Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तेषां कोपोद्भवो घर्मो वक्त्रद्वारेण निर्ययौ । येन दिङ्मंडलं सर्वं तत्क्षणात्कलुषीकृतम्

Transliteration

teṣāṃ kopodbhavo gharmo vaktradvāreṇa niryayau | yena diṅmaṃḍalaṃ sarvaṃ tatkṣaṇātkaluṣīkṛtam

Translation

ସେମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦାହ ମୁଖଦ୍ୱାରେଣ ବାହାରିଲା; ଯାହାଦ୍ୱାରା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସମଗ୍ର ଦିଗ୍ମଣ୍ଡଳ କଳୁଷିତ ଓ ଅନ୍ଧକାରମୟ ହେଲା।

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन

• कोपोद्भवः: born from anger
• कोपोद्भवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोप-उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् of 'घर्मः'; समासः = कोपात् उद्भवः (ablative tatpuruṣa)

• घर्मः: heat; scorching heat
• घर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वक्त्रद्वारेण: through the mouth-opening
• वक्त्रद्वारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र-द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः = वक्त्रस्य द्वारेण (genitive tatpuruṣa)

• निर्ययौ: went out; issued forth
• निर्ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्-या (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद) = Perfect; प्रथमपुरुष, एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोगः = 'by which'

• दिङ्मण्डलम्: the circle of directions; the horizon
• दिङ्मण्डलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिक्-मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः = दिशां मण्डलम् (genitive tatpuruṣa)

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् of 'दिङ्मण्डलम्'

• तत्क्षणात्: instantly
• तत्क्षणात्: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्-क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; पञ्चमी-अर्थे अव्ययम् = 'immediately/at that moment'

• कलुषीकृतम्: made turbid/impure
• कलुषीकृतम्: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कलुषी-कृ (कृदन्त; कृ धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) = past participle; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः = 'was made impure'

Speaker

Narrator (Purāṇic narration; speaker not explicit in this verse)

Visual Art Cues

Scene: A burst of scorching breath/heat streams from the devas’ mouths; the sky and all directions cloud over instantly, as if soot and shadow spread across the horizon.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Collective wrath—even among the exalted—can cloud the world; dharma requires transforming such energy into protection and purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as narrative buildup within the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is directly mentioned here.