Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

मरुकोटिः शंकुकर्णं गोकर्णं क्षेत्रमुत्तमम् । रुद्रकोटिः स्थलेशं च हर्षितं वृषभध्वजम्

Transliteration

marukoṭiḥ śaṃkukarṇaṃ gokarṇaṃ kṣetramuttamam | rudrakoṭiḥ sthaleśaṃ ca harṣitaṃ vṛṣabhadhvajam

Translation

ମରୁକୋଟି, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ସବୁ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର; ଏବଂ ରୁଦ୍ରକୋଟି, ସ୍ଥଲେଶ, ହର୍ଷିତ ଓ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ବୃଷଭଧ୍ୱଜଧାରୀ ଶିବ) ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Word by Word

• मरुकोटिः: Marukoṭi (a sacred place/name)
• मरुकोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मरुकोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः मरु + कोटि (षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देश)

• शंकुकर्णम्: Śaṃkukarṇa (name of a tīrtha)
• शंकुकर्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकुकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः शंकु + कर्ण (कर्मधारय/तत्पुरुष-नाम)

• गोकर्णम्: Gokarṇa (name of a sacred place)
• गोकर्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः गो + कर्ण (तत्पुरुष/कर्मधारय-नाम)

• क्षेत्रम्: sacred field/place (kṣetra)
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying) क्षेत्रम्

• रुद्रकोटिः: Rudrakoṭi (name of a tīrtha)
• रुद्रकोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्रकोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः रुद्र + कोटि (षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देश)

• स्थलेशम्: Sthaleśa (Lord of the place; a name)
• स्थलेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थलेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः स्थल + ईश (षष्ठी-तत्पुरुष: lord of the place)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• हर्षितम्: delighted, gladdened
• हर्षितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर्षित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying) वृषभध्वजम्

• वृषभध्वजम्: Vṛṣabhadhvaja (Śiva, ‘bull-bannered’)
• वृषभध्वजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृषभध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः वृषभ + ध्वज (कर्मधारय/तत्पुरुष: whose banner is a bull; epithet of Śiva)

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gokarṇa (as the explicitly named ‘kṣetra’ among the list)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Deveśī (Pārvatī) is directly addressed in the verse

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-map tableau: a procession of devotees moving through a chain of shrines; each shrine marked by a liṅga and a small name-banner; Nandin and Śiva’s bull-banner motif presides above.

Characters & Entities

• Maru-koṭi
• Śaṅku-karṇa
• Gokarṇa
• Rudra-koṭi
• Sthaleśa
• Harṣita
• Vṛṣabha-dhvaja (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śaiva sacred geography is affirmed through named kṣetras and tīrthas, linking place, deity, and liberation-oriented merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gokarṇa is explicitly praised as an ‘excellent kṣetra,’ alongside other named Śaiva tīrthas such as Rudra-koṭi and Śaṅku-karṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given in this verse; it continues the authoritative enumeration of revered Śaiva tīrthas.