Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 92

Devanagari script

तस्मात्कुरु स्थितिं त्वं च स्वधर्मपरिवृद्धये । येन तद्वर्तनोपायो ह्यस्माकं नृपसत्तम

Transliteration

tasmātkuru sthitiṃ tvaṃ ca svadharmaparivṛddhaye | yena tadvartanopāyo hyasmākaṃ nṛpasattama

Translation

ଅତଏବ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଏକ ସ୍ଥିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଓ ସଦାଚାର ଚାଲୁ ରହିବାର ଉପାୟ ହେବ।

Word by Word

• तस्मात्: from that; therefore
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; सर्वनाम

• कुरु: do; make
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्थितिम्: steadiness; stability; arrangement
• स्थितिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• स्वधर्मपरिवृद्धये: for the increase of one’s own dharma
• स्वधर्मपरिवृद्धये: Sampradana (Purpose/Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: स्व-धर्म-परि-वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; समासः—(स्वधर्मस्य परिवृद्धिः) इति षष्ठी-तत्पुरुष

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोग (relative)

• तद्वर्तनोपायः: the means of maintaining that
• तद्वर्तनोपायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद्-वर्तन-उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः—(तस्य वर्तनस्य उपायः) इति षष्ठी-तत्पुरुष

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• अस्माकम्: of us; our
• अस्माकम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप-सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (श्रेष्ठः नृपः)

Speaker

Brāhmaṇas (petitioners from Gartā-tīrtha)

Skanda Dialogue

Listener: nṛpasattama (a king)

Visual Art Cues

Scene: A council scene: brāhmaṇas/ascetics addressing a king, urging him to establish a stable arrangement for dharma and sustenance; palm-leaf records, donation pots, and a map-like depiction of routes to tīrthas.

Characters & Entities

• Satyasaṃdha
• brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma grows through stable, compassionate governance that ensures the well-being and rightful maintenance of the devout.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The request is situated in the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya setting associated with Gartā-tīrtha and the Hāṭakeśvara-kṣetra narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; it calls for a dharmic policy/arrangement ensuring sustainable livelihood (vartanopāya).