Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

आचख्यौ तापसः कश्चिद्भगिनी ते यवीयसी । निश्चेष्टा पतिता भूमावश्वत्थस्य समीपतः

Transliteration

ācakhyau tāpasaḥ kaścidbhaginī te yavīyasī | niśceṣṭā patitā bhūmāvaśvatthasya samīpataḥ

Translation

ଜଣେ ତାପସ କହିଲେ—‘ଆପଣଙ୍କ କନିଷ୍ଠା ଭଗିନୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ନିକଟେ ଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି।’

Word by Word

• आचख्यौ: told/declared
• आचख्यौ: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √चक्ष्/आ-√चक्ष् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: आ-

• तापसः: an ascetic
• तापसः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कश्चित्: someone
• कश्चित्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

• भगिनी: (your) sister
• भगिनी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Genitive/possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम (enclitic)

• यवीयसी: younger
• यवीयसी: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युवन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तर-तमा-रहित तुलनात्मक-रूप (comparative) "younger"

• निश्चेष्टा: motionless
• निश्चेष्टा: विधेय (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: निश्चेष्ट (प्रातिपदिक: निः + चेष्ट)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/नञ्-भाव (without movement)

• पतिता: fallen
• पतिता: विधेय (Predicative)
• Type: Verb
• Root: √पत् (धातु) + क्त (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "fallen"

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अश्वत्थस्य: of the aśvattha tree
• अश्वत्थस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अश्वत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• समीपतः: near
• समीपतः: देशाधिकरण (Place)
• Type: Indeclinable
• Root: समीपतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: near/at the vicinity of)

Speaker

A tāpasa (ascetic) reporting to Yājñavalkya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An ascetic messenger points toward a large aśvattha tree; beneath it lies the younger sister, fallen and motionless, while nearby sages react with concern.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Aśvattha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It underscores swift compassion and response when a devotee or ascetic is in distress.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse; the aśvattha is a sacred landmark within the narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly, though it implies an urgent duty of aid (seva/dharma) toward the fallen ascetic.