Adhyaya 17

Verse 2

। ऋषय ऊचुः । चमत्कारपुरोत्पत्तिः श्रुता त्वत्तो महामते । तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च । सहितानि प्रभावेण तानि सर्वाणि कीर्तय

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ମହାମତେ, ଚମତ୍କାରପୁରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଆମେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରମାଣ (ବିସ୍ତାର) ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଓ ଆୟତନମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସହିତ ସବୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ।

Verse 3

सूत उवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं ब्राह्मणसत्तमाः । आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्

ସୂତ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଉତ୍ତମ ଚମତ୍କାରପୁରର କ୍ଷେତ୍ର ପଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ପ୍ରମାଣର; ଏବଂ ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ— ଉଭୟରେ ମଧ୍ୟ ତେତିକି ଅଟେ।

Verse 4

प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम् । दक्षिणोत्तरयोश्चैव गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ

ତାହାର ପୂର୍ବେ ଗୟାଶୀର୍ଷ, ପଶ୍ଚିମେ ହରିଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ଗୋକର୍ଣେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 5

हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं प्रथितं लोके सर्वपातकनाशनम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପୂର୍ବେ ତାହାର ନାମ ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ଥିଲା। ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଲୋକେ ସର୍ବପାତକନାଶକ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 6

यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना । चमत्कारेण तत्स्थानं नाम्ना ख्यातिं ततो गतम्

ସେହି ମହାତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ତାହା ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ସେହି ସମୟରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାରେ ସେ ସ୍ଥାନ ସେହି ନାମରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କଲା।

Verse 7

ब्राह्मणा ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तस्य पूर्वे गयाशिरः । माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଆପଣ କହିଲେ ଯେ ତାହାର ପୂର୍ବେ ଗୟାଶିର ଅଛି। ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 8

सूत उवाच । आसीद्विदूरथोनाम हैहयाधिपतिः पुरा । यो वै दानपतिर्दक्षः शत्रुपक्षक्षयावहः

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ହୈହୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ‘ବିଦୂରଥ’ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଦାନପତି, ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକ୍ଷୟକାରୀ ଥିଲେ।

Verse 9

स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ । नानावृक्षलताकीर्णं वनं श्वापदसंकुलम्

ଏକଦା ସେ ରାଜା ସେନାବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ମୃଗଶିକାର ପାଇଁ ଗଲେ ଏବଂ ନାନା ବୃକ୍ଷ-ଲତାରେ ଆବୃତ, ବନ୍ୟ ପଶୁରେ ସଂକୁଳ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 10

स जघान मृगांस्तत्र शरैराशीविषोपमैः । महिषांश्चवराहांश्च तरक्षूञ्च्छम्बरान्रुरून्

ସେଠାରେ ସେ ବିଷଧର ସର୍ପସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରଦ୍ୱାରା ମୃଗମାନଙ୍କୁ ହତ କଲେ—ମହିଷ, ବରାହ, ତରକ୍ଷୁ, ଶମ୍ବର ଓ ରୁରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 11

सिंहान्व्याघ्रान्गजान्मत्ताञ्च्छतशोऽथ सहस्रशः । अथ तेन मृगो विद्धः शरेणाऽनतपर्वणा

ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଗଜ ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ମୃଗ ତାଙ୍କର ଅନତପର୍ବ ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 12

न पपात धरापृष्ठे सशरो दुद्रुवे द्रुतम् । ततः स कौतुकाविष्टस्तस्य पृष्ठे हयोत्तमम् । प्रेरयामास वेगेन मनोमारुतवेगधृक्

ଶରବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧରାପୃଷ୍ଠେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ, ଦ୍ରୁତ ଦୌଡ଼ିଲା; ତେବେ କୌତୁକାବିଷ୍ଟ ରାଜା ତାହାର ପଛେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ମନ ଓ ପବନ ସମ ବେଗରେ ହାଙ୍କିଲେ।

Verse 13

ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः । अन्यद्वनांतरं प्राप्तो रौद्रं चित्तभयावहम्

ତାପରେ ମୃଗକୁ ଧରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ମହୀପତି ସେନାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଏକ ବନାନ୍ତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯାହା ରୌଦ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଓ ଚିତ୍ତଭୟାବହ ଥିଲା।

Verse 14

कण्टकीबदरीप्रायं शाल्मलीवनसंकुलम् । तथान्यैः कण्टकाकीर्णै रूक्षै र्वृक्षैः समन्वितम्

ସେ ଦେଶ ପ୍ରାୟଃ କଣ୍ଟକମୟ ବଦରୀ ଝାଡ଼ିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଶାଲ୍ମଲୀ ବୃକ୍ଷର ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ସଂକୁଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରୂକ୍ଷ କଣ୍ଟକାକୀର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 15

तत्र रूक्षाऽखिला भूमिर्निर्जला तमसा वृता । चीरिकोलूकगृधाढ्या शीर्षच्छायाविवर्जिता

ସେଠାରେ ସମଗ୍ର ଭୂମି ରୂକ୍ଷ ଓ ନିର୍ଜଳ ଥିଲା, ତମସାରେ ଆବୃତ; ଚିରିକ ପକ୍ଷୀ, ଉଲ୍ଲୁ ଓ ଗୃଧ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟଦାୟୀ ଛାୟାରହିତ ଥିଲା।

Verse 16

ग्रीष्मे मध्यगते सूर्ये मृगाकृष्टः स पार्थिवः । दूराध्वानं जगामाऽथ प्रासपाणिर्वराश्वगः

ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଥିବାବେଳେ, ମୃଗର ଆକର୍ଷଣରେ ଆକୃଷ୍ଟ ସେ ରାଜା, ହାତରେ ପ୍ରାସ ଧରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱରେ ଆରୂଢ ହୋଇ, ଦୂର ମାର୍ଗ ଗମନ କଲେ।

Verse 17

तेन तस्यानुगा भृत्याः सर्वे सुश्रांतवाहनाः । क्षुत्पिपासाकुलाः श्रांताः स्थाने स्थाने समाश्रिताः

ସେହି ପଛୁଆଁ ଧାଉଥିବା କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ଭୃତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ—ଯାହାଙ୍କର ବାହନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରାନ୍ତ—କ୍ଷୁଧା ଓ ପିପାସାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 18

सिंहव्याघ्रैस्तथा चान्यैः पतिता नष्टचेतनाः । भक्ष्यंते चेतयन्तोऽपि तथाऽन्ये चलनाक्षमाः

କେହି ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହୋଇ ଚେତନା ହରାଇ ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ; ଆଉ କେହି ଚେତନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 19

ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः । दृष्ट्वा तद्व्यसनं प्राप्तमात्मनः सेवकैः समम्

ତେବେ ସେହି ମହୀପାଳ ମଧ୍ୟ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ବିପତ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 20

कांतारस्यांतमन्विच्छन्प्रेरयामास तं हयम् । जात्यं सर्वगुणोपेतं कशाघातैः प्रताडयन्

କାନ୍ତାରର ଶେଷ ସୀମା ଖୋଜୁଥିବା ସେ, ସର୍ବଗୁଣୋପେତ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ କଶାଘାତରେ ପ୍ରେରିତ କରି ଆଗକୁ ହାଙ୍କିଲେ।

Verse 21

ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना । नीतो दूरं दुर्गमार्गं सर्वजंतुविवर्जितम्

ତାପରେ ବାୟୁବେଗ ସମ ତୁରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ନୃପତି ଅତି ଦୂରକୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଶୂନ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ ନିତ ହେଲେ।

Verse 22

एवं तस्य नरेन्द्रस्य कांदिशीकेऽनवस्थिते । सोऽश्वोऽपतद्धरापृष्ठे सोऽप्यधस्तात्तुरंगमात्

ଏଭଳି ସେ ନରେନ୍ଦ୍ର ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଥିବାବେଳେ, ସେ ଅଶ୍ୱ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେ ମଧ୍ୟ ତୁରଙ୍ଗମରୁ ତଳେ ପଡ଼ିଲେ।