
ସୂତ କହନ୍ତି—ପୁଷ୍ପ ନାମକ ଭକ୍ତ ଆତ୍ମତ୍ୟାଗମୟ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡଶର୍ମାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ପଥ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କଲେ ଯେ ଚଣ୍ଡଶର୍ମାଙ୍କର ଦେହପାତ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ନାଗରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବଂଶ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ। ପରେ ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଯାଇ ଆଶ୍ରମସଦୃଶ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କରି ରହିଲେ। ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ପୂର୍ବବ୍ରତ ସ୍ମରଣ କରି ସତାଇଶ ଲିଙ୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିୟମସାଧନା ଆରମ୍ଭ କଲେ—ସରସ୍ୱତୀସ୍ନାନ, ଶୌଚାଚାର, ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଜପ, ଲିଙ୍ଗନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ। ସେ କର୍ଦମ (ମାଟି) ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କଲେ—ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ଷୁଭ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଦିନେଦିନେ କରି ସତାଇଶଟି ପୂରଣ ହେଲା। ଅତିଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଶିବ ଭୂମିରୁ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ କରି କହିଲେ—ଏହାର ପୂଜାରେ ସତାଇଶ ଲିଙ୍ଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ; ଯେ କେହି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବେ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପାଇବ। ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରି ଲିଙ୍ଗଟିକୁ ‘ନାଗରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଏବଂ ନଗରର ଲିଙ୍ଗସ୍ମୃତି ସହ ନାମ ଯୋଡ଼ିଲେ; ଶେଷରେ ସେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପୁଷ୍ପ ସରସ୍ୱତୀତଟରେ ‘ନାଗରାଦିତ୍ୟ’ ନାମକ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରି ବର ପାଇଲେ—ସେଠାରେ ପୂଜା କଲେ ଚାମତ୍କାରପୁରର ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟରୂପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ। ଚଣ୍ଡଶର୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶାକମ୍ଭରୀ ଶୁଭ ତଟରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଦେବୀ କହିଲେ—ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜାରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଫଳ, ବିଶେଷକରି ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ମହାନବମୀରେ; ଦେବୀ ‘ଶାକମ୍ଭରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ କୁହାଯାଏ—ସମୃଦ୍ଧି ପରେ ପୂଜା କଲେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବୃଦ୍ଧିରେ ବାଧା ଆସେ ନାହିଁ।
Verse 1
सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे पुष्पः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । चंडशर्मगृहं गत्वा दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत्
ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍ପ ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୋଇ ଚଣ୍ଡଶର୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ “ଦିଷ୍ଟ୍ୟା! ଦିଷ୍ଟ୍ୟା!” ବୋଲି କହିଲା।
Verse 2
विवर्णवदनं दृष्ट्वा वाष्पपूर्णेक्षणं तदा । बान्धवैः सहितं सर्वैर्दारैर्भृत्यैस्तथा सुतैः
ତେବେ ତାଙ୍କୁ ବିବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ଓ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ସହ ଦେଖି—ସେ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଘେରା ଥିଲେ—
Verse 3
पुष्प उवाच । तवार्थे च मया सूर्यः कायत्यागेन तोषितः । पतितत्त्वं न ते काये तत्प्रसादाद्भविष्यति
ପୁଷ୍ପ କହିଲା—ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଦେହତ୍ୟାଗ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି। ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମ ଦେହରେ ପତନ କିମ୍ବା ନାଶ ହେବ ନାହିଁ।
Verse 4
तव पुत्राश्च पौत्राश्च ये भविष्यंति वंशजाः । नागराणां च ते सर्वे भविष्यंति गुणाधिकाः
ତୁମ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ସମସ୍ତ ବଂଶଜ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାଗର ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ହେବେ।
Verse 5
तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो नदीं पुण्यां सरस्वतीम् । तस्यास्तटे निवासाय कृत्वा चैवाश्रमं द्विज
ଏହେତୁ ଉଠ; ଆମେ ପୁଣ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତାହାର ତଟରେ ନିବାସ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କର।
Verse 6
त्वया सह वसिष्यामि अहमेव न संशयः । अस्ति मे विपुलं वित्तं ये चान्ये तेऽनुयायिनः
ମୁଁ ନିଜେ ତୁମ ସହିତ ବସିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋ ପାଖରେ ବହୁତ ଧନ ଅଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅନୁଚର-ସେବକ।
Verse 7
तान्सर्वान्पोषयिष्यामि त्यज्यतां मानसो ज्वरः । तच्छ्रुत्वा चण्डशर्मा तु पुत्रैर्बंधुभिरन्वितः
“ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବି; ମନର ଜ୍ୱର ତ୍ୟାଗ କର।” ଏହା ଶୁଣି ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ (ଅଗ୍ରସର ହେଲା)।
Verse 8
सरस्वतीं समुद्दिश्य निष्क्रांतो नगरात्ततः । स्थानं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य सुदुःखितः
ତାପରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସେ ନଗରରୁ ବାହାରିଲା। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପ୍ରଣାମ କଲା।
Verse 9
बाष्पपूर्णेक्षणो दीन उत्तराभिमुखो ययौ । पुष्पेण सहितश्चैव मुहुर्मुहुः प्रबोधितः
ଆଖି ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୀନ ହୋଇ ସେ ଉତ୍ତରାଭିମୁଖ ଚାଲିଲା। ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଥିଲା; ସେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରବୋଧ କରି ଆଗେଇ ନେଉଥିଲା।
Verse 10
ततः सरस्वतीं प्राप्य पुण्यां शीतजलां नदीम् । सेवितां मुनिसंघैस्तां लोलकल्लोलमालिनीम्
ତାପରେ ସେ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଶୀତଳ ଜଳବହିନୀ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା—ମୁନିସଂଘମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହା ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
Verse 11
तस्या दक्षिणकूले स निवासमकरोत्तदा । पुष्पस्य मतिमास्थाय बन्धुभिः सकलैर्वृतः
ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ସେ ତେବେ ନିବାସ କଲେ; ପୁଷ୍ପଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲେ।
Verse 12
तस्यासीन्नगरस्थस्य प्रतिज्ञा चण्डशर्मणः । सप्तविंशति भिर्लिंगैर्दृष्टैभोक्ष्याम्यहं सदा
ନଗରରେ ବସୁଥିବା ଚଣ୍ଡଶର୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏହିଥିଲା—“ସତାଇଶଟି ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ପରେ ମାତ୍ର ମୁଁ ସଦା ଭୋଜନ କରିବି।”
Verse 13
तां च संस्मरतस्तस्य प्रतिज्ञां पूर्वसंचिताम् । हृदयं दह्यते तस्य दिवानक्तं द्विजोत्तमाः
ପୂର୍ବରୁ ସଞ୍ଚିତ ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ତାହାର ହୃଦୟ ଦିନରାତି ଦହିଯାଉଥିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
Verse 14
स च स्नात्वा सरस्वत्यां शुचिर्भूत्वा समाहितः । षडक्षरस्य मन्त्रस्य जपं चक्रे पृथक्पृथक्
ସେ ସରସ୍ୱତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ସମାହିତ ହେଲେ; ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ଜପ ପ୍ରତ୍ୟେକଥର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କଲେ।
Verse 15
नाम चोच्चार्य लिंगस्य नमस्कारान्तमादधे । कर्दमेन द्विजश्रेष्ठाः पंचांगुलशतेन च
ଲିଙ୍ଗର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେ ଶେଷରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ଏବଂ ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଳ ମାପର ଶତଗୁଣ ପରିମାଣ କର୍ଦମ (କାଦୁଆ ମାଟି) ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କଲେ।
Verse 16
संस्थाप्य पूजयेद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । प्राणरुद्राञ्जपन्पश्चाच्छ्रद्धया परया युतः
ତାହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରି ଭକ୍ତିସହ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନୁଲେପନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ। ପରେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାଣରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଜପ କରିବ।
Verse 17
दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत् । इति मत्वा द्विजेन्द्रोऽसौ नैव तानि विसर्जयेत्
ଶିବଲିଙ୍ଗ ଦୁଃସ୍ଥିତ ହେଉ କି ସୁସ୍ଥିତ—ତାହାକୁ ଚଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନୀତି ଧରି ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ ନାହିଁ।
Verse 19
उपर्युपरि तेषां च कर्दमेन द्विजोत्तमाः । चक्रे लिंगानि नित्यं स सप्तविंशतिसंख्यया
ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଉପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ କର୍ଦମ (କାଦ) ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ସତାଇଶ ସଂଖ୍ୟାରେ ଲିଙ୍ଗମାନ ଗଢ଼ିଲେ।
Verse 20
अथ तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्यतिरेकतः । निर्भिद्य धरणीपृष्ठं तस्य लिंगमदर्शयत्
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଅତିରିକ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି ତାହାକୁ ନିଜ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ।
Verse 21
अब्रवीत्सादरं तं च मेघगम्भीरया गिरा । चण्डशर्मन्प्रतुष्टोस्मि तव भक्त्याऽनया द्विज
ତାପରେ ସେ ମେଘଗମ୍ଭୀର ଗିରାରେ ସାଦରେ କହିଲେ—“ହେ ଚଣ୍ଡଶର୍ମନ୍, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତୋର ଏହି ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ।”
Verse 22
तस्माल्लिंगमिदं नित्यं पूजयस्व प्रभक्तितः । सप्तविंशतिलिंगानां यतः फलमवाप्स्यसि
ଏହେତୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ନିତ୍ୟ ପରମଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର; ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସତାଇଶ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ସମାନ ଫଳ ପାଇବ।
Verse 23
अन्योपि च नरो भक्त्या यश्चैनं पूजयिष्यति । सप्तविंशतिलिंगानां सोऽपि श्रेयोऽभिलप्स्यति
ଏବଂ ଯେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ନର ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ (ଲିଙ୍ଗକୁ) ପୂଜା କରିବ, ସେ ମଧ୍ୟ ସତାଇଶ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ସମାନ ଶ୍ରେୟଫଳ ପାଇବ।
Verse 24
एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । चंडशर्मापि तं हृष्टः पूजयामास तत्त्वतः
ଏପରି କହି ଭଗବାନ୍ ପରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ବିଧିଅନୁସାରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଯଥାର୍ଥ ପୂଜା କଲା।
Verse 25
प्रासादं कारयामास तस्य लिंगस्य शोभनम् । नाम चक्रे ततस्तस्य विचार्य च मुहुर्मुहुः
ସେ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକ ଶୋଭନ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରାଇଲା। ପରେ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କରି ତାହାର ନାମ ରଖିଲା।
Verse 26
नगरस्थित लिंगानां यस्मात्संस्मरणात्स्थितः । नागरेश्वरसंज्ञस्तु तस्मादेष भविष्यति
ନଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସ୍ମରଣଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ଏହା ‘ନାଗରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।
Verse 27
सूत उवाच । एवं संस्थाप्य तल्लिंगं चंडशर्मा द्विजोत्तमाः । आराधयामास तदा पुष्पधूपानुलेपनैः
ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ତେବେ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 28
सप्तविंशतिलिंगानां प्राप्नोति च तथा फलम् । पूजितानां द्विजश्रेष्ठा नगरे यानि तानि च
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ନଗରରେ ପୂଜିତ ସେହି ସତାଇଶ ଲିଙ୍ଗଙ୍କ ପୂଜାରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ସେ ପାଏ।
Verse 29
ततः कालेन महता नागरेश्वरतुष्टितः । शिवलोकं गतः साक्षाद्यानमध्ये निवेशितः
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ନାଗରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ବିମାନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନିବେଶିତ ହେଲେ।
Verse 30
पुष्पोपि स्थापयामास पुष्पादित्यमथापरम् । पुण्ये सरस्वतीतीरे ततः पूजापरोऽभवत्
ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ‘ପୁଷ୍ପାଦିତ୍ୟ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଦେବତାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲା। ପୁଣ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ପରେ ସେ ପୂଜାପରାୟଣ ହେଲା।
Verse 31
तस्यापि दर्शनं गत्वा प्रीत्या वचनमब्रवीत् । पुष्प तुष्टोस्मि भद्रं ते वरं प्रार्थय सुव्रत
ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯାଇ (ଦେବତା) ପ୍ରୀତିରେ କହିଲେ—“ପୁଷ୍ପ! ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏକ ବର ମାଗ।”
Verse 32
अदेयमपि दास्यामि तस्मात्प्रार्थय मा चिरम्
ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେବି; ତେଣୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର—ବିଳମ୍ବ କରନି।
Verse 33
पुष्प उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । तद्देहि याचमानस्य मम यद्धृदि संस्थितम्
ପୁଷ୍ପ କହିଲା—ହେ ଦେବ! ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ, ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ସ୍ଥିତ, ସେହିଟିକୁ ଯାଚନା କରୁଥିବା ମୋତେ ଦିଅ।
Verse 34
चमत्कारपुरे देव तव या मूर्तयः स्थिताः । द्वादशैव प्रमाणेन पूज्याः सर्वदिवौकसाम्
ହେ ଦେବ! ଚମତ୍କାରପୁରରେ ତୁମର ଯେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ପ୍ରମାଣରେ ବାରଟି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ପୂଜନ୍ତି।
Verse 35
तासां पूजाफलं कृत्स्नं संप्राप्नोतु नरो भुवि । यः पूजयति मूर्तिं ते यैषा संस्थापिता मया
ପୃଥିବୀରେ ଯେ ନର ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ତୁମ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜେ, ସେ ତାହାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜାଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଉ।
Verse 36
नागरादित्य इत्येषा ख्याता भवतु भूतले । येयं सरस्वतीतीरे प्रासादे स्थापिता मया
ସରସ୍ୱତୀ ତୀରର ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଭୂତଳରେ ‘ନାଗରାଦିତ୍ୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।
Verse 37
सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं रविः । दीपवद्ब्राह्मणश्रेष्ठास्तदद्भुतमिवा भवत्
ସୂତ କହିଲେ— ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ତେବେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାହା ଦୀପ ହଠାତ୍ ନିଭିଯିବା ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
Verse 38
ततः कालेन महता पुष्पोपि द्विजसत्तमाः । सूर्यलोकमनुप्राप्तो विमानेन सुवर्चसा
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 39
शाकम्भरीति विख्याता भार्याऽसीच्चंडशर्मणः । तया संस्थापिता दुर्गा सरस्वत्याः शुभे तटे
‘ଶାକମ୍ଭରୀ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ସେ ଚଣ୍ଡଶର୍ମାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସରସ୍ୱତୀର ଶୁଭ ତଟରେ ଦୁର୍ଗାଦେବୀ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।
Verse 41
पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते शाकंभरि प्रगृह्यताम् । वरं यत्ते सदाभीष्टं मत्प्रसादादसंशयम्
‘କନ୍ୟେ, ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ଶାକମ୍ଭରୀ। ବର ଗ୍ରହଣ କର—ତୁମର ସଦା ଅଭୀଷ୍ଟ ଯାହା, ତାହା ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ।’
Verse 42
शाकम्भर्युवाच । चतुःषष्टिगणा देवि मातृणां ये व्यवस्थिताः । चमत्कारपुरे ख्याता हास्यात्तुष्टिं व्रजंति याः
ଶାକମ୍ଭରୀ କହିଲେ— ‘ହେ ଦେବୀ, ମାତୃଗଣଙ୍କର ଚଉଷଠି ଗଣ ଯଥାବିଧି ସ୍ଥିତ; ଯେମାନେ ଚମତ୍କାରପୁରରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ହାସ୍ୟରେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି—’
Verse 43
या रात्रौ बलिदानेन जाते वृद्धौ ततः परम् । तत्सर्वं जायतां पुण्यं यस्ते मूर्तिं प्रपूजयेत्
ରାତିରେ ବଳିଦାନରୁ ପରେ ଯେଉଁ ଲାଭବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେ ସବୁ ପୁଣ୍ୟ ହେଉ—ଯେ ତୁମ ପବିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ।
Verse 44
अत्रागत्य नदीतीरे यैषा संस्थापिता मया
ଏଠାକୁ ଆସି ନଦୀତୀରେ ମୁଁ ଏହି ଦେବୀସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛି।
Verse 45
श्रीदेव्युवाच । आश्विनस्य सिते पक्षे महानवमिसंज्ञिते । यो ममाग्रे समागत्य पूजयिष्यति भक्तितः
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ— ‘ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ “ମହାନବମୀ” ନାମକ ତିଥିରେ, ଯେ ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବ—’
Verse 46
तस्य कृत्स्नं फलं सद्यो भविष्यति न संशयः । नागरस्य विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्
‘ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ସତ୍ୱର ହେବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଶେଷକରି ଏହି ନାଗର-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ସତ୍ୟ; ଏମିତି ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି।’
Verse 47
एवमुक्त्वा तु सा देवी ततश्चादर्शनं गता । तस्या नाम्ना च सा देवी प्रोक्ता शाकम्भरी भुवि
ଏପରି କହି ସେ ଦେବୀ ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସେ ଦେବୀ ନିଜ ନାମରେ ‘ଶାକମ୍ଭରୀ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 48
वृद्धेरनंतरं तस्या यः पूजां कुरुते नरः । तस्य वृद्धेर्न विघ्नः स्यात्कदाचिद्द्विजसत्तमाः
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଯେ ନର ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ତାହାର ସମୃଦ୍ଧିରେ କେବେ ବି ବିଘ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 164
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागरेश्वरनागरादित्यशाकम्भर्युत्पत्तिवर्णनंनाम चतुःषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ନାଗରେଶ୍ୱର, ନାଗରାଦିତ୍ୟ ଓ ଶାକମ୍ଭରୀ ଉତ୍ପତ୍ତିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୬୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।