Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स महीपालस्तथेत्युक्त्वा प्रहर्षितः । नगरं कल्पयामास स्थाने तत्र महत्तमम्

Transliteration

sūta uvāca | tacchrutvā sa mahīpālastathetyuktvā praharṣitaḥ | nagaraṃ kalpayāmāsa sthāne tatra mahattamam

Translation

ସୂତ କହିଲେ— ଏହା ଶୁଣି ସେ ମହୀପାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ମହାନଗର ସ୍ଥାପନ କରାଇଲେ।

Word by Word

• सूतः: Sūta (the narrator)
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्: that (speech/matter)
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महीपालः: the king (protector of the earth)
• महीपालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: so, thus
• तथा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• इति: thus
• इति: Vakyaparishamapti (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• प्रहर्षितः: delighted, overjoyed
• प्रहर्षितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + हृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भावे कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण महीपालः इति

• नगरम्: a city
• नगरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कल्पयामास: caused to be made, arranged
• कल्पयामास: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कल्पय् (नामधातु from कल्प)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative sense (to cause to be made/arrange)

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Desha-adhikarana (Locative sense/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of place)

• महत्तमम्: very great, greatest
• महत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + तम (सुपरलटिव-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण नगरम् इति (superlative)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sūta narrator)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates as the delighted king orders the founding of a great city on the spot; workers mark boundaries, raise ramparts, and lay out streets near the sacred waters.

Characters & Entities

• King (Mahīpāla)
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt assent to righteous counsel and building dharma-supporting infrastructure are praised as kingly virtues.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The city is founded within the Nāgarakhaṇḍa sacred locale described in the Tīrthamāhātmya, implying proximity to multiple tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual; the prescribed dharmic response is civic construction in service of sacred life.