Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

प्रोवाच वचनं तस्य सा निष्कामपते स्तदा । वरदानं तथा तेन यथोक्तं द्विजसत्तमाः

Transliteration

provāca vacanaṃ tasya sā niṣkāmapate stadā | varadānaṃ tathā tena yathoktaṃ dvijasattamāḥ

Translation

ତେବେ ସେ ନିଷ୍କାମ ପତିଙ୍କ ବଚନ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା, ଏବଂ ସେ ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେହିପରି ଦିଆଯିବା ବରଦାନକୁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ।

Word by Word

• प्रोवाच: said/told
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect); प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वचनम्: words/message
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• तस्य: of him/to him (contextual)
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम्

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्

• निष्कामपते: O husband, free from desire
• निष्कामपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निः-काम-पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-प्रथमा (Vocative); एकवचनम्

• तदा: then
• तदा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• वरदानम्: granting of a boon
• वरदानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर-दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• तथा: thus
• तथा: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/so)

• तेन: by him
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसक; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• यथोक्तम्: as stated
• यथोक्तम्: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा-उक्त (वच्-धातोः क्त, कृदन्त)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्ययवत् प्रयोगः (as said/according to what was said)

• द्विजसत्तमाः: O best of Brahmins
• द्विजसत्तमाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज-सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्; सम्बोधनार्थे अपि पठ्यते (O best of twice-born)

Speaker

Narrator (addressing ‘dvijasattamāḥ’; specific frame-speaker not explicit in this snippet)

Visual Art Cues

Scene: The daughter stands before her mother, hands folded or gesturing respectfully, recounting her husband’s statement and the promised boon exactly; the mother listens intently.

Characters & Entities

• Dvijas (Brahmins)
• Niṣkāma husband (Ṛcīka, implied)
• Varadāna (boon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It emphasizes truthful transmission and faithful reporting—dharmic decisions should be based on accurately understood words and vows.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual prescription; it references a promised boon (varadāna).