Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

वीरभद्रः सुदुःखार्तो मलिनांबरसंवृतः । अब्रवीच्च ततः कोपान्मामेवं परुषाक्षरम्

Transliteration

vīrabhadraḥ suduḥkhārto malināṃbarasaṃvṛtaḥ | abravīcca tataḥ kopānmāmevaṃ paruṣākṣaram

Translation

ବୀରଭଦ୍ର ଘୋର ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ, ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଥିଲେ। ପରେ କ୍ରୋଧେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ମୋତେ କଠୋର ବଚନ କହିଲେ।

Word by Word

• वीरभद्रः: Vīrabhadra
• वीरभद्रः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः—कर्मधारय (वीरः + भद्रः)

• सुदुःखार्तः: greatly afflicted with sorrow
• सुदुःखार्तः: Karta-anvayi (कर्ता-विशेषण/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुदुःखार्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुष (सु + दुःख-आर्तः)

• मलिन-अंबर-संवृतः: covered with a dirty garment
• मलिन-अंबर-संवृतः: Karta-anvayi (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मलिन (प्रातिपदिक) + अंबर (प्रातिपदिक) + संवृत (कृदन्त, √वृ (धातु) + सम् उपसर्ग, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘संवृत’; समासः—तत्पुरुष (मलिनं अंबरं येन/यः)

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-vishesana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: then/thereafter)

• कोपात्: from anger
• कोपात्: Hetu (हेतु/Cause)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karman (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-vishesana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/in this manner)

• परुष-अक्षरम्: harsh word(s)
• परुष-अक्षरम्: Karman (कर्म/Object; harsh words)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (वाक्य/वचनं प्रति); समासः—कर्मधारय (परुषम् अक्षरम्)

Speaker

Narrator (reporting Vīrabhadra’s speech)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vīrabhadra stands grief-stricken in soiled garments, eyes reddened, body tense; he turns toward the narrator and speaks harshly, anger flaring amid sorrow.

Characters & Entities

• Vīrabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sorrow and anger can distort speech; dharma calls for restraint even amid grief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces an angry reprimand within the story.