
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପ୍ରଶ୍ନ–ଉତ୍ତର ରୂପେ ଆଗେଇଯାଏ। ଋଷିମାନେ ଧର୍ମରାଜ (ୟମ) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମାନବାବତାର ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ସୂତ କହନ୍ତି—ସେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ବଂଶ/କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ତାଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ରାଜଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ପାଞ୍ଚଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ଏକ ନୀତିବାକ୍ୟ ଆସେ—ପୁତ୍ର ଅନେକ ଇଚ୍ଛାନୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ପୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ଯଥେଷ୍ଟ; ଯଦି ସେ ଗୟାକୁ ଯାଇ ପିତୃକର୍ମ କରେ, କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳବୃଷଭ (ନୀଳ ରଙ୍ଗର ବଳଦ) ମୋଚନ/ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ। ସୂତ ଏହାକୁ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧିକର ଉପଦେଶ ବୋଲି ସମାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜଧର୍ମର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଓ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ୟର ମୂଲ୍ୟାୟନ ଏକାସାଥି ହୋଇଛି।
Verse 1
ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं पुत्रो मानुषविग्रहः । भविष्यति यमस्यात्र कः संभूतः स सूतज
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ଆପଣ କହିଲେ ଯେ ଏଠାରେ ଯମଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନବ ଦେହରେ ହେବେ; ସେ କିଏ, ଯିଏ (ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ) ଜନ୍ମ ନେଲେ?
Verse 2
सूत उवाच । तस्य पुत्रः समुत्पन्नः पांडोः क्षेत्रे महीतले । युधिष्ठिर इति ख्यातः सर्वक्षत्रियपुंगवः
ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥିବୀରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର (ବଂଶ) ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ‘ଯୁଧିଷ୍ଠିର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ।
Verse 3
राजसूयो मखो येन इष्टः सम्पूर्णदक्षिणः । सर्वान्भूमिपतीन्वीर्यात्संविधाय करप्रदान्
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ନିଜ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭୂପତିଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ କରି କର-ପ୍ରଦାନ କରାଇଥିଲେ।
Verse 4
अश्वमेधाः कृताः पंच तथा सम्पूर्णदक्षिणाः । भ्रामयित्वा हयं भूमौ पश्चात्प्राप स सद्गतिम्
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ପାଞ୍ଚଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରାଇ ପରେ ସେ ସଦ୍ଗତି ପାଇଥିଲେ।
Verse 5
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्
ବହୁ ପୁତ୍ର ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଗୟାକୁ ଯାଉ; କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁ; ଅଥବା ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷଭକୁ ଦାନାର୍ଥେ ମୁକ୍ତ କରୁ।
Verse 6
यदनेन वृतं मत्तः पुत्रित्वं सुमहात्मना । हयमेधान्महायज्ञान्कर्ता स्यादस्य वै सुतः
ଯେହେତୁ ସେ ସୁମହାତ୍ମା ମୋଠାରୁ ପୁତ୍ରତ୍ୱର ବର ବାଛିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଅଶ୍ୱମେଧାଦି ମହାଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତା ହେବ।
Verse 7
मन्येत कृतकृत्यत्वं येन पुत्रेण धर्मपः । अन्यैः पुत्रशतैः किं वा वंशानुद्धारकारकैः
ଯେ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମପତି ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି, ତେବେ ବଂଶୋଦ୍ଧାରକ ଶତଶତ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର କି ପ୍ରୟୋଜନ?
Verse 8
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं धर्मराजसुतोद्भवम् । आख्यानं ब्राह्मणश्रेष्ठा धर्मवृद्धिकरं परम्
ସୂତ କହିଲେ—ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ପରମ ଆଖ୍ୟାନ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧିକର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।
Verse 140
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धर्मराजपुत्राख्यानवर्णनंनाम चत्वारिंशदुत्तर शततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଧର୍ମରାଜପୁତ୍ରାଖ୍ୟାନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।