Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

Transliteration

viśvāmitrastathā khyātastrailokye sacarā care | vavṛdhe sa mahābhāgo nityamevādhikaṃ nṛṇām

Translation

ଏହିପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତ୍ରିଲୋକରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ସତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଅଧିକାଧିକ ଗୌରବଶାଳୀ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Word by Word

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus/so)

• ख्यातः: renowned
• ख्यातः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण

• त्रै-लोक्ये: in the three worlds
• त्रै-लोक्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स-चरा: with the moving beings
• स-चरा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह-अर्थ) + चर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सहचर-सम्बन्ध)

• चरे: and the non-moving (beings)
• चरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ववृधे: grew; increased
• ववृधे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महाभागः: the greatly fortunate one
• महाभागः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverbial accusative)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• अधिकम्: more
• अधिकम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverbial accusative: more)

• नृणाम्: of men/people
• नृणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

Speaker

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Visual Art Cues

Scene: A youthful sage-figure with radiant aura stands amid people and creatures, suggesting fame across the three worlds; celestial beings observe from above.

Characters & Entities

• Viśvāmitra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Greatness rooted in dharma becomes universally recognized; spiritual stature ‘increases’ through sustained virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is specified in this verse; it highlights the protagonist’s renown within the wider Māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a eulogy of Viśvāmitra’s increasing eminence.