Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तथा दुःखानि संप्राप्य दृष्ट्वा नैकान्पराभवान् । वियोगानिष्टबन्धूनां व्याधिग्रस्तो विगर्हितः

Transliteration

tathā duḥkhāni saṃprāpya dṛṣṭvā naikānparābhavān | viyogāniṣṭabandhūnāṃ vyādhigrasto vigarhitaḥ

Translation

ସେ ନାନା ଦୁଃଖ ପାଇବ, ଅନେକ ପରାଭବ ଦେଖିବ; ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ବିୟୋଗ, ରୋଗଗ୍ରସ୍ତତା ଓ ନିନ୍ଦା—ଏସବୁ ତାକୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

Word by Word

• तथा: thus, in that way
• तथा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/अनुक्रम-अर्थक क्रियाविशेषण (thus/so)

• दुःखानि: sufferings
• दुःखानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, बहुवचन; अत्र कर्मरूपेण (objects of ‘having obtained/seen’)

• संप्राप्य: having obtained/experienced
• संप्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + √आप् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund/absolutive) — ‘having obtained/experienced’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerund) — ‘having seen’

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय; अत्र ‘नैकान्’ इत्यत्र समासवत् प्रयोगे नकारः

• एकान्: many
• एकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘न’ सह ‘नैकान्’ = ‘many (not just one)’

• पराभवान्: defeats, humiliations
• पराभवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पराभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘दृष्ट्वा’ इत्यस्य कर्म

• वियोग: separation
• वियोग: —
• Type: Noun
• Root: वियोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• अनिष्ट: undesired
• अनिष्ट: —
• Type: Adjective
• Root: अनिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (समासाङ्ग); ‘unwanted, dear (in sense of ‘not to be lost’?)’—अत्र ‘अनिष्ट’ = ‘प्रिय/इष्टविपरीत’ (undesired)

• बन्धूनाम्: of relatives
• बन्धूनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘वियोग’ इत्यस्य सम्बन्धः

• व्याधिग्रस्तः: afflicted by disease
• व्याधिग्रस्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्याधि + ग्रस्त (कृदन्त; √ग्रस् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (व्याधिना ग्रस्तः); क्त-कृदन्त

• विगर्हितः: reviled, condemned
• विगर्हितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + गर्हित (कृदन्त; √गर्ह् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-कृदन्त — ‘censured/condemned’

Speaker

A king/ruler (continuing the warning section)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A fallen offender experiences repeated defeats, stands alone separated from kin, afflicted by illness, while townspeople turn away in scorn.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma brings visible worldly consequences—loss, illness, disgrace—before any afterlife result is described.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly tied to the Śaṅkhatīrtha endowment narrative; the focus here is on consequences of violating dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it elaborates the negative fruits (duḥkha-phala) of hostility and wrongdoing.