Adhyaya 158

Verse 1

सूत उवाच । पुष्पोऽपि गुटिके लब्ध्वा भास्कराद्वारितस्करात् । चिराद्भोजनमासाद्य प्रस्थितो वैदिशं प्रति

ସୂତ କହିଲେ—ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ଭାସ୍କରଙ୍କଠାରୁ ଚୋର-ନିବାରକ ଗୁଟିକା ପାଇ, ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ଭୋଜନ ଲାଭ କରି, ବିଦିଶା ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 2

ततो वैदिशमासाद्य स पुष्पो हृष्टमानसः । शुक्ला तां गुटिकां वक्त्रे चकारद्विजसत्तमाः

ତାପରେ ବିଦିଶାକୁ ପହଞ୍ଚି ହୃଷ୍ଟମନା ପୁଷ୍ପ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେଇ ଶୁଭ୍ର ଗୁଟିକାକୁ ନିଜ ମୁଖରେ ରଖିଲା।

Verse 3

मणिभद्रसमो जातस्तत्क्षणादेव स द्विजः । हट्टमार्गं गते सोऽथ तस्मिन्गत्वाऽथ मंदिरे । प्रविष्टः सहसा मध्ये प्रहृष्टेनांतरात्मना

ସେ ଦ୍ୱିଜ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମଣିଭଦ୍ର ସମାନ ହେଲା। ପରେ ସେ ହାଟ୍ଟମାର୍ଗକୁ ଗଲା; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଇ ମନ୍ଦିରସଦୃଶ ଭବନରେ ହଠାତ୍ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତାହାର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଥିଲା।

Verse 4

ततश्चाकारयामास तं षंढं द्वारमाश्रितम् । तस्य दत्त्वाथ वस्त्राणि पश्चात्षंढमुवाच सः

ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସେଇ ଷଣ୍ଢକୁ ପହରା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲା। ତାକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ପରେ ସେ ଷଣ୍ଢକୁ ଆଉ କଥା କହିଲା।

Verse 5

षंढकश्चित्पुमानत्र सम्यग्वेषकरो हि सः । मम वेषं समाधाय भ्रमते सकले पुरे

ଏଠାରେ ଜଣେ ଷଣ୍ଢକ ପୁରୁଷ ଅଛି, ସେ ଭଲଭାବେ ବେଶ ଧାରଣ କରିବାରେ ନିପୁଣ। ସେ ମୋର ବେଶ ଧରି ସମଗ୍ର ନଗରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ।

Verse 6

सांप्रतं मद्गृहे सोऽथ लोभनायागमिष्यति । स च कृत्रिम वेषेण निषेद्धव्यस्त्वया हि सः । स तथेति प्रतिज्ञाय द्वारदेशं समाश्रितः

ଏବେ ସେ ମୋତେ ଲୋଭ ଦେଖାଇ ଠକିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିବ। ସେ କୃତ୍ରିମ ବେଶରେ ଆସିବ, ତେଣୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ରୋକିବା ଉଚିତ। ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେ ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 7

पुष्पोऽपि चाब्रवीद्भार्यां माहिकाख्यां ततः परम् । माहिकेद्य मया दृष्टः स्वतातः स्वपुरः स्थितः

ତାପରେ ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ‘ମାହିକା’ ନାମକ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା— “ମାହିକେ, ଆଜି ମୁଁ ମୋର ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନଗରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲି।”

Verse 8

वीरभद्रः सुदुःखार्तो मलिनांबरसंवृतः । अब्रवीच्च ततः कोपान्मामेवं परुषाक्षरम्

ବୀରଭଦ୍ର ଘୋର ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ, ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଥିଲେ। ପରେ କ୍ରୋଧେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ମୋତେ କଠୋର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 9

धिग्धिक्पाप त्वया कन्यातीव रूपवती सदा । वंचयित्वा जनेतारमुदूढा सा सुमध्यमा

ଧିକ୍ ଧିକ୍, ହେ ପାପୀ! ସଦା ଅତିରୂପବତୀ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ, ତାହାର ଜନକଙ୍କୁ ଠକି, ସେ ସୁମଧ୍ୟମାଙ୍କ ବିବାହ କରାଇଦିଆଗଲା।

Verse 10

न दत्तं तत्पितुः किंचिन्न तस्या अथ पुत्रक । विधवां यादृशीं तां च श्वेतांबरधरां सदा

ତାହାର ପିତାଙ୍କୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇନି—କିଛି ନୁହେଁ, ହେ ପୁତ୍ର! ଏବଂ ସେ ନାରୀ ବିଧବା ପରି ସଦା ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧେ।

Verse 11

संधारयसि पापात्मन्नेष्टं भोज्यं प्रयच्छसि । तस्मात्तस्याः पितुर्देहि त्वं सुवर्णायुतं ध्रुवम्

ହେ ପାପାତ୍ମା! ତୁମେ ତାକୁ ପୋଷଣ କରୁଛ ଓ ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଜନ ଦେଉଛ। ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ପିତାଙ୍କୁ ଦଶହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିଅ।

Verse 12

भूषणं वांछितं तस्या यत्तद्वै रुचिपूर्वकम् । येन संधारयेद्भार्या साऽनंदं परमं गता

ଏବଂ ସେ ଯେ ଭୂଷଣ ଚାହେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦପୂର୍ବକ ଦିଅ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ନେହରେ ପୋଷିତ ଓ ଧାରିତ ହେବ; ତେବେ ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।

Verse 13

निरानंदा यतो नारी न गर्भं धारयेत्स्फुटम् । निःसंतानो यतो वंशः स्वर्गादपि क्षितिं व्रजेत्

ଯେତେବେଳେ ନାରୀ ଆନନ୍ଦହୀନ ହୁଏ, ସେ ଗର୍ଭକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ବଂଶ ନିଃସନ୍ତାନ ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଯାଏ।

Verse 14

स पतिष्यत्यसंदिग्धं कुलांगारेण च त्वया । सा त्वमानय वस्त्राणि गृहमध्याच्छुभानि च

ତୋ ପରି କୁଳକଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପତିତ ହେବ। ତେଣୁ ତୁମେ ଘର ଭିତରୁ ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଣ।

Verse 15

यानि दत्तानि भूपेन व्यवहारैस्तदा मम । पञ्चांगश्च प्रसादो यो मया प्राप्तश्च तैः सह

ସେତେବେଳେ ରାଜା ବ୍ୟବହାର-ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ମୋତେ ଯାହା ଯାହା ଦେଇଥିଲେ—ତାହା ସହିତ ଥିବା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ (ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗର ଉପାଙ୍ଗ) ଏବଂ ମୋତେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରସାଦ/ଅନୁଗ୍ରହ—ସେ ସବୁ।

Verse 16

त्वं संधारय गात्रैः स्वैः शीघ्रं रसवतीं कुरु । भोजनायैव शीघ्रं तु त्वया सार्धं करोम्यहम्

ତୁମେ ନିଜ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ ସମ୍ଭାଳ; ଶୀଘ୍ର ରସଭରା ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଭୋଜନ ପାଇଁ—ହଁ, ତୁରନ୍ତ—ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କରିବି।

Verse 17

एकस्मिन्नपि पात्रे च तदादेशादसंशयम् । सापि सर्वं तथा चक्रे यदुक्तं तेन हर्षिता

ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ—ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କଥାଅନୁସାରେ ସବୁକିଛି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହର୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 18

भोजनाच्छादनं चैव निर्विकल्पेन चेतसा । ततः कामातुरः पुष्पो मैथुनायोपचक्रमे

ସେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚିତ୍ତରେ ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲା; ପରେ କାମାତୁର ପୁଷ୍ପ ମୈଥୁନ ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मणिभद्रः समुत्सुकः । क्षुत्क्षामः स पिपासार्तो व्यवहारोत्थलिप्सया

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସୁକ ମଣିଭଦ୍ର ଆସିଲା—ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ, ପିଆସରେ ଆର୍ତ୍ତ, ଏବଂ ବ୍ୟବହାରଜନ୍ୟ ଲୋଭରେ ପ୍ରେରିତ।

Verse 20

प्रवेशं कुरुते यावद्गृहमध्ये समुत्सुकः । निषिद्धस्तेन षण्ढेन भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

ସେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଘରଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲା; ସେହି ଷଣ୍ଢ ତାକୁ ଅଟକାଇ ବାରମ୍ବାର ଭର୍ତ୍ସନା କଲା।

Verse 21

हठाद्यावत्प्रवेशं स चकार निजमंदिरे । तावच्च दण्डकाष्ठेन मस्तके तेन ताडितः

କିନ୍ତୁ ସେ ହଠାତ୍ ନିଜ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦଣ୍ଡକାଷ୍ଠରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପାଇଲା।

Verse 22

अथ संपतितो भूमौ मूर्छया संपरिप्लुतः । कर्तव्यं नैव जानाति तत्प्रहारप्रपीडितः

ତାପରେ ସେ ମୂର୍ଛାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେହି ପ୍ରହାରରେ ପୀଡିତ ହୋଇ କଣ କରିବା ଜାଣିଲା ନାହିଁ।

Verse 23

ततः कोलाहलो जातस्तस्य द्वारे गृहस्य च । जनस्य संप्रयातस्य हाहाकारपरस्य च

ତାପରେ ସେହି ଘରର ଦ୍ୱାରେ ଲୋକେ ଏକତ୍ର ହେବାରୁ, ଆର୍ତ୍ତଜନଙ୍କ ହାହାକାର ସହିତ ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା।

Verse 24

पप्रच्छुस्तं जनाः केचि द्धिक्पाप किमिदं कृतम् । वृत्तिभंगः कृतोऽनेन अथ त्वं व्यंतरार्दितः

କେତେକ ଲୋକ ତାକୁ ପଚାରିଲେ— “ଧିକ୍ ପାପୀ! ଏହା ତୁମେ କ’ଣ କଲ? ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଲୋକର ଜୀବିକା ଭଙ୍ଗ ହେଲା। କିମ୍ବା ତୁମେ କୌଣସି ବ୍ୟନ୍ତରରେ ପୀଡିତ?”

Verse 25

इमामवस्थां यन्नीतः संप्राप्तोऽसि नृपाद्वधम्

ତୁମେ ତାକୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଆସିଥିବାରୁ, ତୁମେ ରାଜଦଣ୍ଡରେ ବଧକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ।

Verse 26

षंढ उवाच । न वृत्तिर्गर्हिता तेन नाहं व्यंतरपीडितः । मणिभद्रो न चैष स्यादेष वेषकरः पुमान्

ଷଂଢ କହିଲା— “ସେ ଜୀବିକା ନିନ୍ଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ବ୍ୟନ୍ତରପୀଡିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ମଣିଭଦ୍ର ନୁହେଁ; ଏ ତ ଭେଷଧାରୀ ପୁରୁଷ।”

Verse 27

माणिभद्रं वपुः कृत्वा संप्राप्तो याचितुं धनम् । हठात्प्रविश्यमानस्तु स मया मूर्ध्नि ताडितः

ମଣିଭଦ୍ରର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ଧନ ଯାଚିବାକୁ ଆସିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ବଳପୂର୍ବକ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲାବେଳେ, ମୁଁ ତାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲି।

Verse 28

मणिभद्रो गृहस्यांतर्भुक्त्वा शयनमाश्रितः । संतिष्ठते न जानाति वृत्तांतमिदमा स्थितम्

ମଣିଭଦ୍ର ଘର ଭିତରେ ଭୋଜନ କରି ଶୟନ ଆଶ୍ରୟ କଲା। ସେ ତଥାପି ସେଠାରେ ରହି, ଘଟିଥିବା ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣିଲା ନାହିଁ।

Verse 29

ततः पुष्पोऽपि तच्छ्रुत्वा तं च कोलाहलं बहिः । मणिभद्रस्य रूपेण द्वारदेशं समागतः

ତାପରେ ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ବାହାରର ସେହି କୋଳାହଳ ଶୁଣି, ମଣିଭଦ୍ରର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦ୍ୱାରଦେଶକୁ ଆସିଲା।

Verse 30

अब्रवीन्नित्यमभ्येति मम रूपेण चाधमः । एष वेषधरः कश्चिद्याचितुं धनमेव हि

ସେ କହିଲା—“ଏହି ଅଧମ ମୋ ରୂପ ଧରି ନିତ୍ୟ ଆସୁଛି। ଏ ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ବେଷଧାରୀ ଠକ; ଧନ ଯାଚିବାକୁ ମାତ୍ର ଆସିଛି।”

Verse 31

एतेनापि च षंढेन न च भद्रमनुष्ठितम् । यत्कुब्जोऽयं हतो मूर्ध्नि याचितुं समु पस्थितः

“ଏହି ଷଣ୍ଢ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇନି; କାରଣ ଯାଚନା କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ଏହି କୁବ୍ଜର ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପଡ଼ିଛି।”

Verse 32

एतस्मिन्नन्तरे सोऽपि चेतनां प्राप्य कृत्स्नशः । वीक्षते पुरतो यावत्तावदात्मसमः पुमान्

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେତନା ପାଇଲା। ସାମ୍ନାକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ, ନିଜ ପରି ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଆଗରେ ଦେଖିଲା।

Verse 33

सर्वतः स तमालोक्य ततो वचनमब्रवीत्

ତାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ପରେ ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 34

क्व चोरः संप्रविष्टो मे मम रूपेण मंदिरे । भेदयित्वा तु षण्डाख्यमेवं दत्त्वा च वाससी

ମୋର ନିଜ ରୂପ ଧାରି ମୋ ମନ୍ଦିର-ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସେ ଚୋର କେଉଁଠି? ‘ଷଣ୍ଡ’ ନାମକଟିକୁ ଭାଙ୍ଗି, ଏଭଳି ବସ୍ତ୍ର ନେଇ-ଦେଇ ସେ ଏହି ଅପମାନ କରିଛି।

Verse 35

यावद्भूपगृहं गत्वा त्वां षंढेन समन्वितम् । वधाय योजयाम्येव तावद्द्रुततरं व्रज

ମୁଁ ରାଜଗୃହକୁ ଯାଇ ତୁମକୁ—ଷଣ୍ଡ ସହିତ—ବଧ ପାଇଁ ବାନ୍ଧିଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଆଉ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।

Verse 36

पुष्प उवाच । मम रूपं समाधाय त्वमायातो गृहे मम । शून्यं मत्वा ततो ज्ञातस्त्वयाऽहं गृहसंस्थितः

ପୁଷ୍ପ କହିଲା—ମୋର ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଲ। ଘରକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବି, ପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜାଣିଲ—ମୁଁ ଘରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲି।

Verse 37

ततो नृपाय दास्यामि वधार्थं च न संशयः । नो चेद्गच्छ द्रुतं पाप यदि जीवितुमिच्छसि

ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନଚେତ୍, ହେ ପାପୀ, ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ।

Verse 38

सूत उवाच । एवमुक्त्त्वा ततस्तौ च बाहुयुद्धेन वै मिथः । युध्यमानौ नरैरन्यैः कृच्छ्रेण तु निवारितौ

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ଦୁଇଜଣ ପରସ୍ପର ବାହୁଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ରୋକିଲେ।

Verse 39

ततस्ते स्वजना ये तु मणिभ द्रस्य चागताः । परिजानंति नो द्वाभ्यां विशेषं माणिभद्रकम्

ତାପରେ ମାଣିଭଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱଜନମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ; କିଏ ସତ୍ୟ ମାଣିଭଦ୍ର ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 40

वालिसुग्रीवयोर्युद्धं तारार्थे युध्यमानयोः । एवं विवदमानौ तु क्रोधताम्रा यतेक्षणौ

ତାରାର୍ଥେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବାଳି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ବିବାଦ କରୁ କରୁ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତଚକ୍ଷୁ ହେଲେ।

Verse 41

राजद्वारं समासाद्य स्थितौ स्वजनसंवृतौ । द्वाःस्थेन सूचितौ राज्ञे सभातलमुपस्थितौ

ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲାପରେ ସେମାନେ ରାଜସଭାତଳେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 42

चौरचौरेति जल्पन्तौ पर स्परवधैषिणौ । भूभुजा वीक्षितौ तौ च द्विजौ तु द्विजसत्तमाः

‘ଚୋର! ଚୋର!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଏବଂ ପରସ୍ପର ବଧ ଚାହୁଁଥିବା ସେ ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରାଜା ଦେଖିଲେ।

Verse 43

न विशेषोऽस्ति विश्लेषस्तयोरेकोपिकायतः । ततश्च व्यवहारेषु समती तेषु वै तदा

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଭେଦ ନଥିଲା, ପୃଥକ୍ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ; ଉଭୟେ ଏକେ ରୂପ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ସମୟର ବିଚାର-ବ୍ୟବହାରରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 44

पृष्टौ गुह्येषु सर्वेषु प्रत्यक्षेषु विशेषतः । वदतस्तौ यथावृत्तं पृथक्पृथग्व्यवस्थितम्

ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟ ସହ ସମସ୍ତ କଥା, ବିଶେଷକରି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଯାହା ଥିଲା, ସେସବୁ ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ବିବରଣୀକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଦେଲେ।

Verse 45

ततस्तु स्वजनैः सर्वैरेको नीत्व थ चान्यतः । पृष्टो गोत्रान्वयं सर्वं द्वितीयस्तु ततः परम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଣେକୁ ପୃଥକ୍ କରି ନେଇ ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର, ବଂଶ ଓ କୁଳପରମ୍ପରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଚାରାଗଲା। ତାହା ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପଚାରାଗଲା।

Verse 46

तेषामपि तथा सर्वं यथासम्यङ्निवेदितम् । अथ राजा बृहत्सेनः सर्वांस्तानि दमब्रवीत्

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ସେହିପରି, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ ନିବେଦନ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ବୃହତ୍ସେନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସଂଯମ ଓ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପିତ କଥା କହିଲେ।

Verse 47

पत्नी चानीयतां तस्य मणिभद्रस्य वै गृहात् । निजकान्तस्य विज्ञाने सा प्रमाणं भविष्यति

ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କ ଘରୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଆଣାଯାଉ। ସେ ନିଜ ସତ୍ୟ ପ୍ରିୟତମକୁ ଚିହ୍ନି ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପ୍ରମାଣ ହେବେ।

Verse 48

ततो गत्वा च सा प्रोक्ता पुरुषैर्नृपसंभवैः । आगच्छ कांतं जानीहि त्वं प्रमाणं भविष्यसि

ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ଲୋକେ ତାକୁ କହିଲେ— “ଆସ; ନିଜ କାନ୍ତକୁ ଚିହ୍ନ। ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରମାଣ ହେବୁ।”

Verse 49

ततः सा व्रीडया युक्ता प्रच्छादितशिरास्ततः । नृपाग्रे संस्थिता प्रोचे विद्धिसम्यङ्निजं प्रियम्

ତାପରେ ସେ ଲଜ୍ଜାୟୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିର ଆବୃତ କରି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲା— “ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣନ୍ତୁ, ମୋର ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଏ।”

Verse 50

न वयं निश्चयं विद्मो न चैते स्वजनास्तव

ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣୁନାହୁଁ; ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ସ୍ୱଜନ ନୁହନ୍ତି।

Verse 51

ततः सा चिन्तयामास निजचित्ते वरांगना । मणिभद्रेण दग्धाहमीर्ष्यावह्निगताऽनिशम्

ତେବେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କଲା— “ମଣିଭଦ୍ର ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଛି; ଈର୍ଷ୍ୟାର ଅଗ୍ନିରେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଜଳୁଛି।”

Verse 52

वंचयित्वा तु पितरं गृहीतास्मि ततः परम् । न किंचित्पाप्मना दत्तं जल्पयित्वा धनं बहु

ପିତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇ ତାପରେ ମୋତେ ନେଇଗଲେ। ବହୁ ଧନ ଦେବାକୁ କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାପକଲୁଷରେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 53

द्वितीयेन तु मे पुंसा मर्त्यलोके सुखं कृतम् । दत्त्वा वस्त्राणि चित्राणि तथैवाभरणानि च

କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ମୋ ପାଇଁ ସୁଖ କରିଦେଲା; ସେ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ତଥା ଆଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଦେଲା।

Verse 54

प्रदास्यति च तातस्य सुवर्णं कथितं च यत् । यद्गृह्णामि स्वहस्तेन मणिभद्रं द्वितीयकम्

ପିତା ଦେବେ ବୋଲି କହାଯାଇଥିବା ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ—ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିଜ ହସ୍ତେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ଏହି ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣିଭଦ୍ର।

Verse 55

एवं निश्चित्य मनसा दृष्ट्वा रक्तपरिप्लुतम् । प्रथमं मणिभद्रं सा जगृहेऽथ द्वितीयकम्

ଏଭଳି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ପ୍ରଥମ ମଣିଭଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ସେ ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 56

अब्रवीच्च ततो वाक्यं सर्वलोकस्य शृण्वतः । अहं तातेन दत्तास्य विवाहे अग्निसंनिधौ

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ସେ କହିଲା: “ବିବାହରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପିତା ମୋତେ ଏହାକୁ ଦେଇଥିଲେ।”

Verse 57

द्वितीयोऽयं दुराचारो वेषकर्ता समा गतः । मां च प्रार्थयते गुप्तां नानाचारैः पृथग्विधैः

“ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଜଣ ଦୁରାଚାରୀ, ବେଷଧାରୀ, ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏବଂ ନାନା ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।”

Verse 58

ततस्तु पार्थिवः क्रुद्धस्तस्य शाखावलंबनम् । आदिदेश द्विजश्रेष्ठा मणिभद्रस्य दुर्मतेः

ତେବେ ପାର୍ଥିବ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେହି ଦୁର୍ମତି ମଣିଭଦ୍ରକୁ ବୃକ୍ଷଶାଖାରେ ଝୁଳାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे सोऽथ वधकानां समर्पितः । तं वृक्षं नीयमानस्तु श्लोकानेतांस्तदापठत्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ବଧକମାନଙ୍କ ହସ୍ତେ ସମର୍ପିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ନିଆଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ତେବେ ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ିଲା।

Verse 60

निर्दयत्वं तथा द्रोहं कुटिलत्वं विशेषतः । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

‘ନିର୍ଦୟତା, ଦ୍ରୋହ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ କୁଟିଳତା; ଅଶୌଚ ଓ କରୁଣାହୀନତା—ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବଜ ଦୋଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।’

Verse 61

अन्तर्विषमया ह्येता बहिर्भागे मनोरमाः । गुञ्जाफलसमाकारा योषितः सर्व दैवहि

‘ସେମାନେ ଭିତରେ ବିଷମୟ, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ମନୋହର; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜାଫଳ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ହେ ସର୍ବ ଦେବଗଣ।’

Verse 62

उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः । मन्वादयस्तथान्येऽपि स्त्रीबुद्धेस्तत्र किंच न

‘ଉଶନା ଯେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି ଓ ବୃହସ୍ପତି ଯାହା ଜାଣନ୍ତି, ମନୁ ଆଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ସେସବୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀବୁଦ୍ଧିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ ନାହିଁ।’

Verse 63

पीयूषमधरे वासं हृदि हालाहलं विषम् । आस्वाद्यतेऽधरस्तेन हृदयं च प्रपीड्यते

ଓଠରେ ଯେନ ଅମୃତର ବାସ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରେ ହାଲାହଲ ବିଷ ନିହିତ। ଓଠର ଆସ୍ୱାଦ ନିଆଯାଏ, ତଥାପି ହୃଦୟ ଚାପି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 64

अलक्तको यथा रक्तो नरः कामी तथैव च । हृतसारस्तथा सोऽपि पादमूले निपा त्यते

ଯେପରି ଅଲକ୍ତକ ଲଗାଇଲେ ମଣିଷ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଦିଶେ, ସେପରି କାମାସକ୍ତ ପୁରୁଷ କାମରାଗରେ ରଞ୍ଜିତ ହୁଏ। ତାହାର ଅନ୍ତଃସାର ହରିତ ହୋଇ, ସେ ଏହି ଆସକ୍ତିର ପାଦମୂଳେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 65

संसारविषवृक्षस्य कुकर्मकुसुमस्य च । नरकार्तिफलस्योक्ता मूलमेषा नितंबिनी

ଏହି ନିତମ୍ବିନୀ ନାରୀକୁ ସଂସାର-ରୂପ ବିଷବୃକ୍ଷର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଯାହାର ପୁଷ୍ପ କୁକର୍ମ, ଫଳ ନରକ-ଯାତନା।

Verse 66

कस्य नो जायते त्रासो दृष्ट्वा दूरा दपि स्त्रियम्

ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖି କାହାର ଭୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ?

Verse 67

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणन्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

ପ୍ରଥମ ସମାଗମରେ ମଧ୍ୟ ନାରୀ, ଅଗ୍ନି-ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ନିୟମର ଛଳରେ, ପୁରୁଷକୁ ସଂସାର-ଭ୍ରମଣର ଚକ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଏ।

Verse 68

एतास्तु निर्घृणत्वेन निर्दय त्वेन नित्यशः । विशेषाज्जाड्यकृत्येन दूषयंति कुलत्रयम्

ଏହି ନାରୀମାନେ ନିଜର ନିଷ୍ଠୁରତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବ ଦ୍ୱାରା, ବିଶେଷକରି ଜଡ଼ତାପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିନି କୁଳକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି।

Verse 69

कुलत्रयगृहं कीर्त्या निजया धवलीकृतम् । कृष्णं करोत्यकृ त्येन नारी दीपशिखेव तु

ଯେପରି ଦୀପଶିଖା କଳା ପକାଇଥାଏ, ସେହିପରି ନାରୀ ନିଜର କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିବା ତିନି କୁଳର ଘରକୁ କଳଙ୍କିତ କରେ।

Verse 70

धर्मवृक्षस्य वाताली चित्तपद्मशशिप्रभा । सृष्टा कामार्णवग्राही केन मोक्षदृढार्गला

ଧର୍ମ ବୃକ୍ଷ ପାଇଁ ଝଡ଼ ସଦୃଶ, ଚିତ୍ତ ରୂପକ ପଦ୍ମ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ, କାମ ସାଗରର କୁମ୍ଭୀର ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଅର୍ଗଳ ସଦୃଶ ଏହି ନାରୀକୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କଲା?

Verse 71

कारा संतानकूटस्य संसारवनवागुरा । स्वर्गमार्गमहागर्ता पुंसां स्त्री वेधसा कृता

ବିଧାତା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନାରୀକୁ ସନ୍ତାନ ସମୂହର କାରାଗାର, ସଂସାର ରୂପକ ବନର ଜାଲ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ମାର୍ଗର ଏକ ବିରାଟ ଗର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।

Verse 72

वेधसा बंधनं किंचिन्नृणामन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोऽपि पाशोऽयं सुदृढः कृतः

ଯେତେବେଳେ ବିଧାତାଙ୍କୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ନାରୀ ରୂପରେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ପାଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 73

इत्येवं बहुधा सोऽपि विललाप सुदुःखितः । स्त्रीचिन्तां बहुधा कृत्वा आत्मानं चाप्यगर्हयत्

ଏହିପରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନାନା ପ୍ରକାରେ ବିଳାପ କଲା। ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କଲା।

Verse 74

अहो कुबुद्धिना नैव लब्धं संसारजं फलम् । न कदाचिन्मया दत्तं तृष्णाव्याकुलचेतसा

ହାୟ! ମୋ କୁବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସଂସାରଜୀବନର ସତ୍ୟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପାଇଲି ନାହିଁ। ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଚିତ୍ତରେ ମୁଁ କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିନାହିଁ।

Verse 75

ऐश्वर्येऽपि स्थिते भूरि न मया सुकृतं कृतम् । कदाचिन्नैव जप्तं च न हुतं च हुताशने

ଅପାର ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କୌଣସି ସୁକୃତ କର୍ମ କରିନାହିଁ। କେବେ ଜପ କରିନାହିଁ, ନ ହୁତାଶନରେ ହୋମାହୁତି ଦେଇଛି।

Verse 76

अथवा सत्यमेवोक्तं केनापि च महात्मना । कृपणेन समो दाता न भूतो न भविष्यति । अस्पृष्ट्वापि च वित्तं स्वं यः परेभ्यः प्रयच्छति

କିମ୍ବା କୌଣସି ମହାତ୍ମା ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି—କୃପଣ ସମ ଦାତା ନ ପୂର୍ବେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ; ଯେ ନିଜ ଧନକୁ ନିଜେ ଭୋଗ ନ କରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ।

Verse 77

शरणं किं प्रपन्नानां विषवन्मारयंति किम् । न दीयते न भुज्यंते कृपणेन धनानि च

ଶରଣ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃପଣ କି ଆଶ୍ରୟ—ସେ କି ବିଷ ପରି ମାରିଦିଏ? କାରଣ କୃପଣ ଧନ ନ ଦାନ କରେ, ନ ନିଜେ ଭୋଗ କରେ।

Verse 78

दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य । यो न ददाति न भुंक्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति

ଧନର ତିନି ଗତି—ଦାନ, ଭୋଗ ଓ ନାଶ। ଯେ ନ ଦାନ କରେ ନ ଭୋଗ କରେ, ତାହାର ଧନର ତୃତୀୟ ଗତି—ବିନାଶ—ହୁଏ।

Verse 79

धनिनोप्यदानविभवा गण्यंते धुरि दरिद्राणाम् । नहि हंति यत्पिपासामतः समुद्रोऽपि मरुरेव

ଧନୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ଦାନଶୀଳ ନୁହେଁ, ସେ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣାଯାଏ। ଯାହା ତୃଷ୍ଣା ନ ନିବାରେ—ସେଥିପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମରୁଭୂମି ସମାନ।

Verse 80

अत्युपयुक्ताः सद्भिर्गतागतैरहरहः सुनिर्विण्णाः । कृपणजनसंनिकाशं संप्राप्यार्थाः स्वपंतीह

ସଜ୍ଜନମାନେ ସେବା-ଦାନାଦିରେ ନିରନ୍ତର ଆସା-ଯାଆରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଧନ ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ କୃପଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ ଧନ ଏଠାରେ ଶୋଇପଡ଼େ—ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ।

Verse 81

प्राप्तान्न लभंते ते भोगान्भोक्तुं स्वकर्मणा कृपणाः । मुखपाकः किल भवति द्राक्षापाके बलिभुजानाम्

କୃପଣମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଭୋଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ବଳିଭୋଜୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ରାକ୍ଷା ପାକୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଖଦାହ ହୁଏ—ବିଧିବଶେ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ହୁଏ।

Verse 82

दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संचयो न कर्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां संचितमर्थं हरंत्यन्ये

ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଭୋଗ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେଖ—ମଧୁକରୀମାନଙ୍କ ସଞ୍ଚିତ ଧନ ଅନ୍ୟେ ହରିନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 83

याचितं द्विजवरे न दीयते संचितं क्रतुवरे न योज्यते । तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चौरपार्थिवगृहेषु भुज्यते

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାଚିଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସଞ୍ଚିତ ଧନ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ—କୃପଣତାରେ ରକ୍ଷିତ ସେଇ ଧନ ଶେଷେ ଚୋର ଓ ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଭୋଗ ହୁଏ।

Verse 84

त्यागो गुणो वित्तवतां वित्तं त्यागवतां गुणः । परस्परवियुक्तौ तु वित्त त्यागौ विडम्बनम्

ଧନୀମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଗୁଣ ହେଉଛି ତ୍ୟାଗ/ଦାନ, ଏବଂ ତ୍ୟାଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଧନ ଓ ଦାନ ଯଦି ପୃଥକ୍ ହୁଏ, ତେବେ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ଦୁହେଁ ବିଡମ୍ବନା ହୁଏ।

Verse 85

किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला । या न वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते

ଯେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ’ କେବଳ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ବଧୂ ପରି ରହିଯାଏ—ନ ଗୃହସ୍ଥ ଭୋଗରେ ଲାଗେ, ନ ସାଧାରଣ ବେଶ୍ୟା ପରି ପଥିକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ୍ୟ ହୁଏ—ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର କି ପ୍ରୟୋଜନ?

Verse 86

अर्थोष्मणा भवेत्प्राणो भवेद्भक्ष्यैर्विना नृणाम् । यतः संधार्यते भूमिः कृपणस्योष्मणा हि सा

କୁହାଯାଏ—ଅନ୍ନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷର ପ୍ରାଣ ‘ଅର୍ଥ-ଉଷ୍ମା’ରେ ଟିକି ରହେ; କାରଣ କୃପଣର ସେଇ ଉଷ୍ମାରେ ପୃଥିବୀ ଧାରିତ ହୁଏ—ସେ ନିଜ ଧନକୁ ଭୂମିତଳେ ପୋତି ରଖେ।

Verse 87

कृपणानां प्रसादेन शेषो धारयते महीम् । यतस्ते भूगतं वित्तं कुर्वते तस्य चोष्मणा

କୃପଣମାନଙ୍କ ‘ପ୍ରସାଦ’ ଦ୍ୱାରା ଶେଷନାଗ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ଧନକୁ ଭୂମିତଳେ ପୋତି ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ପୋତା ନିଧିର ଉଷ୍ମାରେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଉଷ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 88

एवं बहुविधा वाचः प्रलपन्मणिभद्रकः । नीत्वा तैः पार्थिवोद्दिष्टैः पुरुषैः परुषाक्षरम् । बहुधा प्रलपं श्चैव कृतः शाखावलंबनः

ଏଭଳି ମଣିଭଦ୍ର ନାନାପ୍ରକାର ବାକ୍ୟ ପ୍ରଲାପ କରୁଥିଲା। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ କଠୋର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ତାକୁ ନେଇଗଲେ; ସେ ବହୁପ୍ରକାରେ ବିଲାପ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶାଖାରେ ଝୁଲାଇଦେଲେ।

Verse 158

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मणिभद्रोपाख्याने मणिभद्रनिधनवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମଣିଭଦ୍ରୋପାଖ୍ୟାନର ‘ମଣିଭଦ୍ରନିଧନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 158ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।