Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

मासं मासं प्रति सदा शांता दांता जितेंद्रियाः । ततो मासा वसानेऽन्ये चक्रुस्तच्छांतिकं द्विजाः

Transliteration

māsaṃ māsaṃ prati sadā śāṃtā dāṃtā jiteṃdriyāḥ | tato māsā vasāne'nye cakrustacchāṃtikaṃ dvijāḥ

Translation

ମାସେ ମାସେ ସେମାନେ ସଦା ଶାନ୍ତ, ସଂୟତ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ସେଇ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କରୁଥିଲେ; ପରେ ମାସାବସାନରେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶାନ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।

Word by Word

• मासम्: month
• मासम्: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; आवृत्त्यर्थे (repetition)

• मासम्: month (each month)
• मासम्: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्तिः (each month)

• प्रति: per, each
• प्रति: Sambandha (Relation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्ययम्; वितरण/प्रत्येकत्वे (per, each)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time: always)

• शान्ताः: peaceful
• शान्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• दान्ताः: self-controlled
• दान्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• जितेन्द्रियाः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (इन्द्रियाणि जितानि येषाम्)

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्ययम्; अपादान/क्रमे (then, thereafter)

• मासाः: months
• मासाः: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; कालपरिमाणवाचकः

• वसाने: at the end
• वसाने: Adhikarana (Location/Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वसान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• चक्रुः: performed
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (that)

• शान्तिकम्: pacificatory rite
• शान्तिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शान्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• द्विजाः: Brahmins
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Speaker

Narrator within Nāgarakhaṇḍa

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A time-lapse-like depiction: month after month, calm brāhmaṇas rotate in service, performing the same śānti rite; their faces serene, bodies restrained, ritual space kept pure and orderly.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Śānti rite
• Monthly observance

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Continuity in disciplined practice—calmness, restraint, and sense-control—sustains auspiciousness over time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse emphasizes the recurring observance within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha context, without naming a distinct site in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

A recurring monthly cycle of śāntika rites, with officiants continuing in succession at month’s end.