Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

हरोऽपि तान्गणान्भग्नान्दृष्ट्वा कोपाद्विनिर्ययौ । हरं दृष्ट्वा ततो दैत्या दुद्द्रुवुस्ते दिशो दश

Transliteration

haro'pi tāngaṇānbhagnāndṛṣṭvā kopādviniryayau | haraṃ dṛṣṭvā tato daityā duddruvuste diśo daśa

Translation

ହର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭଙ୍ଗ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ବାହାରିଲେ; ହରଙ୍କୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଦଶଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ।

Word by Word

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-अर्थ (also)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• गणान्: gaṇas
• गणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• भग्नान्: broken/defeated
• भग्नान्: Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भञ्ज् (धातु) → भग्न (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त; (having seen)

• कोपात्: from anger
• कोपात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु-अपादान)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; हेत्वर्थे (from/through anger)

• विनिर्ययौ: came out/forth
• विनिर्ययौ: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + निर् + या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त; (having seen)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तरं (then)

• दैत्याः: the Daityas
• दैत्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• दुद्रुवुः: ran away
• दुद्रुवुः: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: द्रु (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ते: those
• ते: Karta (Apposition/कर्ता-समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• दिशः: to the directions
• दिशः: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• दश: ten
• दश: Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; (अव्ययवत्) द्वितीया, बहुवचनार्थे; विशेषण (दिशः)

Speaker

Deductive (Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa speaking to sages)

Visual Art Cues

Scene: Śiva, enraged at seeing his gaṇas broken, strides forth; instantly the Daityas, upon beholding him, scatter in panic to the ten directions—an awe-filled reversal of momentum.

Characters & Entities

• Hara (Śiva)
• gaṇas of Śiva
• Daityas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The presence of Śiva dispels fear and dissolves hostile power; divine darśana itself is transformative.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Not explicitly stated in this verse; the glorification is of Hara’s overwhelming sanctity within the Māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.