
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୂତଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଅନ୍ତର୍ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଚିତ୍ତ-ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦେଇପାରୁଥିବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଉପାୟ କହନ୍ତି—ଅତିପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୂଲିନ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର; ଏହା ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନାଶକ ଓ ଶୁଦ୍ଧିକର। ଏଠାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱ ଉଚ୍ଚାରିତ—ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି ହୋଇଥିବା ଦୋଷର ପ୍ରତିକାର ଭାବେ ଶିବମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଓ ଲିଙ୍ଗକେନ୍ଦ୍ରିତ ଭକ୍ତିପୂଜା ନୈତିକ ଅନ୍ଧକାର ହଟାଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ରାତିକୁ ନାଶ କରେ। କଳିଯୁଗରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ନିଷ୍ଫଳ ହେବାର ଆଶଙ୍କା କୁହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରକୁ ତାହାର ଅପବାଦ ଭାବେ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ କୁହାଯାଇଛି। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଭକ୍ତିସହ ଲିଙ୍ଗାଭିଷେକ (ସ୍ନାପନ) କରିବା ନିୟମ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି; ଏହା ଦୋଷ କ୍ଷାଳନ କରି ଶୁଦ୍ଧି ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରେ। ଏହି ଲିଙ୍ଗ ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରରେ “ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟେଶ୍ୱର” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 1
सूत उवाच । एवं संशोचते यावदात्मानं परिगर्हयन् । ततस्तु ब्रह्मणा प्रोक्तः स्वयमभ्येत्य भो द्विजाः
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହିପରି ଶୋକ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଆସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 2
त्वया शंका न कर्तव्या सुतस्यास्य कृते द्विज । अज्ञानादेव ते जातो दैवयोगेन बालकः
ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହି ବାଳକ ତୁମ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଶଙ୍କା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଏବଂ ଦୈବଯୋଗରେ ଏହି ଶିଶୁ ତୁମ ପାଖରେ ଜନ୍ମିଛି।
Verse 3
याज्ञवल्क्य उवाच । तथापि देव मे शुद्धिर्हृदयस्य न जायते । तस्माद्वद सुरश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं विशुद्धये
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ତଥାପି ମୋ ହୃଦୟର ଶୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତୁ।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । यदि ते चित्तशुद्धिस्तु न कथंचित्प्रवर्तते । तत्स्थापय महाभाग लिंगं देवस्य शूलिनः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯଦି ତୁମର ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ ହେ ମହାଭାଗ! ଶୂଳଧାରୀ ଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କର।
Verse 5
अज्ञानाज्ज्ञानतोवापि यत्पापं कुरुते नरः । ब्रह्महत्यादिकं चापि स्त्रीवधाद्वापि यद्भवेत्
ଅଜ୍ଞାନରୁ ହେଉ କି ଜାଣିଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ପାପ କରେ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀବଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଯେ କୌଣସି ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ;
Verse 6
पंचेष्टिकामयं वापि यः कुर्याद्धरमन्दिरम् । तस्य तन्नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा
ପଞ୍ଚ ଇଷ୍ଟ-କାମନାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରେ, ତାହାର ସେଇ ଦୋଷ ନଶିଯାଏ—ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ଅନ୍ଧକାର ଲୟ ହୁଏ।
Verse 7
विशेषेण महाभाग हाटकेश्वरसंभवे । क्षेत्रे तत्र सुमेध्ये तु सर्वपातकनाशने
ବିଶେଷତଃ, ହେ ମହାଭାଗ! ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେହି ପରମ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମେଧ୍ୟ ଓ ସର୍ବ ପାପନାଶକ।
Verse 8
कलिकाले च संप्राप्ते यत्र पापं न विद्यते । अहमप्यत्र वांछामि यज्ञं कर्तुं द्विजोत्तम
କଳିକାଳ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ପାପ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।
Verse 9
आनयिष्यामि तत्तीर्थं पुष्करं चात्मनः प्रियम् । कलिकालभयाच्चैतद्यावन्नो व्यर्थतां व्रजेत्
ମୋ ପ୍ରିୟ ତୀର୍ଥ—ପୁଷ୍କର—କୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣିବି, ଯେଣୁ କଳିକାଳର ଭୟରୁ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ।
Verse 10
कलिकाले तु संप्राप्ते तीर्थानि सकलानि च । यास्यंति व्यर्थतां विप्र मुक्त्वेदं क्षेत्रमुत्तमम्
କଳିକାଳ ଆସିଲେ, ହେ ବିପ୍ର! ଏହି ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯିବ।
Verse 11
सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । याज्ञवल्क्योऽपि तच्छ्रुत्वा पितामहवचोऽ खिलम्
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା) ତତ୍ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପିତାମହଙ୍କ ସମସ୍ତ ବଚନ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଶୁଣି।
Verse 12
लिंगं संस्थापयामास ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । अब्रवीच्च ततो वाक्यं मेघगंभीरया गिरा
କ୍ଷେତ୍ରଟି ଅନୁତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ପରେ ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ କଥା କହିଲେ।
Verse 13
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यो लिंगं मामकं त्विदम् । स्नापयिष्यति सद्भक्त्या तस्य पापं प्रयास्यति
ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଯେ ମୋର ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରାଏ, ତାହାର ପାପ ଦୂର ହେବ।
Verse 14
परदारकृतं यच्च मात्रापि च समं कृतम् । क्षालयिष्यति तत्पापं स्नापितं पूजितं परैः
ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନଜନିତ ପାପ ଓ ମାତୃଅପରାଧ ସମ ଘୋର ପାପ ମଧ୍ୟ—ଏହାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ଧୋଇ ଯାଏ।
Verse 15
अस्मिन्नहनि संप्राप्ते तस्य पक्षसमुद्भवम् । प्रयास्यति कृतं पापं यदज्ञानाद्विनिर्मितम्
ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନ ଆସିଲେ ସେହି ପକ୍ଷରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ—ଅଜ୍ଞାନରୁ କରା ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଲୟ ପାଏ।
Verse 16
ततःप्रभृति विख्यातो याज्ञव ल्क्येश्वरः शुभः । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठा हाटकेश्वरसंज्ञके
ସେତେବେଳୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମକ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟେଶ୍ୱର’ ଶୁଭ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 175
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये याज्ञवल्क्येश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ “ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟେଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି-ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଏକଶ ପଞ୍ଚସତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।