगः (ablatival adverb) ‘therefore/from that’

• वद: tell / speak
• वद: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सुराणां श्रेष्ठः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रायश्चित्तम्: expiation
• प्रायश्चित्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राय (अव्यय/उपसर्गार्थ) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (प्रायः चित्तम्/प्रायश्चित्तम्—expiation); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/कर्म), एकवचनम्

• विशुद्धये: for purification
• विशुद्धये: Sampradana (Purpose/Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विशुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; चतुर्थी-विभक्तिः (Dative/सम्प्रदान), एकवचनम्; प्रयोजनार्थे

Speaker

Yājñavalkya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (contextual) audience

Visual Art Cues

Scene: Sage Yājñavalkya, austere and radiant, speaks with folded hands to a higher divine presence (Brahmā implied by next verse), expressing that his heart is not yet pure and requesting prāyaścitta.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Brahmā (implied as the respondent in the passage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer acts are incomplete without inner transformation; true dharma seeks citta-śuddhi through right means.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets up the Tīrthamāhātmya context; the specific kṣetra is elaborated in the following verses of the same adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

A request is made for prāyaścitta (expiatory discipline); the concrete prescription is given immediately afterward (liṅga-sthāpanā).