Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

मद्यं मांसं तथा चान्यन्नैवेद्यं वा फलादिकम् । तस्य सिद्धिः समादिष्टा यथा स्वहृदये स्थिता

Transliteration

madyaṃ māṃsaṃ tathā cānyannaivedyaṃ vā phalādikam | tasya siddhiḥ samādiṣṭā yathā svahṛdaye sthitā

Translation

ମଦ୍ୟ, ମାଂସ, କିମ୍ବା ଫଳାଦି ଭଳି ଅନ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ—ଯାହା ହେଉ, ତାହାର ସିଦ୍ଧି ନିଜ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଅଭିପ୍ରାୟ ଅନୁସାରେ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Word by Word

• मद्यम्: liquor
• मद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• मांसम्: meat
• मांसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/रीतिवाचक (and also/likewise)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• अन्यत्: other
• अन्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• नैवेद्यम्: food-offering
• नैवेद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नैवेद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Disjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• फलादिकम्: fruits etc.
• फलादिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल + आदिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (fruits and the like)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• सिद्धिः: success/attainment
• सिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• समादिष्टा: prescribed
• समादिष्टा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-दिश् (धातु) → समादिष्ट (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त/क्त — ‘prescribed/declared’ (qualifies सिद्धिः)

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Comparative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/according as)

• स्वहृदये: in (one’s) own heart
• स्वहृदये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व + हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (in one’s own heart)

• स्थिताः: abiding
• स्थिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त/क्त — ‘situated/abiding’ (qualifies सिद्धिः)

Speaker

Narrator (contextually Sūta in Purāṇic frame; not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ritual table displays varied offerings—wine, meat, fruits—while the devotee holds a focused sankalpa; the unseen scale of ‘inner heart’ determines the manifested siddhi.

Characters & Entities

• Naivedya
• Ritual offerings

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic frame links outer offering with inner intention (bhāva); the result is said to match the devotee’s heartfelt aim.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

This verse continues a Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative; the specific tīrtha name is not present in the śloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering madya, māṃsa, or other naivedya such as fruits is mentioned, with siddhi promised according to the devotee’s inner resolve.