Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63
Devanagari script
वानरा ऊचुः । तेजसा त्वं विनिर्मुक्तो दृश्यसे रघुनन्दन । कृशोऽस्यतीव चोद्विग्नः कच्चित्क्षेमं गृहे तव
Transliteration
vānarā ūcuḥ | tejasā tvaṃ vinirmukto dṛśyase raghunandana | kṛśo'syatīva codvignaḥ kaccitkṣemaṃ gṛhe tava
Translation
ବାନରମାନେ କହିଲେ—ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ! ତୁମେ ପୂର୍ବ ତେଜରୁ ବିହୀନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ; ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃଶ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ। ତୁମ ଗୃହେ ସବୁ କୁଶଳ ତୋ?
Word by Word
वानराःthe monkeys
वानराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन — Perfect, 3rd person, Plural
तेजसाby radiance/energy
तेजसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — Neuter, Instrumental, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन — Nominative, Singular (2nd person pronoun)
विनिर्मुक्तःdeprived of, bereft
विनिर्मुक्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-निर्-मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — past participle; qualifying त्वम्
दृश्यसेyou appear/are seen
दृश्यसे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद — Present, 2nd person, Singular, Ātmanepada; कर्मणि-प्रयोगार्थं ‘you are seen/appear’
रघुनन्दनO joy of Raghu (Rama)
रघुनन्दन:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootरघु + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रघोः नन्दनः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — Vocative, Singular
कृशःthin, emaciated
कृशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; त्वम् इति विशेषण
असिyou are
असि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन — Present, 2nd person, Singular
अतीवvery
अतीव:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय (परिमाण/तीव्रतावाचक क्रियाविशेषण) — indeclinable adverb ‘very’
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय — conjunction
उद्विग्नःagitated, anxious
उद्विग्नः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootउद्-विज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — past participle; qualifying त्वम्
कच्चित्is it so? (I hope)
कच्चित्:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकच्चित् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (सम्भावनाप्रश्न) — interrogative particle ‘is it the case that…?’
क्षेमम्well-being, safety
क्षेमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
गृहेat home, in the house
गृहे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Neuter, Locative, Singular
तवof you/your
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन — Genitive, Singular
Speaker
Vānaras
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Vānaras speak with worried faces; Rāma appears thin, subdued, with diminished radiance; the atmosphere is tense yet reverent.
Characters & Entities
V
VānaraR
Raghunandana (Rāma)FAQs
True companions notice suffering and ask after welfare; compassion and concern for another’s kṣema are dharmic virtues.
No tīrtha is explicitly named; the focus is the moral texture of the Kiṣkindhā episode within the Māhātmya narrative.
None.