Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

चित्रांगद उवाच । न शक्नोमि महाभागे तावत्कालं प्रतीक्षितुम् । मां दहत्येष गात्रोत्थः सुमहान्कामपावकः

Transliteration

citrāṃgada uvāca | na śaknomi mahābhāge tāvatkālaṃ pratīkṣitum | māṃ dahatyeṣa gātrotthaḥ sumahānkāmapāvakaḥ

Translation

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ କହିଲା—ହେ ମହାଭାଗେ, ଏତେ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରୁନି। ମୋ ଅଙ୍ଗଠାରୁ ଉଠିଥିବା ଏହି ପ୍ରବଳ କାମାଗ୍ନି ମୋତେ ଦହୁଛି।

Word by Word

• चित्राङ्गदः: Citrāṅgada
• चित्राङ्गदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Kriya-visheshana (Negation/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• शक्नोमि: I am able
• शक्नोमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• महाभागे: O fortunate lady
• महाभागे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; (महान् + भागः/भागा) ‘very fortunate’

• तावत्कालम्: that long time
• तावत्कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तावत्काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (तावत् + काल) ‘so much time’

• प्रतीक्षितुम्: to wait
• प्रतीक्षितुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्रति-ईक्ष् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to wait/expect’

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दहति: burns
• दहति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गात्रोत्थः: arisen from the body
• गात्रोत्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गात्र + उत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (गात्रात् उत्थः) ‘arisen from the body’

• सुमहान्: very great
• सुमहान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + महान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘very great’

• कामपावकः: the fire of desire
• कामपावकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम + पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (कामस्य पावकः) ‘fire of desire’

Speaker

Citrāṅgada (Gandharva)

Skanda Dialogue

Listener: a maiden (kanyā) addressed as mahābhāgā/śobhanā

Visual Art Cues

Scene: A noble man (Citrāṅgada) speaks urgently, body tense, eyes restless; a subtle aura of heat/flame motif around him to symbolize kāmāgni, while the setting hints at a refined, otherworldly precinct.

Characters & Entities

• Citrāṅgada
• Kāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked kāma is portrayed as a burning force; Purāṇic dharma repeatedly warns that desire needs restraint and right timing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this single verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.