Adhyaya 11

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । चमत्कारः कथं राजा मुक्तः कुष्ठेन सूतज । कथं तेन तपस्तप्तं कियत्कालं च भूभुजा

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ସୂତପୁତ୍ର! କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାରେ ରାଜା କୁଷ୍ଠରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ? ସେ ଭୂଭୁଜ କିପରି ତପ କଲେ, ଏବଂ କେତେ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ?

Verse 2

कतमे ब्राह्मणास्ते वै शंखतीर्थं प्रदर्शितम् । यैस्तस्य रोगमुक्त्यर्थं दुःखितस्य महात्मनः

ସେ କେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥ ଦେଖାଇଥିଲେ—ଦୁଃଖିତ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ରୋଗମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଯେମାନେ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ?

Verse 3

कतमं शंखतीर्थं तत्कस्मिन्स्थाने व्यवस्थितम् । किंप्रभावं च निःशेषं सर्वं विस्तरतो वद

ସେଇ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥ କେଉଁଟି, ଏବଂ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ସ୍ଥିତ? ତାହାର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ—ସବୁକିଛି ନିଃଶେଷ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 4

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां मनोहराम् । सर्वपापहरां विप्राश्चमत्कारनृपोद्भवाम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏହି ମନୋହର କଥା କୀର୍ତ୍ତନ କରି କହିବି; ଏହା ସର୍ବପାପହର ଏବଂ ଚମତ୍କାର ନୃପଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 5

स भ्रांतः सर्वतीर्थानि प्रभासाद्यानि कृत्स्नशः । तपस्वी नियताहारो भिक्षान्नकृतभोजनः

ସେ ପ୍ରଭାସ ଆଦି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କଲା; ତପସ୍ବୀ, ନିୟତାହାରୀ, ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରୁଥିଲା।

Verse 6

पृच्छमानो भिषग्मुख्यानौषधानि मुहुर्मुहुः । मंत्रान्मंत्रविदश्चैव रोगनाशाय नित्यतः

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କୁ ଔଷଧ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିଲା, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରବିଦମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ପଚାରୁଥିଲା—ନିତ୍ୟ ରୋଗନାଶ ପାଇଁ।

Verse 7

न लेभे किंचिदिष्टं वा स मंत्रं भेषजं च वा । तीर्थं वा नृपशार्दूलो येन स्याद्व्याधिसंक्षयः

ନୃପଶାର୍ଦୂଳ ସେ ରାଜା କିଛିମାତ୍ର ଇଷ୍ଟ ପାଇଲେ ନାହିଁ—ନ ମନ୍ତ୍ର, ନ ଭେଷଜ, ନ ତୀର୍ଥ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବ୍ୟାଧି କ୍ଷୟ ପାଇବ।

Verse 9

निवासमकरोत्तस्मिन्क्षेत्रे पुण्यतमे चिरम् । शीर्णपर्णफलाहारो भूमौ शेते सदा निशि । अन्य स्याऽन्यस्य वृक्षस्य मदाहंकारवर्जितः

ସେ ଅତିପୁଣ୍ୟମୟ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିବାସ କଲେ। ଝରା ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଆହାର କରି, ରାତିରେ ସଦା ଭୂମିରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ; ଏକ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଯାଉଥିଲେ, ମଦ ଓ ଅହଂକାରବର୍ଜିତ।

Verse 10

ततः कतिपयाहस्य भ्रममाणो महीपतिः । सोऽपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठांस्तीर्थयात्राश्रयान्बहून्

ତାପରେ କିଛି ଦିନ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ ମହୀପତି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 11

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शंखतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णने चमत्कारभूपतिना व्राह्मणेभ्यो नगरदानवर्णनंनामैकादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶଂଖତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ ଭାଗରେ ‘ଚମତ୍କାର ଭୂପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନଗରଦାନ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 13

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । भेषजं वाऽथ मंत्रो वा येन कुष्ठं प्रशाम्यति

“ଏଠାରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି—ଦୈବ କିମ୍ବା ମାନୁଷ ମଧ୍ୟ—ଔଷଧ ହେଉ କି ମନ୍ତ୍ର—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି କୁଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହେବ?”

Verse 15

अथवा वित्थ नो यूयं त्यक्ष्यामीह कलेवरम् । प्रविश्याग्निं जलं वाऽपि भक्षयित्वाऽथ वा विषम्

ଅଥବା ଯଦି ଆପଣମାନେ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅଥବା ବିଷ ପାନ କରି ଏଠାରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते द्विजसत्तमाः । प्रोचुः कृपासमाविष्टास्ततस्तं पृथिवीश्वरम्

ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, କରୁଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେହି ପୃଥିବୀପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 17

अस्ति पार्थिवशार्दूल स्थानादस्माददूरतः । शंखतीर्थमिति ख्यातं सर्वरोगक्षयावहम्

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ 'ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶକାରୀ ଅଟେ।

Verse 18

ये नरा व्याधिना ग्रस्ताः काणाश्चांधास्तथा जडाः । हीनांगाश्चाऽधिकांगाश्च कुरूपा विकृताननाः

ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ, କଣା, ଅନ୍ଧ, ଜଡ଼ବୁଦ୍ଧି, ଅଙ୍ଗହୀନ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, କୁରୂପ ଏବଂ ବିକୃତ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ଅଟନ୍ତି—

Verse 19

तेऽपि चैत्रस्य कृष्णादौ स्नातास्तत्राकृताशनाः । भवंति नीरुजः सद्यश्चित्रासंस्थे निशाकरे

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୈତ୍ର ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଉପବାସ ରହି, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଆନ୍ତି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

अस्माभिः शतशो दृष्टा द्वादशार्कसमप्रभाः । कामदेवसमाकारास्तेजोवीर्यसमायुताः

ଆମେ ଶତଶଃ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ—ଯେମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, କାମଦେବ ସଦୃଶ ସୁନ୍ଦରାକାର, ଏବଂ ତେଜ ଓ ବୀର୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 21

राजोवाच । शंखतीर्थं कथं ज्ञेयं मया ब्राह्मणसत्तमाः । कथं चैव समुत्पन्नं वदध्वं मम विस्तरात्

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ କିପରି ଚିହ୍ନିବି? ଏବଂ ଏହା କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 22

ब्राह्मणा ऊत्रुः । आसीत्पूर्वं मुनिश्रेष्ठो लिखिताख्यो महीतले । शांडिल्यस्य मुनेः पुत्रस्तपोवीर्यसमन्वितः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ପୃଥିବୀରେ ‘ଲିଖିତ’ ନାମକ ଏକ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ସେ ମୁନି ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ତପୋବଳରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ।

Verse 23

अथ तस्यानुजो जज्ञे शंखाख्यो धर्मशास्त्रवित् । कन्दमूलफलाहारः सदैव तपसि स्थितः

ତାପରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଜ ‘ଶଙ୍ଖ’ ଜନ୍ମିଲେ—ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍; କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଆହାର କରି ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 24

कस्यचित्त्वथ कालस्य लिखितस्याऽश्रमं ययौ । शंखः स्वादुफलार्थाय पीडितोतिबुभुक्षया

ଏକ ସମୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ଶଙ୍ଖ, ମିଠା ଫଳ ପାଇବା ଆଶାରେ ଲିଖିତଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 25

स शून्यमाश्रमं प्राप्य लिखितस्य महात्मनः । आत्मीयानीति मन्वानः फलानि जगृहे ततः

ସେ ମହାତ୍ମା ଲିଖିତଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ‘ଏଗୁଡ଼ିକ ମୋର ନିଜର ପରି’ ଭାବି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଫଳ ନେଲା।

Verse 26

भक्षयामास भूरीणि पक्वानि मधुराणि च । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो लिखितः शिष्यसंयुतः

ସେ ଅନେକ ପକ୍କ ଓ ମଧୁର ଫଳ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶିଷ୍ୟସହିତ ଲିଖିତ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 27

स गृहीतफलं दृष्ट्वा शंखं प्रोवाच कोपतः

ଫଳ ନିଆଯାଇଥିବା ଦେଖି ସେ କ୍ରୋଧରେ ଶଙ୍ଖକୁ କହିଲେ।

Verse 28

अदत्तानि मया पाप फलानि हृतवानसि । कस्मात्त्वं चौर्यरूपेण नानुबन्धमवेक्षसे

“ହେ ପାପୀ! ମୋର ଅଦତ୍ତ ଫଳ ତୁମେ ହରଣ କରିଛ। ଚୋରରୂପେ ଥାଇ, ପଛରେ ଲାଗୁଥିବା ପରିଣାମକୁ କାହିଁକି ଭାବୁନାହ?”

Verse 29

शंख उवाच । सत्यमेतद्द्विजश्रेष्ठ यत्त्वया परिकीर्तितम् । फलानि प्रगृहीतानि विजनेऽत्र तवाश्रमे

ଶଙ୍ଖ କହିଲା— “ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ। ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ମୁଁ ଫଳ ନେଇଥିଲି।”

Verse 30

तस्मात्कुरु यथार्हं मे निग्रहं चौर्यसंभवम् । इह लोकः परश्चैव येन मे स्यात्सुखावहः

ଏହେତୁ ମୋର ଏହି ଚୌର୍ୟଜନିତ ଅପରାଧ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥୋଚିତ ଦଣ୍ଡ/ନିଗ୍ରହ ମୋପରେ ଆରୋପ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହେଁ ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସୁଖଦାୟକ ହେଉ।

Verse 31

ततः स हस्तमादाय हस्ते शंखस्य तत्क्षणात् । चकर्त कोपमाविष्टो वार्यमाणोऽपि तापसैः

ତାପରେ ସେ ଶଙ୍ଖର ହାତ ଧରି, ସେହି କ୍ଷଣେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ—ତାପସମାନେ ରୋକୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେହି ହାତ କାଟିଦେଲା।

Verse 32

छिन्नहस्तोऽपि शंखस्तु तपश्चक्रे सुदारुणम् । विशेषेण समासाद्य स्वाश्रमे भूय एव तु

ହାତ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପ କଲା; ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଆଉ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କଲା।

Verse 33

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य कालेन केन चित् । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं च शंखमुनीश्वरम्

ତାପରେ କିଛି କାଳ ପରେ ମହାଦେବ ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ସେହି ମୁନୀଶ୍ୱର ଶଙ୍ଖଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 34

महेश्वर उवाच । भोभो मुने महासत्त्व दुष्करं कृतवानसि । वरं गृहाण मत्तस्त्वं मनसा समभीप्सितम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ହେ ମୁନେ, ମହାସତ୍ତ୍ୱ! ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଛ। ମୋଠାରୁ ତୁମ ମନ ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ, ସେହି ବର ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 35

शंख उवाच । यदि तुष्टोसि मे देव वरं चेद्यच्छसि प्रभो । स्यातां मे तादृशौ हस्तौ भूयोऽपि सुरसत्तम

ଶଙ୍ଖ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଯଦି ବର ଦେବେ, ତେବେ ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ପୁଣି ପୂର୍ବବତ୍ ଦୁଇ ହାତ ମିଳୁ।

Verse 36

तथेदं मम नामांकं तीर्थं स्यात्सुरसत्तम । विख्यातं सर्वलोकेषु सर्वपापहरं नृणाम्

ତଥା ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ତୀର୍ଥ ମୋ ନାମରେ ନାମାଙ୍କିତ ହେଉ। ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ହରିବ।

Verse 37

हीनांगो वाधिकांगो वा व्याधिना ग्रस्त एव च । अत्र स्नानं करोत्याशु स भूयः स्यात्पुनर्नवः

କେହି ଅଙ୍ଗହୀନ ହେଉ କି ଅଧିକ ଅଙ୍ଗବାନ୍ ହେଉ, କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଉ—ଯେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ପୁଣି ନବୀନ, ଯେନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।

Verse 38

भगवानुवाच । एतत्तीर्थं तु विख्यातं तव नाम्ना भविष्यति । अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र देहिनां पापनाशनम्

ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ତୀର୍ଥ ତୁମ ନାମରେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ। ଆଜିଠାରୁ ଏହା ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାପ ନାଶ କରିବ।

Verse 39

हीनांगो वाधिकांगो वा योऽत्र स्नानं करिष्यति । चैत्रे शुक्ले निराहारश्चित्रासंस्थे निशाकरे । सुवर्णांगः स तेजस्वी भविष्यति न संशयः

ଅଙ୍ଗହୀନ ହେଉ କି ଅଧିକ ଅଙ୍ଗବାନ୍ ହେଉ—ଯେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବ, ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ—ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 40

सकामो यदि विप्रेंद्र ध्यायमानः सुरूपताम् । निष्कामो वा परं स्थानं गमि ष्यति शिवात्मकम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଯଦି କେହି ସକାମଭାବେ ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଏହା କରେ, ସେ ସୁରୂପତା ପାଏ; ନିଷ୍କାମ ହେଲେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ପରମଧାମକୁ ଯାଏ।

Verse 41

अत्र श्राद्धे कृते ब्रह्मंश्चतुर्दश्यां निशाकरे । चित्रास्थिते प्रयास्यंति पितरस्तृप्तिमुत्तमाम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃଗଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 42

अद्यैव विप्रशार्दूल चैत्रशुक्लांत उत्तमः । अपराह्णे निशानाथश्चित्रायोगं प्रयास्यति

ହେ ବିପ୍ରଶାର୍ଦୂଳ! ଆଜି ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଉତ୍ତମ ଶେଷରେ, ଅପରାହ୍ଣେ, ନିଶାନାଥ ଚନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍ରା-ଯୋଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।

Verse 43

तत्रोपवासयुक्तस्य सम्यक्स्नातस्य तत्क्षणात् । स्यातां हस्तौ सुरूपाढ्यौ यथा पूर्वं तथा हि तौ

ସେଠାରେ ଉପବାସଯୁକ୍ତ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର, ସେଇ କ୍ଷଣରେ, ଦୁଇ ହାତ ସୁରୂପସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା ସେପରି ପୁନଃ ହୁଏ।

Verse 44

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । शंखोऽपि कुतपे काले तत्र स्नानमथाकरोत्

ଏପରି କହି ସେ ଭଗବାନ ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ଶଙ୍ଖ ମଧ୍ୟ କୁତପ-କାଳରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 45

ततश्च तत्क्षणाज्जातौ हस्तौ तस्य यथा पुरा । रक्तोत्पलनिभौ कांतौ मत्स्यचिह्नेन चिह्नितौ

ସେହି କ୍ଷଣେ ତାହାର ଦୁଇ ହାତ ପୂର୍ବବତ୍ ପୁନର୍ଜାତ ହେଲା—ରକ୍ତପଦ୍ମସଦୃଶ ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 46

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं तद्धरणीपृष्ठे तीर्थं जातं नृपोत्तम । प्रभावाद्देवदेवस्य चंद्रांकस्य शुभावहम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଭଳି ଧରଣୀପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି; ଦେବଦେବ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍କଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ ଏହା ଶୁଭ ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ।

Verse 47

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र तत्र स्नानं समाचर । चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां चित्रासंस्थे निशाकरे

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କର—ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ।

Verse 48

भविष्यसि न संदेहः सर्वरोगविवर्जितः । वयं ते दर्शयिष्यामः प्राप्ते काले यथोदिते

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଥୋକ୍ତ ସମୟ ଆସିଲେ ଆମେ ତୁମକୁ ନେଇ ଯାଇ (ବିଧି ଓ ସ୍ଥାନ) ଦେଖାଇବୁ।

Verse 49

सूत उवाच । ततः कतिपयाहेन चैत्रकृष्णादिरागतः । चित्रासंस्थे निशानाथे संप्राप्ता च चतुर्दशी

ସୂତ କହିଲେ—କିଛି ଦିନ ପରେ ଚୈତ୍ରର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆସିଲା; ଚନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍ରାରେ ସଂସ୍ଥିତ ହେବା ସମୟରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 50

ततस्ते ब्राह्मणा भूपं समादाय च तत्क्षणात् । शंखतीर्थं समुद्दिश्य गतास्तस्य हितैषिणः

ତାପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରାଜାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 51

ततः स मनसि ध्यात्वा कुष्ठव्याधिपरिक्षयम् । स्नानं चक्रे यथान्यायं श्रद्धया परया युतः

ତାପରେ ସେ ମନରେ କୁଷ୍ଠରୋଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 52

ततः कुष्ठविनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः । निष्क्रांतः सलिलात्तस्माद्धर्षेण महतान्वितः

ତାପରେ ସେ କୁଷ୍ଠରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ ଏବଂ ମହାନ ହର୍ଷ ସହିତ ସେହି ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 53

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्ब्राह्मणान्वेदपारगान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ତାପରେ ସେ ବେଦପାରଗ ସେହି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କରଯୋଡ଼ି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 54

प्रसादेन हि युष्माकं मुक्तोऽहं ब्राह्मणोत्तमाः । कुष्ठव्याधेर्महाकालं गर्हितोस्म्येव देहिनाम्

‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମମାନେ! ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ କୁଷ୍ଠବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିନ୍ଦିତ।’

Verse 55

तस्मान्नाहं करिष्यामि राज्यं ब्राह्मणसत्तमाः । तीर्थेऽत्रैवाधुना नित्यं चरिष्यामि महत्तपः

ଏହେତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଆଉ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଏବେଠାରୁ ନିତ୍ୟ ମହାତପ କରିବି।

Verse 56

एतद्राज्यं च देशं च हस्त्यश्वादि तथापरम् । यत्किंचिद्विद्यते मह्यं तद्गृह्णंतु द्विजोत्तमाः

ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଏହି ଦେଶ, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଆଦି ଏବଂ ମୋର ଯାହା କିଛି ଅଛି—ସେ ସବୁ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 57

ममैवानुग्रहार्थाय दयां कृत्वा बृहत्तराम् । दीनस्य भक्तियुक्तस्य विरक्तस्य विशेषतः

ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ହେବା ପାଇଁ ଦୟାକରି ଅଧିକ ବୃହତ୍ କରୁଣା କରନ୍ତୁ—ବିଶେଷତଃ ଦୀନ, ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ବିରକ୍ତ ମୋ ପ୍ରତି।

Verse 58

ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं रक्षितुं शक्ता राज्यं पार्थिवसत्तम । तत्किं तेन गृहीतेन येन स्याद्राज्यविप्लवः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତେବେ ଯାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ରାଜ୍ୟରେ ବିପ୍ଲବ ହେବ, ସେଥିରେ କି ଲାଭ?

Verse 59

जामदग्न्येन रामेण पुरा दत्ता वसुन्धरा । त्रिःसप्त क्षत्रियैर्हीनां कृत्वास्माकं नृपोत्तम

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ପୁରାକାଳରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ (ପରଶୁରାମ) କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଏକୋଇଶିଥର ନିର୍ମୂଳ କରି ଏହି ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଆମକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 60

सा भूयोपि हृताऽस्माकं क्षत्रियैर्बलवत्तरैः । तिरस्कृत्य द्विजान्सर्वांल्लीलयापि मुहुर्मुहुः

ତଥାପି ପୁନର୍ବାର ଅଧିକ ବଳବାନ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାହା ଆମଠାରୁ ଛିନିନେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ଖେଳଛଳରେ ମଧ୍ୟ, ପୁନଃପୁନଃ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 61

राजोवाच । अहं वः प्रकरिष्यामि रक्षां ब्राह्मणसत्तमाः । तपस्थितोऽपि कार्येऽत्र न भीः कार्या कथंचन

ରାଜା କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି। ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଭୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः । अवश्यं यदि ते श्रद्धा विद्यते दानसंभवा । क्षेत्रेऽत्रापि महापुण्ये कृत्वा देहि पुरोत्तमम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— ଯଦି ଦାନରୂପେ ପରିଣତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ସତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ତେବେ ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁର ନିର୍ମାଣ କରି ଆମକୁ ଦାନ କର।

Verse 63

सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां प्राकारपरिखान्वितम् । सुखेन येन तिष्ठामः स्नात्वा तीर्थैः पृथग्विधैः । गृहस्थधर्मिणः सर्वे स्वाध्यायनिरता सदा

ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାକାର ଓ ପରିଖା ସହିତ ଏକ ପୁର ହେଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସୁଖରେ ବସିପାରିବୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ପାଳନ କରି ସଦା ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ରହିବୁ।

Verse 64

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स महीपालस्तथेत्युक्त्वा प्रहर्षितः । नगरं कल्पयामास स्थाने तत्र महत्तमम्

ସୂତ କହିଲେ— ଏହା ଶୁଣି ସେ ମହୀପାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ମହାନଗର ସ୍ଥାପନ କରାଇଲେ।

Verse 65

प्राकारेण सुतुंगेन परिखाद्येन सर्वतः । आयामव्यासतश्चैव क्रोशमात्रं मनोहरम्

ସେ ନଗର ସର୍ବଦିଗରେ ସୁଉଚ୍ଚ ପ୍ରାକାର ଓ ପରିଖା ଆଦିଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଲମ୍ବ-ପ୍ରସ୍ଥରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ପରିମାଣ ବିସ୍ତୃତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲା।

Verse 66

त्रिकचत्वरसंशुद्धं शोभितं सर्वतो ध्वजैः । प्रासादैः प्रोन्नतैः कान्तैः समंतात्सुधया वृतैः

ତ୍ରି ଓ ଚତୁର୍ଚ୍ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇ, ସର୍ବଦିଗରେ ଧ୍ୱଜଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଏବଂ ଚାରିପାଖେ ଉଚ୍ଚ, କାନ୍ତିମୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁଧାଲେପିତ ପ୍ରାସାଦମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା।

Verse 67

मत्तवारणकोपेतैर्बहुभिर्भूभिरेव च । संपूर्णं सत्यकामाद्यैः साधुलोकप्रशंसितैः

ସେ ନଗର ମତ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଏବଂ ସତ୍ୟକାମ ଆଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନୃପମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଯାହାକୁ ସାଧୁଲୋକ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 68

ततो गृहाणि सर्वाणि पूरयित्वा स भूमिपः । सुवर्णमणिमुक्तादिपदार्थैरपरैरपि

ତାପରେ ସେ ଭୂପତି ସମସ୍ତ ଘରକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଆଦି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଦାର୍ଥରେ ପୂରଣ କଲେ।

Verse 69

ब्राह्मणेभ्यः कुलीनेभ्यो वेदविद्भ्यो विशेषतः । श्रोत्रियेभ्यश्च दांतेभ्यः स तु श्रद्धासमन्वितः

ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ୱିତ ସେ ବିଶେଷତଃ କୁଲୀନ ଓ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ, ତଥା ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ଦାନ୍ତ (ସଂୟମୀ) ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 70

यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं प्रक्षाल्य चरणौ ततः । शास्त्रोक्तेन विधानेन प्रददौ द्विजसत्तमाः

ତାପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ଦାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 97

ततश्च पार्थिवश्रेष्ठो वैराग्यं परमं गतः । एकाकी यतचित्तात्मा सर्वसत्त्वविराजिते

ତାପରେ ସେ ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏକାକୀ ରହି, ମନ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ସଂଯମ କରି, ସର୍ବ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଦୀପ୍ତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ନିବାସ କଲେ।