Adhyaya 169

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सा तुष्टिदा प्रोक्ता नागराणां विशेषतः । धारानामेति विख्याता कस्मात्सा धरणीतले

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ନାଗରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷତଃ ସେ କାହିଁକି ‘ତୁଷ୍ଟିଦା’ (ସନ୍ତୋଷଦାତ୍ରୀ) ବୋଲି କୁହାଗଲା? ଏବଂ ଧରଣୀତଳରେ ସେ ‘ଧାରା’ ନାମରେ କାହିଁକି ପ୍ରସିଦ୍ଧ?,

Verse 2

सूत उवाच । चमत्कारपुरे पूर्वं धारानामेति विश्रुता । आसीत्तपस्विनी साध्वी नागरी ब्राह्मणोत्तमा । तस्याः सख्यमरुन्धत्या आसीत्पूर्वं सुमेधया

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଚମତ୍କାରପୁରରେ ‘ଧାରା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ନାଗରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମା, ସାଧ୍ବୀ ତପସ୍ୱିନୀ ଥିଲେ। ପୂର୍ବକାଳରେ ସୁମେଧା ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହ ତାଙ୍କର ସଖ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 3

अरुन्धती यदा प्राप्ता चमत्कारपुरे शुभे । स्नानार्थं शंखतीर्थं तु वसिष्ठेन समागता

ଅରୁନ୍ଧତୀ ଯେତେବେଳେ ଶୁଭ ଚମତ୍କାରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସ୍ନାନାର୍ଥେ ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

तया दृष्टाथ सा तत्र अंगुष्ठाग्रेण संस्थिता । वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता

ତେବେ ସେ ତାକୁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲା—ସେ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥିତ, ବାୟୁକୁ ଆହାର କରୁଥିବା, ନିରାହାରା, ଦିବ୍ୟ ତେଜୋମୟ ଦେହରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 5

तया पृष्टा च सा साध्वी का त्वं कस्य सुता शुभे । किमर्थं तु स्थिता चोग्रे तपसि ब्रूहि मे शुभे

ସେ ପଚାରିଲା ପରେ ସେଇ ସାଧ୍ବୀ କହିଲା—“ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ, କାହାର କନ୍ୟା? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ଅଛ? ମୋତେ କୁହ, ହେ କଲ୍ୟାଣୀ।”

Verse 6

धारोवाच । देवशर्माख्यविप्रस्य सुताहं नागरस्य च । बालत्वे वर्तमानाया वैधव्यं मे व्यवस्थितम्

ଧାରା କହିଲା—“ମୁଁ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କନ୍ୟା। ଶିଶୁବୟସରେ ଥିବାବେଳେ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ବୈଧବ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା।”

Verse 7

शंखतीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा शंखेश्वरस्य च । ततोऽहं संस्थिता ह्यत्र तस्यैवाराधने स्थिता

“ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଶଙ୍ଖେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣି ମୁଁ ଏଠାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି, ଏବଂ କେବଳ ତାଙ୍କର ଆରାଧନାରେ ନିବିଷ୍ଟ ଅଛି।”

Verse 8

अरुन्धत्युवाच । तवोपरि महान्स्नेहो दर्शनात्ते व्यवस्थितः । तस्मादागच्छ गच्छावो ममाश्रमपदं शुभम्

ଅରୁନ୍ଧତୀ କହିଲେ—“ତୁମକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋ ହୃଦୟରେ ମହା ସ୍ନେହ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଆସ, ଆମେ ମୋର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ।”

Verse 9

सरस्वत्या स्तटे शुभ्रे सर्वपातकनाशने । शास्त्रगोष्ठीरता नित्यं तत्र तिष्ठ मया सह

ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ତଟରେ, ସର୍ବ ପାପନାଶକ ସେ ତୀର୍ଥେ, ମୋ ସହିତ ସେଠାରେ ରୁହ; ନିତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ରମ।

Verse 10

ततः संप्रस्थिता सा तु तया सार्धं तपस्विनी । अनुज्ञाता स्वपित्रा तु जनन्या बांधवैस्तथा

ତାପରେ ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; ନିଜ ପିତା, ମାତା ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ।

Verse 11

तस्याः सख्यं चिरं कालं तया सह बभूव ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य सा शक्तिस्तत्र चागता

ତାଙ୍କ ସହିତ ତାହାର ସଖ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିଲା। ପରେ କିଛି ସମୟ ଗତ ହେଲେ ସେ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 12

विश्वामित्रेण संसृष्टा वसिष्ठस्य वधाय च । सा स्तंभिता वसिष्ठेन कृता देवीस्वरूपिणी । संपूज्या देवमर्त्यानां सर्वरक्षाप्रदा शुभा

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠବଧ ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଥିବା ସେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୋଇ ଦେବୀସ୍ୱରୂପିଣୀ କରାଗଲା—ଦେବ ଓ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ପୂଜ୍ୟା, ଶୁଭା, ସର୍ବରକ୍ଷାପ୍ରଦାତ୍ରୀ।

Verse 13

ततस्तु धारया तस्याः कैलासशिखरोपमः । प्रासादो निर्मितो विप्रा नानारत्नविचित्रितः

ତାପରେ ଧାରା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୈଲାସଶିଖର ସଦୃଶ ଏକ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଯାହା ନାନାରତ୍ନରେ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 14

चकाराथ ततः स्तोत्रं तस्याः सा च तपस्विनी

ତାପରେ ସେଇ ତପସ୍ୱିନୀ ନାରୀ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ତୋତ୍ର ରଚିଲେ।

Verse 15

नमस्ते परमे ब्राह्मि धारयोगे नमोनमः । अर्धमात्रे परे शून्ये तस्यार्धार्धे नमोस्तु ते

ହେ ପରମ ବ୍ରାହ୍ମୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଧାରଣ-ଯୋଗରୂପିଣୀ! ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ପରାତ୍ପର ଅର୍ଧମାତ୍ରା, ପରମ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ‘ଅର୍ଧର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ’ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପିଣୀ! ତୁମକୁ ନମୋऽସ୍ତୁ।

Verse 16

नमस्ते जगदाधारे नमस्ते भूतधारिणि । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते

ହେ ଜଗତର ଆଧାରିଣୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପଦ୍ମପତ୍ର-ନୟନୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଦ୍ୟୁତିମତୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 17

नमस्ते सिंहयानाढ्ये नमस्तेऽस्तुमहाभुजे । नमस्ते देवताभीष्टे नमस्ते दैत्यसूदिनि

ହେ ସିଂହବାହନ-ଶୋଭିତେ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ମହାଭୁଜେ! ତୁମକୁ ନମୋऽସ୍ତୁ। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଭୀଷ୍ଟେ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଦୈତ୍ୟସୂଦିନୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 18

नमस्ते महिषाक्रांतशरीरच्छिन्नमस्तके । नमस्ते विंध्यनिरते सुरामांसबलिप्रिये

ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ଦଳି ତାହାର ମସ୍ତକ ଛିନ୍ନ କରିଥିବା ଦେବୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବିନ୍ଧ୍ୟନିରତେ, ସୁରା-ମାଂସ-ବଲିରେ ପ୍ରୀତ ହେଉଥିବା ଦେବୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 19

त्वं लक्ष्मीस्त्वं शची गौरी त्वं सिद्धिस्त्वं विभावरी । त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिस्त्वं पुष्टिस्त्वं सुरेश्वरी

ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ଶଚୀ, ତୁମେ ଗୌରୀ। ତୁମେ ସିଦ୍ଧି, ତୁମେ ରାତ୍ରିସ୍ୱରୂପା। ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ତୁମେ ସ୍ୱଧା; ତୁମେ ତୁଷ୍ଟି, ତୁମେ ପୁଷ୍ଟି; ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧୀଶ୍ୱରୀ।

Verse 20

शक्तिरूपासि देवि त्वं सृष्टिसंहारका रिणी । त्वयि दृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା—ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କାରିଣୀ। ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ, ଚରାଚର ସହିତ, ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 21

यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि

ଯେପରି ତିଳରେ ତେଲ ଗୁପ୍ତ ରହେ, ଯେପରି ଦଧିରେ ଘୃତ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ; ଏବଂ ଯେପରି ହବିର୍ଭୋଜୀ ଅଗ୍ନି କାଠରେ ସୁଗୁପ୍ତ ରହେ—ସେପରି ଗଭୀର ଗୁପ୍ତ ବସ୍ତୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ବିନା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 22

तथा त्वमपि देवेशि सर्वगापि न लक्ष्यसे

ସେପରି, ହେ ଦେବେଶୀ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସହଜରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଅ ନାହଁ।

Verse 23

सूत उवाच । एतेन स्तोत्रमुख्येन स्मृता सा परमेश्वरी । बहूनि वर्ष पूगानि पूजयंत्या दिनेदिने

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ସ୍ମରଣ କରାଗଲେ; ଯାହାଙ୍କୁ ଦିନେଦିନେ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ ବହୁ ବର୍ଷର ପୁଞ୍ଜ ପୁଞ୍ଜ ଅତିବାହିତ ହେଲା।

Verse 24

कस्यचित्त्वथ कालस्य चैत्रशुक्लाष्टमी सिता । तस्मिन्नहनि देवी सा नद्यां संस्नाप्य पूजिता

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀର ପବିତ୍ର ଦିନ, ସେହି ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରାଗଲା।

Verse 25

बलि पूजां ततो दत्त्वा स्तोत्रेणानेन च स्तुता । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा तामुवाच तपस्विनीम्

ତାପରେ ବଲି ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା। ତେବେ ଦେବୀ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ସେ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 26

पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते स्तोत्रेणानेन चानघे । वरं वरय भद्रं ते तव दास्यामि वांछितम्

“କନ୍ୟେ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ନିଷ୍ପାପେ। ବର ମାଗ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ମୁଁ ଦେବି।”

Verse 27

धारोवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । तन्मे नाम तवाप्यस्तु प्रासादेऽत्र हि केवलम्

ଧାରା କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେବେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ କେବଳ ମୋ ନାମ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଉ।”

Verse 28

अपरं नागरो योऽत्र त्वस्मिन्नहनि संस्थिते । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा तव दत्त्वा फलत्रयम्

“ଅପରଂ: ଏଠାର ଯେକୌଣସି ନାଗର-ନିବାସୀ ଯେ ଏହି ଦିନେ ଏଠାକୁ ଆସି ରହି—ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ଫଳ ଅର୍ପଣ କରି—”

Verse 29

स्तोत्रेणानेन भवतीं स्तुत्वा च कुरुते नतिम् । तस्य संवत्सरं यावद्रोगो रक्ष्यस्त्वयाऽखिलः

ଯେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂରେ ରଖ।

Verse 30

या च वंध्या भवेन्नारी सा भूयात्पुत्रसंयुता । दुर्भगा च ससौभाग्या कुरूपा रूपसंभवा । रोगिणी रोगनिर्मुक्ता सर्वसौख्यसमन्विता

ଯେ ନାରୀ ବନ୍ଧ୍ୟା, ସେ ପୁତ୍ରବତୀ ହୁଏ; ଯେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟା, ସେ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ; ଯେ କୁରୂପା, ସେ ରୂପବତୀ ହୁଏ; ଯେ ରୋଗିଣୀ, ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବସୁଖସମନ୍ୱିତା ହୁଏ।

Verse 31

देव्युवाच । अहं धारेति विख्याता प्रासादेऽत्र त्वया कृते । भविष्यामि न सन्देहस्तव कीर्तिकृते सदा

ଦେବୀ କହିଲେ—ତୁମେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଏହି ପ୍ରାସାଦରେ ମୁଁ ‘ଧାରା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବି; ତୁମ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ସଦା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 32

अत्र यो नागरो भक्त्या समागत्य तपस्विनि । प्रदक्षिणात्रयं कुर्याद्दत्त्वा मम फलत्रयम्

ହେ ତପସ୍ୱିନୀ! ଏଠାରେ ଯେ କୌଣସି ନାଗରବାସୀ ଭକ୍ତିରେ ଆସି ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ମୋତେ ତିନିଟି ଫଳ ଅର୍ପଣ କରେ—

Verse 33

सोऽपि संवत्सरं यावद्भविता रोगवर्जितः । एवमुक्ता तु सा देवीततश्चादर्शनं गता

ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗମୁକ୍ତ ରହିବ। ଏପରି କହି ଦେବୀ ପରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 34

धारापि संस्थिता तत्र अरुन्धत्या समन्विता । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तस्याश्चापि समीपगा

ଧାରା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଥିର ରହିଲେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ।

Verse 35

एतद्धारोद्भवं योऽत्र वृत्तांतं कीर्तयिष्यति । शृणुयाद्वा द्विजश्रेष्ठा मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ଏଠାରେ ଧାରାର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବ, କିମ୍ବା ଶୁଣିବ, ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 36

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयं विशेषतः । श्रोतव्यं च प्रभक्त्येदं नागरैश्च विशेषतः

ଏହିହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହାକୁ ବିଶେଷଭାବେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ନାଗର ଅଞ୍ଚଳବାସୀମାନେ।

Verse 169

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारानामोत्पत्तिवृत्तांत धारादेवीमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଧାରାନାମ ଉତ୍ପତ୍ତିବୃତ୍ତାନ୍ତ ଓ ଧାରାଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଉଣସତ୍ତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।