Adhyaya 168

Verse 1

सूत उवाच । एवं राज्यं परित्यज्य विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । हिमवन्तं नगं प्राप्य तपश्चक्रे सुदारुणम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ରାଜ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମବାନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ତପ କଲେ।

Verse 2

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे स्थितो वर्षशतत्रयम्

ବର୍ଷାକାଳରେ ସେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ହେମନ୍ତରେ ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ରହୁଥିଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନା କରୁଥିଲେ—ଏଭଳି ତିନିଶେ ବର୍ଷ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।

Verse 3

फलमूलकृताहारस्ततो वर्षशतत्रयम् । ध्यायमानः परं ब्रह्म स्थितो ब्राह्मणसत्तमाः । शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं व्यवस्थितः

ତାପରେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆହାର କରି ତିନିଶେ ବର୍ଷ ରହିଲେ; ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଚଳ ରହିଲେ। ପରେ ଝରିପଡ଼ି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ପତ୍ର ଭୋଜନ କରି ସମାନ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 5

ततश्चैव जलाहारस्तावन्मात्रं व्यवस्थितः । कालं स वायुभक्षश्च ततश्चैवायुतं समाः सूत उवाच । अथ दृष्ट्वा तपःशक्तिं तस्य तां त्रिदशाधिपः । पातायष्यति मां नूनमेष स्थानान्नृपोत्तमः

ତାପରେ ସେ ସେତେଇ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଜଳାହାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା; ପରେ ବାୟୁଭକ୍ଷ ହୋଇ ଏଭଳି ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ତପ କଲା। ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ମହା ତପଃଶକ୍ତି ଦେଖି ଦେବାଧିପତି ଭାବିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ନୃପୋତ୍ତମ ମୋତେ ମୋର ପଦରୁ ପାତ କରିଦେବ।”

Verse 6

ततः प्रोवाच संगत्य साम्ना परमवल्गुना । विश्वामित्रं नृपश्रेष्ठं भयेन महताऽन्वितः

ତାପରେ ସେ ମହାଭୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଓ ସାମୋପାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ସଙ୍ଗେ ଯାଇ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 7

इंद्र उवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन पार्थिव । वरं वरय भद्रं ते यदभीष्टं हृदिस्थितम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହୃଦୟସ୍ଥ ଯେ ଅଭୀଷ୍ଟ, ସେହି ବର ମାଗ।

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । ब्राह्मण्यं देहि मे शक्र यदि तुष्टोऽसि सांप्रतम् । तदर्थं तपसश्चर्यां जानीहि त्वं पुरंदर

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର, ଯଦି ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଦିଅ। ହେ ପୁରନ୍ଦର, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିଛି ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 10

विश्वामित्र उवाच । न ब्राह्मण्यात्परं किंचित्प्रार्थयामि सुरेश्वर

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଛଡ଼ା ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ମାଗୁନାହିଁ।

Verse 11

अपि त्रैलोक्यराज्यं ते वस्तुष्वन्येषु का कथा । तस्माद्गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वराज्यं परिपालय

ମୋ ପାଇଁ ତ୍ରିଲୋକର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରୁଚିକର ନୁହେଁ; ତେବେ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁର କଥା କ’ଣ? ତେଣୁ, ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କର।

Verse 12

परित्यक्ष्याम्यहं देहं यास्ये वाऽहं द्विजन्मताम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवराजो दिवं गतः

ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବି, ନହେଲେ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ (ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି। ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଦେବରାଜ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 13

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा सर्वदेवसमावृतः । विश्वामित्रोऽपि तद्रूपं चकार दुश्चरं तपः

ତାହାର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରକାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କଲେ।

Verse 14

अथ वर्षसहस्रे तु व्यतिक्रान्ते द्विजोत्तमाः । अन्यस्मिन्वायुभक्षस्य विश्वामित्रस्य भूपतेः

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଯେତେବେଳେ ହଜାର ବର୍ଷ ବିତିଗଲା—ଅନ୍ୟ ଏକ ସମୟରେ—କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରୁଥିବା ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ…

Verse 15

आजगाम स्वयं ब्रह्मा पुण्यैर्देवर्षिभिः सह । अब्रवीत्तं महीपालं तपसा दग्धकिल्बिषम्

ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣ୍ୟ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଯାହାର ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ସେହି ମହୀପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 16

श्रीब्रह्मोवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन सत्तम । वरं वरय भद्रं ते प्रदास्याम्यपि दुर्लभम्

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ହେ ସତ୍ତମ! ତୋର ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ। ବର ମାଗ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଦୁର୍ଲଭ ବର ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେବି।

Verse 17

विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । ब्राह्मण्यं देहि मे देव नान्यदिष्टतमं महत्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ତେବେ ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଓ ମହତ୍ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 19

यन्न जातं धरापृष्ठे न भविष्यति कर्हिचित्

ଯାହା ଧରାପୃଷ୍ଠରେ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ ଏବଂ କୌଣସି କାଳରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ—ସେଇ ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପରମ ବର।

Verse 20

विश्वामित्र उवाच । गच्छ त्वं देवदेवेश ब्रह्मलोकमनुत्तमम् । अहं त्यक्ष्यामि वा प्राणान्संप्राप्स्ये वा द्विजन्मताम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଆପଣ ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ମୁଁ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ (ଦ୍ୱିଜନ୍ମତା) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି।

Verse 21

अथ देवर्षिमध्यस्थ ऋचीको वाक्यमब्रवीत् । अस्य जन्मकृते देव ब्राह्म्यैर्मंत्रैर्मया चरुः

ତାପରେ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଋଚୀକ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଏହାର ଜନ୍ମ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଚରୁ (ଯଜ୍ଞାହୁତି) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି।

Verse 22

अभितो ब्रह्मसर्वस्वं तत्र सयोजितं मया । तेनैव क्षत्रजन्माऽयं ब्राह्मणश्चतुरानन

ମୁଁ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ସର୍ବସ୍ୱକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସଂଯୋଜିତ କରିଥିଲି। ସେଇ କର୍ମରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱରେ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଚତୁରାନନ (ବ୍ରହ୍ମା)।

Verse 23

ब्रह्मर्षिकीर्तयस्वैनं तस्मात्त्वं प्रपितामह । राज्यस्थोऽपि द्विजार्हाणि सत्कृत्यान्य करोदसौ

ଏହେତୁ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା), ତୁମେ ଏହାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କର। ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସତ୍କାର ଓ ପୂଜ୍ୟକୃତ୍ୟ କରିଥିଲା।

Verse 24

ब्राह्ममन्त्रप्रभावेन तस्माद्ब्रह्मर्षिमाह्वय । येन कीर्तामहे सर्वे विश्वामित्रं द्विजोत्तमम्

ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରୁ ଏହେତୁ ତାଙ୍କୁ ‘ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି’ ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କର। ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁ।

Verse 25

अथ ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा ब्राह्म्यै र्मंत्रैश्च तेजसा । समुत्पन्नं ततः प्राह ब्राह्मणस्त्वं मया कृतः

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମୀ ମନ୍ତ୍ରର ତେଜରେ ତାହାକୁ ପ୍ରକଟ କରି, ପଛରେ କହିଲେ—‘ତୁମକୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କରିଛି।’

Verse 26

त्यजेदं दुष्करं घोरं तपो मद्वचनाद्द्रुतम् । स यदा ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षि स्त्वमसंशयम्

‘ମୋ ବଚନରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର ଓ ଘୋର ତପକୁ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କର।’ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହି—‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି’—ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା।

Verse 27

ऋचीकाद्यैस्ततः सर्वैः प्रोक्तो देवर्षिभिस्तथा

ତାପରେ ଋଚୀକ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଏବଂ ଦେବର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସମର୍ଥନ କଲେ।

Verse 28

अथ तेषां मध्यगतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । सोऽब्रवीत्कोपसंयुक्तो नाहं वक्ष्यामि कर्हिचित्

ତେବେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କ୍ରୋଧେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କହିବି ନାହିଁ।”

Verse 29

ब्राह्मणं क्षत्रियाज्जातं जानन्नपि पितामह । ऋचीकस्य च दाक्षिण्यात्तथा त्वं वदसि प्रभो

ହେ ପିତାମହ! କ୍ଷତ୍ରିୟ ଵଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଋଚୀକଙ୍କ ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟକୁ ମାନି, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ଏପରି କହୁଛନ୍ତି।

Verse 30

प्रोच्यमानो ऽपि बहुधा वसिष्ठो मुनिसत्तमः । पितामहेन मुनिभिर्नारदाद्यैरनेकधा । जगामाथ परित्यज्य तान्सर्वान्द्विजसत्तमान्

ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରଦାଦି ମୁନିମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ସେହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 31

स चागत्य मुनि श्रेष्ठो देशं चानर्तसंज्ञितम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शंखतीर्थसमीपतः

ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସି ‘ଅନର୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେଶକୁ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥର ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 32

यत्र ब्रह्मशिला पुण्या श्वेतद्वीपसमन्विता । सरस्वती स्थिता यत्र नदी पापहरा शुभा

ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପାପହରିଣୀ ଶୁଭା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ବିରାଜେ।

Verse 33

तत्राश्रमपदं कृत्वा चकार विपुलं तपः । विश्वामित्रोऽपि सामर्षस्तद्वधार्थं समागतः

ସେଠାରେ ସେ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରି ବିପୁଳ ତପ କଲା; ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ତାହାର ବଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 34

तस्याश्रमस्य दूरे स याम्यां दिशि समाश्रितः । कृत्वाश्रमपदं तत्र तस्य च्छिद्राणि चिन्तयन्

ସେଇ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା; ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ କରି, ତାହାକୁ ଘାତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନ (ଛିଦ୍ର) ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲା।

Verse 35

संस्थितः सुचिरं कालं न च पश्यति किंचन । अथाभिचारिकं तेन प्रारब्धं तस्य चोपरि

ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସେଠାରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସୁଯୋଗ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ତାହାର ଉପରେ ଅଭିଚାର (ଶତ୍ରୁତାମୂଳକ ତନ୍ତ୍ରକର୍ମ) ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 36

यदुक्तं सामविधिना सामवेदे वधात्मकम् । तस्य तैर्दारुणैर्मंत्रैर्जुह्वतो जातवेदसम्

ସାମବେଦର ସାମବିଧାନରେ ଯାହାକୁ ବଧସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜାତବେଦ (ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି)ରେ ଆହୁତି ଦେଇ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲା।

Verse 37

निष्क्रांता दारुणा शक्तिर्मुक्तकेशी भयानका । वानरस्कंधमारूढा कुर्वाणा किल्किलाध्वनिम्

ତେବେ ଏକ ଦାରୁଣ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଖୋଲା କେଶରେ ଭୀତିଜନକ; ବାନରର କାନ୍ଧରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ କିଲ୍କିଲ୍ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା।

Verse 38

नानायुधसमोपेता यमजिह्वा यथा परा । साब्रवीद्वद विप्रेंद्र किं ते कृत्यं करोम्यहम्

ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରରେ ସମୁପେତ, ଯମର ଜିହ୍ୱା ପରି ଦାରୁଣ। ସେ କହିଲା—“ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, କହନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି?”

Verse 39

त्रैलोक्यमपि कृत्स्नं च संहरामि तवाज्ञया

ସେ କହିଲା—“ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଂହାର କରିପାରିବି।”

Verse 40

विश्वामित्र उवाच । मम शत्रुर्मान्यो त्र वसिष्ठः कुमुनिः स्थितः । तं त्वं जहि द्रुतं गत्वा तदर्थं च मया कृता

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ମୋର ମାନ୍ୟ ଶତ୍ରୁ, ସେ ମୁନି ବସିଷ୍ଠ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ବଧ କର; ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।”

Verse 41

एवमुक्ता तु सा तेन विश्वामित्रेण धीमता । वसिष्ठाश्रममुद्दिश्य प्रस्थिता चोत्तरामुखी

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठस्याश्रमे द्विजाः । दुर्निमित्तानि जातानि प्रभूतानि महांति च

ସେହି ସମୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବହୁ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 43

पपात महती चोल्का निहत्य रविमण्डलम् । तथा रुधिरवृष्टिश्च अस्थिमिश्रा व्यजायत

ଏକ ବିଶାଳ ଉଲ୍କା ଯେନ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଆଘାତ କରି ପତିତ ହେଲା; ତାପରେ ଅସ୍ଥିମିଶ୍ରିତ ରକ୍ତବୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 44

दीप्तां दिशं समासाद्य रुरोद च तथा शिवा । तां दृष्ट्वा सुमहोत्पातान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

ଦୀପ୍ତ ଦିଗକୁ ସମୀପ ହୋଇ ଶିବା (ଦେବୀ) କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ; ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହା ଉତ୍ପାତ ଦେଖି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ସଚେତନ ହେଲେ।

Verse 45

यावदालोकते रूपं ज्वालामालासमाकुलम् । ततः सम्यक्परिज्ञाय सर्वं दिव्येन चक्षुषा

ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ଆବୃତ ସେହି ରୂପକୁ ସେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ, ତେବେ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ସମସ୍ତକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଲେ।

Verse 46

विश्वामित्रप्रयुक्तेयं शक्तिर्मम वधाय च । कृत्या रूपा सुमंत्रैश्च सामवेदसमुद्भवैः

ଏହି ଶକ୍ତି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋର ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରୟୋଗ କରିଛନ୍ତି; ସାମବେଦଜନ୍ୟ ପ୍ରବଳ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହା କୃତ୍ୟା-ରୂପ।

Verse 47

तिष्ठतिष्ठेति तेनोक्ता ततः सा निश्चलाभवत् । निजमंत्रैश्च सा तेन स्तंभिताथर्वणोद्भवैः

ସେ “ଠିଆ ରୁହ, ଠିଆ ରୁହ” ବୋଲି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ; ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲା। ପରେ ଅଥର୍ବବେଦୋଦ୍ଭବ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ତାକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରି ନିରୋଧ କଲେ।

Verse 48

ततः स्त्रीरूपमादाय प्रोवाच मुनिपुंगवम् । सामवेदस्तु वेदानां प्राधान्येन व्यवस्थितः

ତାପରେ ସେ ନାରୀରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲା— “ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମବେଦ ହିଁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ।”

Verse 49

विधिना तेन संसृष्टा विश्वामित्रेण धीमता । मा कुरुत्वप्रमाणंतु प्रहारं सह मे मुने । रक्षयिष्यामि ते । प्राणान्स्वल्पस्पर्शेन ते मुने

“ମୁଁ ସେଇ ଧୀମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସୃଷ୍ଟ। ହେ ମୁନେ, ତୁମ ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣରେ ମୋତେ ପ୍ରହାର କରନି। ହେ ମୁନେ, ଅଲ୍ପ ସ୍ପର୍ଶରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।”

Verse 50

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं कुरु मे स्पर्शं न मर्म स्पर्शनं शुभे । मया चाथर्वणा मंत्राः संहृताः कृपया तव

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— “ଯଦି ଏମିତି, ହେ ଶୁଭେ, ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କର; କିନ୍ତୁ ମୋର ମର୍ମସ୍ଥାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନି। ତୁମ ପ୍ରତି କୃପାରୁ ମୁଁ ମୋ ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସଂହାର କରିଛି।”

Verse 51

ततः सा दारुणा शक्तिर्विश्वामित्रप्रयोजिता । तस्यांगदेशं स्पृष्ट्वाथ निपपात धरातले

ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟୋଜିତ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଏକ ଅଂଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସହସା ଧରାତଳରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 52

ततस्तुष्टो वसिष्ठस्तु तामाह मधुरं वचः । अद्यप्रभृति ते पूजां करिष्यंति समाहिताः । जनाः सर्वे महाभागे भक्त्या परमया युताः

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଵସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ! ଆଜିଠାରୁ ସମାହିତଚିତ୍ତ, ପରମ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୁମ ପୂଜା କରିବେ।”

Verse 53

चैत्रमासे सिते पक्षे अष्टमीदिवसे स्थिते । ये ते पूजां करिष्यंति श्रद्धया परया युताः

ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ, ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯେମାନେ ତୁମ ପୂଜା କରିବେ—

Verse 54

ते सर्वे वत्सरंयावद्भवि ष्यंति निरामयाः । तस्मादत्रैव स्थातव्यं सदैव मम वाक्यतः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରାମୟ ରହିବେ। ତେଣୁ ମୋ ବଚନାନୁସାରେ ତୁମେ ସଦା ଏଠାରେଇ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 55

सूत उवाच । एवमुक्ता च सा तेन वसिष्ठेन महात्मना । स्थिता तत्रैव सा देवी तस्य वाक्येन तत्क्षणात्

ସୂତ କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଏପରି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ବଚନର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବୀ ସେହି କ୍ଷଣେ ସେଠାରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 56

प्राप्नोति परमां पूजां विशेषान्नागरैः कृताम् । धारानामेति विख्याता भक्तलोकसुख प्रदा

ସେ ପରମ ପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ନାଗରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ। ‘ଧାରା’ ନାମରେ ସେ ବିଖ୍ୟାତ, ଭକ୍ତଲୋକକୁ ସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ।

Verse 168

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्ट षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଧାରାଉତ୍ପତ୍ତି-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୬୮ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 189

ब्रह्मोवाच । क्षत्रियेण प्रजातस्य द्विजत्वं जायते कथम् । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं हि किमेवं वदसीप्सितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—କ୍ଷତ୍ରିୟରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ କିପରି ହେବ? ଏହା ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିବିରୋଧୀ; ତେବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ଭାବରେ କାହିଁକି ଏପରି କହୁଛ?,