Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

ततः स कष्टमापन्नो लोहजंघो द्विजोत्तमाः । न प्राप्नोति क्वचिद्भिक्षां न च किंचित्प्रतिग्रहम्

Transliteration

tataḥ sa kaṣṭamāpanno lohajaṃgho dvijottamāḥ | na prāpnoti kvacidbhikṣāṃ na ca kiṃcitpratigraham

Translation

ତେବେ ଲୋହଜଂଘ ନାମକ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଲେ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ମିଳିଲା ନାହିଁ, କୌଣସି ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/काल-देश)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘ततः’ = तस्मात्/तदनन्तरम् (thereafter/from that)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — सर्वनाम (he)

• कष्टम्: distress, hardship
• कष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — कर्म/अवस्था (distress)

• आपन्नः: having fallen into (afflicted)
• आपन्नः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: आपद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘आपन्न’ (having fallen into/afflicted)

• लोहजङ्घः: Lohajaṅgha (name)
• लोहजङ्घः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोह + जङ्घा (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (लोहस्य जङ्घा यस्य/लोह-जङ्घः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नाम (proper name/epithet)

• द्विजोत्तमः: best of the twice-born (Brahmin)
• द्विजोत्तमः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्विजानाम् उत्तमः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — विशेषणवत् संज्ञा (best of the twice-born)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: अव्यय — निषेध (negation particle)

• प्राप्नोति: obtains
• प्राप्नोति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘प्राप्नोति’ (attains/gets)

• क्वचित्: anywhere
• क्वचित्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय — देश/कालवाचक (somewhere/at any time)

• भिक्षाम्: alms
• भिक्षाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भिक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — कर्म (alms)

• न: nor/not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: अव्यय — निषेध

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय-अव्यय)
• Form: अव्यय — समुच्चय (and)

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — अनिश्चितपरिमाण (anything/something)

• प्रतिग्रहम्: acceptance (of gifts)
• प्रतिग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — कर्म (acceptance/receiving, esp. gifts)

Speaker

Sūta

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (addressed audience of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A destitute brāhmaṇa Lohajaṅgha stands in a village street with an empty begging bowl; doors closed, hands turned away; his posture slumps under shame and hunger.

Characters & Entities

• Lohajaṅgha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the righteous may face severe scarcity; dharma is tested in adversity, setting the stage for grace and transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse remains part of the Mukhāra Tīrtha-associated narrative arc, though it focuses on the human crisis.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription; it notes the absence of bhikṣā (alms) and pratigraha (received gifts) due to distress.