Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं ते महाराज मद्वाक्यात्सत्वरं व्रज । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

Transliteration

vasiṣṭha uvāca | yadyevaṃ te mahārāja madvākyātsatvaraṃ vraja | hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ sarvasiddhipradāyakam

Translation

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯଦି ଏମିତି, ହେ ମହାରାଜ, ତେବେ ମୋ ବଚନରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ। ହାଟକେଶ୍ୱରର ସେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Word by Word

• वसिष्ठः: Vasiṣṭha
• वसिष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (√वच् धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional particle)

• एवम्: thus/so
• एवम्: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: thus)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (enclitic)

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् राजा)

• मत्: my
• मत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (stem form in compound)

• वाक्यात्: from (my) statement/word
• वाक्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वरम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb: quickly)

• व्रज: go
• व्रज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (√व्रज् धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हाटकेश्वरजम्: connected with Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर+ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हाटकेश्वरात्/हाटकेश्वरस्य जातम्: 'born of/pertaining to Hāṭakeśvara')

• क्षेत्रम्: sacred place/field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वसिद्धिप्रदायकम्: granting all accomplishments
• सर्वसिद्धिप्रदायकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व+सिद्धि+प्रदायक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वासां सिद्धीनां प्रदायकम्)

Speaker

Vasiṣṭha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (the king)

Visual Art Cues

Scene: Vasiṣṭha, authoritative yet compassionate, points the way as if indicating a pilgrimage route; the king listens attentively, resolve replacing despair; a faint map-like landscape suggests the kṣetra ahead.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Mahārāja (King)
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Obedience to righteous counsel (guru-vākya) and pilgrimage to a sanctified kṣetra become vehicles for divine aid and success.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, praised as a place that grants all siddhis (sarvasiddhipradāyaka).

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction is to go swiftly to the kṣetra; detailed worship procedures follow in subsequent verses.