Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पूजयते नरः । स तत्पापं निहत्याशु स्वर्गलोकं ततो व्रजेत्

Transliteration

caitraśuklacaturdaśyāṃ yastaṃ pūjayate naraḥ | sa tatpāpaṃ nihatyāśu svargalokaṃ tato vrajet

Translation

ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ନର ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେହି ପାପ ନାଶ କରି ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଏ।

Word by Word

• चैत्रशुक्लचतुर्दश्याम्: on the 14th day of the bright fortnight of Caitra
• चैत्रशुक्लचतुर्दश्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चैत्र + शुक्ल + चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (चैत्रस्य शुक्लपक्षस्य चतुर्दशी)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• तम्: him/that (deity/person)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पापम्)

• पापम्: sin
• पापम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• निहत्य: having destroyed
• निहत्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + हन् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (Gerund/Absolutive); पूर्वक्रिया

• आशु: quickly
• आशु: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• स्वर्गलोकम्: the heaven-world
• स्वर्गलोकम्: Gati/Karma (Goal/गति-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य लोकः)

• ततः: thereafter/from there
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/हेतु-निर्देशक (from there/thereafter)

• व्रजेत्: would go/should go
• व्रजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (continued narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim performs pūjā on Caitra bright Caturdaśī at a tīrtha shrine; lamps, flowers, incense; the deity’s presence implied; celestial path to svarga suggested in the background.

Characters & Entities

• Caitra
• Śukla-pakṣa
• Caturdaśī
• Citreśvara
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time (tithi) sanctifies practice; worship performed on prescribed auspicious days yields intensified purification and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Citrapīṭha, through the worship of its deity Citreśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pūjā to Citreśvara on Caitra Śukla Caturdaśī.