Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ । नानावृक्षलताकीर्णं वनं श्वापदसंकुलम्

Transliteration

sa kadācinmṛgānhaṃtuṃ nṛpaḥ senāvṛto yayau | nānāvṛkṣalatākīrṇaṃ vanaṃ śvāpadasaṃkulam

Translation

ଏକଦା ସେ ରାଜା ସେନାବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ମୃଗଶିକାର ପାଇଁ ଗଲେ ଏବଂ ନାନା ବୃକ୍ଷ-ଲତାରେ ଆବୃତ, ବନ୍ୟ ପଶୁରେ ସଂକୁଳ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)

• कदाचित्: once, at some time
• कदाचित्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• मृगान्: deer/animals (as prey)
• मृगान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्

• हन्तुम्: to kill
• हन्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive), क्रियार्थम् (purpose)

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• सेनावृतः: surrounded by an army
• सेनावृतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सेना (प्रातिपदिक) + वृत (कृदन्त; √वृ 'to cover/surround')
• Form: तृतीया-तत्पुरुषः (instrumental determinative: 'by/with army'); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्तः (past participle)

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• नाना: various
• नाना: Visheshana (विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणार्थक-अव्ययम् (indeclinable used as qualifier: 'various')

• वृक्ष: trees
• वृक्ष: Samasa-anga (समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया (in compound-stem), बहुवचनार्थः (generic plural sense)

• लता: creepers
• लता: Samasa-anga (समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: लता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया (in compound-stem), बहुवचनार्थः

• कीर्णम्: strewn/filled with various trees and creepers
• कीर्णम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कीर्ण (कृदन्त; √कॄ/किर् 'to scatter, strew')
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष-समाससमर्थः: नाना-वृक्ष-लता-कीर्णम्; नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; भूतकृदन्तः

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• श्वापद: wild beasts
• श्वापद: Samasa-anga (समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: श्वापद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रातिपदिकम् (wild beast); समासाङ्गत्वेन (as compound member)

• संकुलम्: crowded/teeming
• संकुलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (श्वापद-संकुलम् = 'crowded with beasts'); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Visual Art Cues

Scene: A king with a full retinue enters a thick forest of varied trees and creepers; shadows conceal wild beasts; banners and weapons contrast with tangled greenery.

Characters & Entities

• Vidūratha (implied)
• forest (vana)
• army (senā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrtha legends often begin in worldly action (like a king’s hunt) that becomes the doorway to encountering sacred power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it sets the narrative scene that will culminate in the glorification of a tīrtha within the Camatkārapura/Gayāśīrṣa cycle.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is narrative description (itihāsa-style) rather than a ritual instruction.