Adhyaya 8

Verse 1

। लोमश उवाच । तस्करोऽपि पुरा ब्रह्मन्सर्वधर्मबाहिष्कृतः । ब्रह्मघ्नोऽसौ सुरापश्च सुवर्णस्य च तस्करः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାକାଳରେ ଜଣେ ଚୋର ଥିଲା, ଯେ ସର୍ବଧର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୋର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 2

लंपटोहि महापाप उत्तमस्त्रीषु सर्वदा । द्यूतकारी सदा मंदः कितवैः सह संगतः

ସେ କାମଲମ୍ପଟ ଓ ମହାପାପୀ; ସଦା ପରସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଲୋଲୁପ ଥିଲା। ସେ ନିତ୍ୟ ଦ୍ୟୂତକାରୀ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ଠକମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତ ରଖୁଥିଲା।

Verse 3

एकदा क्रीडता तेन हारितं द्यूतमद्भुतम् । कितवैर्मर्द्यमानो हि तदा नोवाच किञ्चन

ଏକଦା ସେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡାରେ ଭୟଙ୍କର ହାରିଗଲା। ଦ୍ୟୂତକାରମାନେ ମାଡ଼ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ସେ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ।

Verse 4

पीडितोऽप्यभवत्तूष्णीं तैरुक्तः पापकृत्तमः । द्यूते त्वया च तद्द्रव्यं हारितं किं प्रयच्छसि

ପୀଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିରବ ରହିଲା। ତେବେ ସେମାନେ ସେଇ ମହାପାପୀକୁ କହିଲେ—“ଜୁଆରେ ତୁମେ ସେ ଧନ ହାରିଛ; ଏବେ କ’ଣ ଦେବୁ?”

Verse 5

नो वा तत्कथ्यतां शीघ्रं याथातथ्येन दुर्मते । यद्धारितं प्रयच्छामि रात्रावित्यब्रवीच्च सः

ସେମାନେ କହିଲେ—“ନହେଲେ, ଶୀଘ୍ର ସତ୍ୟସତ୍ୟ କହ, ହେ ଦୁର୍ମତି!” ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା—“ଯାହା ମୁଁ ହାରିଛି, ରାତିରେ ଦେଇଦେବି।”

Verse 6

तैर्मुक्तस्तेन वाक्येन गतास्ते कितवादयः । तदा निशीथसमये गतोऽसौ शिवमंदिरम्

ତାଙ୍କ କଥାରେ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଜୁଆଡ଼ି ଆଦି ଲୋକେ ଚାଲିଗଲେ। ପରେ ଗଭୀର ରାତିରେ ସେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲା।

Verse 7

शिरोधिरुह्य शम्भोश्च घण्टामादातुमुद्यतः । तावत्कैलासशिखरे शंभुः प्रोवाच किंकरान्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ (ଲିଙ୍ଗର) ଶିର ଉପରେ ଚଢ଼ି ସେ ଘଣ୍ଟା ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୈଲାସଶିଖରେ ଶମ୍ଭୁ ନିଜ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 8

अनेन यत्कृतं चाद्य सर्वेषामधिकं भुवि । सर्वेषामेव भक्तानां वरिष्ठोऽयं च मत्प्रियः

“ଆଜି ଏହିଜଣେ ଯାହା କରିଛି, ତାହା ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମୋର ଅତି ପ୍ରିୟ।”

Verse 9

इति प्रोक्त्वान यामास वीरभद्रादिभिर्गणैः । ते सर्वे त्वरिता जग्मुः कैलासाच्छिववल्लभात्

ଏହିପରି କହି ଦେବାଧିଦେବ ଶିବ ବୀରଭଦ୍ରାଦି ଗଣମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ କୈଲାସରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 10

सर्वैर्डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । तान्दृष्ट्वा सहसोत्तीर्य तस्करोसौ दुरात्मवान् । लिंगस्य मस्तकात्सद्यः पलायनपरोऽभवत्

ସମସ୍ତଙ୍କ ଡମରୁନାଦରେ ତ୍ରିଭୁବନ ନାଦିତ ହେଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଦୁରାତ୍ମା ଚୋର ଲିଙ୍ଗର ମସ୍ତକରୁ ସହସା ଓହ୍ଲାଇ ପଡ଼ି, ସତ୍ୱର ପଳାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 11

पलायमानं तं दृष्ट्वा वीरभद्रः समाह्वयत्

ତାକୁ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଦେଖି ବୀରଭଦ୍ର ତାହାକୁ ଡାକିଲେ। କ୍ରୋଧରେ “ଠିଆ ହେ, ଠିଆ ହେ!” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 12

कस्माद्विभेपि रे मन्द देवदेवो महेस्वरः । प्रसन्नस्तव जातोद्य उदारचरितो ह्यसौ

“ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି! ତୁ କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛୁ? ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଆଜି ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦାରଚରିତ।”

Verse 13

इत्युक्त्वा तं विमाने च कृत्वा कैलासमाययौ । पार्षदो हि कृतस्तेन तस्करो हि महात्मना

ଏହିପରି କହି ତାହାକୁ ବିମାନରେ ବସାଇ ସେ କୈଲାସକୁ ଫେରିଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଭୁ ସେ ଚୋରକୁ ପାର୍ଷଦ କରିଦେଲେ।

Verse 14

तस्माद्भाव्या शिवे भक्तिः सर्वेषामपि देहिनाम् । पशवोऽपि हि पूज्याः स्युः किं पुनर्मानवाभुवि

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶିବଭକ୍ତି ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବସମ୍ବନ୍ଧରେ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ମାନବ କେତେ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ ହେବେ!

Verse 15

ये तार्किकास्तर्कपरास्तथ मीमांसकाश्च ये । अन्योन्यवादिनश्चान्ये चान्ये वात्मवितर्ककाः

ଯେମାନେ ତର୍କରେ ଆସକ୍ତ ତାର୍କିକ, ଏବଂ ଯେମାନେ ମୀମାଂସକ; ଅନ୍ୟେ ପରସ୍ପର ବାଦବିବାଦରେ ରତ, ଆଉ କେହି କେହି ଆତ୍ମବିଚାରରେ ତର୍କ କରୁଥିବା—

Verse 16

एकवाक्यं न कुर्वंति शिवार्चनबहिष्कृताः । तर्को हि क्रियते यैश्च तेसर्वे किं शिवं विना

ଯେମାନେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାକୁ ବର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକବାକ୍ୟ—ଏକ ନିଷ୍କର୍ଷ—କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେମାନେ କେବଳ ତର୍କବିତର୍କ କରନ୍ତି, ଶିବ ବିନା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ’ଣ?

Verse 17

तथा किं बहुनोक्तेन सर्वेऽपि स्थिरजंगमाः । प्राणिनोऽपि हि जायंते केवलं लिंगधारिणः

ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସତ୍ୟରେ କେବଳ ଲିଙ୍ଗଧାରୀ ରୂପେ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

Verse 18

पिण्डीयुक्तं यता लिंगं स्थापितं च यथाऽभवत् । तथा नरा लिंगयुक्ताः पिण्डीभूतास्तता स्त्रियः

ପିଣ୍ଡୀ/ପୀଠିକା ସହିତ ଲିଙ୍ଗ ଯେପରି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ସେପରି ପୁରୁଷମାନେ ଲିଙ୍ଗଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତଦନୁରୂପ ପିଣ୍ଡୀ-ସ୍ୱରୂପ—ଆଧାରରୂପ।

Verse 19

शिवशक्तियुतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तं शिवं मौढ्यतस्त्यक्त्वा मूढाश्चान्यं भजंति ये

ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ଶିବ-ଶକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଯେମାନେ ମୋହବଶେ ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟକୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂଢ।

Verse 20

धर्ममात्यंतिकं तुच्छं नश्वरं क्षणभंगुरम् । यो विष्णुः स शिवो ज्ञेयो यः शिवो विष्णुरेव सः

କେବଳ ନାମରେ ‘ଅତ୍ୟନ୍ତିକ’ କୁହାଯାଉଥିବା ଲୌକିକ ଧର୍ମ ତୁଚ୍ଛ, ନଶ୍ୱର ଓ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର। ଜାଣ—ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଶିବ, ଯେ ଶିବ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ।

Verse 21

पीठिका विष्णुरूपं स्याल्लिंगरूपी महेश्वरः । तस्माल्लिंगार्चनं श्रेष्ठं सर्वेषामपि वै द्विजाः

ପୀଠିକା ବିଷ୍ଣୁରୂପ, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗରୂପ। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 22

ब्रह्मा मणिमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । इन्द्रो रत्नमयं लिंगं चन्द्रो मुक्तामयं तथा

ବ୍ରହ୍ମା ନିରନ୍ତର ଶୁଭ ମଣିମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ରତ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତାମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 23

भानुस्ताम्रमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । रौक्मं लिंगं कुबेरश्च पाशी चारक्तमेव च

ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ନିରନ୍ତର ଶୁଭ ତାମ୍ରମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି। କୁବେର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଏବଂ ପାଶୀ (ବରୁଣ) ମଧ୍ୟ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 24

यमो नीलमयं लिंगं राजतं नैरृतस्तथा । काश्मीरं पवनो लिंगमर्चयत्यनिशं विभोः

ଯମ ନୀଳମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ନୈଋତ ମଧ୍ୟ ରଜତ ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି। ଏବଂ ପବନଦେବ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାଶ୍ମୀରବର୍ଣ୍ଣ (କେଶରିଆ) ଲିଙ୍ଗକୁ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କରନ୍ତି।

Verse 25

एवं ते लिंगिताः सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तथा सर्वेऽपि पाताले गंधर्वाः किंनरैः सह

ଏଭଳି ଭାବେ ବସୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ଲିଙ୍ଗଭକ୍ତିରେ ଚିହ୍ନିତ। ସେହିପରି ପାତାଳରେ ମଧ୍ୟ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହି ଭକ୍ତିରେ ନିବିଡ଼।

Verse 26

दैत्यानां वैष्णवाः केचित्प्रह्लादप्रमुखा द्विजाः । तथाहि राक्षसानां च विभीषणपुरोगमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ବୈଷ୍ଣବ ଅଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରମୁଖ। ସେହିପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭକ୍ତମାନେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 27

बलिश्च नमुचिश्चैव हिरण्यकशिपुस्तथा । वृषपर्वा वृषश्चैव संह्रादो बाण एव च

ବଳି ଓ ନମୁଚି, ତଥା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ; ବୃଷପର୍ବା ଓ ବୃଷ; ସଂହ୍ରାଦ ଏବଂ ବାଣ—ଏମାନେ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମ।

Verse 28

एते चान्ये च बहवः शिष्याः शुक्रस्य धीमतः । एवं शिवार्चनरताः सर्वे ते दैत्यदानवाः

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ସଦା ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 29

राक्षसा एव ते सर्वे शिवपूजान्विताः सदा । हेतिः प्रहेतिः संयातिर्विघसः प्रघसस्तथा

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ରତ ଥାଆନ୍ତି—ହେତି, ପ୍ରହେତି, ସଂଯାତି, ବିଘସ ଓ ପ୍ରଘସ।

Verse 30

विद्युज्जिह्वस्तीक्ष्णदंष्ट्रो धूम्राक्षो भीमविक्रमः । माली चैव सुमाली च माल्यवानतिभीषमः

ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ—ଭୟଙ୍କର ବିକ୍ରମଶାଳୀ; ଏବଂ ମାଲୀ, ସୁମାଲୀ, ଅତିଭୀଷଣ ମାଲ୍ୟବାନ।

Verse 31

विद्युत्कैशस्तडिज्जिह्वो रावणश्च महाबलः । कुंभकर्णो दुराधर्षो वेगदर्शी प्रतापवान्

ବିଦ୍ୟୁତ୍କୈଶ, ତଡିଜ୍ଜିହ୍ୱ ଓ ମହାବଳୀ ରାବଣ; ଏବଂ ଦୁରାଧର୍ଷ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରତାପବାନ ବେଗଦର୍ଶୀ।

Verse 32

एते हि राक्षसाः श्रेष्ठा शिवार्चनरताः सदा । लिंगमभ्यर्च्य च सदा सिद्धिं प्राप्ताः पुरा तु ते

ଏମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସଦା ଶିବାର୍ଚ୍ଚନରେ ରତ। ନିତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନ କରି ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।

Verse 33

रावणेन तपस्तप्तं सर्वेषामपि दुःखहम् । तपोधिपो महादेवस्तुतोष च तदा भृशम्

ରାବଣ କରିଥିବା ତପସ୍ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖକର ଥିଲା; ତଥାପି ତପୋଧିପ ମହାଦେବ ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 34

वरान्प्रायच्छत तदा सर्वेषामपि दुर्लभान् । ज्ञानं विज्ञानसहितं लब्धं तेन सदाशिवात्

ତେବେ ମହାଦେବ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ବରଦାନ ଦେଲେ। ରାବଣ ସଦାଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନ (ଅନୁଭବସହିତ ବୋଧ) ପାଇଲା।

Verse 35

अजेयत्वं च संग्रामे द्वैगुण्यं शिरसामपि । पंचवक्त्रो महा देवो दशवक्त्रोऽथ रावणः

ଏବଂ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜେୟତ୍ୱ ଓ ଶିରମାନଙ୍କର ଦ୍ୱିଗୁଣତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପାଇଲା। ମହାଦେବ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର; ତେବେ ରାବଣ ଦଶବକ୍ତ୍ର ହେଲା।

Verse 36

देवानृषीन्पितॄंश्चैव निर्जित्य तपसा विभुः । महेशस्य प्रसादाच्च सर्वेषामधिकोऽभवत्

ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରି ସେ ବିଭୁ ମହେଶଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲା।

Verse 37

राजा त्रिकूटाधिपतिर्महेशेन कृतो महान् । सर्वेषां राक्षसानां च परमासनमास्तितः

ସେ ରାଜା—ତ୍ରିକୂଟର ଅଧିପତି—ମହେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ କରାଗଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମାସନ ଅଧିଷ୍ଠିତ କଲା।

Verse 38

तपस्विनां परीक्षायै यदृषीणां विहिंसनम् । कृतं तेन तदा विप्रा रावणेन तपस्विना

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସେହି ତପସ୍ବୀ ରାବଣ ତେବେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେ କିଛି ହିଂସା/ଉପଦ୍ରବ କଲା, ସେ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହିଁ କଲା।

Verse 39

अजेयो हि महाञ्जातो रावणो लोकरावणः । सृष्ट्यंतरं कृतं येन प्रसादाच्छंकरस्य च

ନିଶ୍ଚୟ ରାବଣ—‘ଲୋକଭୟଙ୍କର’—ମହାବଳୀ ଓ ଅଜେୟ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲା; ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ସୃଷ୍ଟି-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା।

Verse 40

लोकपाला जितास्तेन प्रतापेन तपस्विना । ब्रह्मापि विजितो येन तपसा परमेण हि

ସେହି ତପସ୍ବୀର ପ୍ରତାପ-ତେଜରେ ଲୋକପାଳମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ପରମ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହେଲେ।

Verse 41

अमृतांशुकरो भूत्वा जितो येन शशी द्विजाः । दाहकत्वाज्जितो वह्निरीशः कैलासतोलनात्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଅମୃତସଦୃଶ କିରଣଦାତା ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ବଶ ହେଲା; ଦାହକ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲା; ଏବଂ କୈଲାସ ଉଠାଇବାରୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲା।

Verse 42

ऐश्वर्येण जितश्चेन्द्रो विष्णुः सर्वगतस्तथा । लिंगार्चनप्रसादेन त्रैलोक्यं च वशीकृतम्

ଐଶ୍ୱର୍ୟବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ; ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନର ପ୍ରସାଦରେ ତ୍ରିଲୋକ ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହେଲା।

Verse 43

तदा सर्वे सुरगणा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । मेरुपृष्ठं समासाद्य सुमंत्रं चक्रिरे तदा

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ମେରୁପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠଭାଗ (ଶିଖରପ୍ରଦେଶ) କୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରାନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।

Verse 44

पीडिताः स्मो रावणेन तपसा दुष्करेण वै । गोकर्णाख्ये गिरौ देवाः श्रूयतां परमाद्भुतम्

ହେ ଦେବଗଣ! ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ପର୍ବତରେ ରାବଣର କଠୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମ୍ଭେମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଅଛୁ। ଏହି ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 45

साक्षाल्लिंगार्चनं येन कृतमस्ति महात्मना । ज्ञानज्ञेयं ज्ञानगम्यं यद्यत्परममद्भुतम् । तत्कृतं रावणेनैव सर्वेषां दुरतिक्रमम्

ସେହି ମହାତ୍ମା ସାକ୍ଷାତ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କର ପୂଜା କରିଛନ୍ତି। ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ, ତାହା ରାବଣ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 46

वैराग्यं परमास्थाय औदार्यं च ततोऽधिकम् । तेनैव ममता त्यक्ता रावणेन महात्मना

ପରମ ବୈରାଗ୍ୟ ଏବଂ ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଉଦାରତା ଅବଲମ୍ବନ କରି ସେହି ମହାତ୍ମା ରାବଣ ମମତା ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।

Verse 47

संवत्सरसहस्राच्च स्वशिरो हि महाभुजः । कृत्त्वा करेण लिंगस्य पूजनार्थं समर्पयत्

ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେହି ମହାବାହୁ ନିଜ ହାତରେ ନିଜର ମସ୍ତକ କାଟି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 48

रावणस्य कबंधं च तदग्रे च समीपतः । योगधारणया युक्तं परमेण समाधिना

ରାବଣର ସେହି ମସ୍ତକବିହୀନ ଶରୀର (କବନ୍ଧ) ସେଠାରେ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୋଗଧାରଣା ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ସମାଧିରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 49

लिंगे लयं समाधाय कयापि कलया स्थितम् । अन्यच्छिरोविवृश्च्यैवं तेनापि शिवपूजनम् । कृतं नैवान्यमुनिना तथा चैवापरेणहि

ଲିଙ୍ଗରେ ନିଜ ଚେତନାକୁ ଲୟ କରି ସେ କୌଣସି ଦିବ୍ୟ କଳାବଳେ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ପରେ ସେହିପରି ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶିର କାଟି ପୁନର୍ବାର ଶିବପୂଜା କଲେ—ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୁନି କରିଛନ୍ତି, ନ ଆଉ କେହି।

Verse 50

एवं शिरांस्येव बहूनि तेन समर्पितान्येव शिवार्चनार्थे । भूत्वा कबंधो हि पुनः पुनश्च शिवोऽसौ वरदो बभूव

ଏଭଳି ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାର ନିମିତ୍ତେ ସେ ଅନେକ ଶିର ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେ ପୁନଃପୁନଃ କବନ୍ଧ (ଶିରହୀନ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଶିବ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାତା ହେଲେ।

Verse 51

मया विनासुरस्तत्र पिंडीभूतेन वै पुरा । वरान्वरय पौलस्त्य यथेष्टं तान्ददाम्यहम्

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡୀଭୂତ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ବିନା ସେଠାରେ କୌଣସି ଅସୁର ଟିକି ପାରୁନଥିଲା। ହେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ବର ଚୟନ କର; ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ମୁଁ ଦେବି।

Verse 52

रावणेन तदा चोक्तः शिवः परममंगलः । यदि प्रसन्नो भगवन्देयो मे वर उत्तमः

ତେବେ ରାବଣ ପରମମଙ୍ଗଳ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ଭଗବନ୍, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 53

न कामयेऽन्यं च वरमाश्रये त्वत्पदांबुजम् । यथा तथा प्रदातव्यं यद्यस्ति च कृपा मयि

“ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯଦି ମୋ ପ୍ରତି କୃପା ଥାଏ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଉଚିତ ଲାଗେ, ସେପରି ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 54

तदा सदाशिवेनोक्तो रावणो लोकरावणः । मत्प्रसादाच्च सर्वं त्वं प्राप्स्यसे मनसेप्सितम्

ତେବେ ସଦାଶିବ ଲୋକଭୟଙ୍କର ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ମନେ ଇଚ୍ଛିତ ସମସ୍ତ କିଛି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।”

Verse 55

एवं प्राप्तं शिवात्सर्वं रावणेन सुरेश्वराः । तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च तपसा परमेण हि

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରମାନେ! ଏହିପରି ରାବଣ ଶିବଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ପାଇଲା; ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପରମ ତପସ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

विजेतव्यो रावणोयमिति मे मनसि स्थितम् । ्च्युतस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः

“ଏହି ରାବଣକୁ ଜୟ କରିବା ଦରକାର”—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ମନରେ ସ୍ଥିର ହେଲା। ଚ୍ୟୁତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବଗଣ ଆଲୋଚନା କଲେ।

Verse 57

चिंतामापेदिरे सर्वे चिरं ते विषयान्विताः । ब्रह्मापि चेंद्रियग्रस्तः सुता रमितुमुद्यतः

ବିଷୟାସକ୍ତିରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବନ୍ଧିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଜ କନ୍ୟା ସହ ରମଣ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 58

इंद्रो हि जारभावाच्च चंद्रो हि गुरुतल्पगः । यमः कदर्यभावाच्च चंचलत्वात्सदागतिः

ଇନ୍ଦ୍ର ଜାରଭାବରୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଗୁରୁତଳ୍ପଗତ୍ୱରୁ, ଯମ କଦର୍ୟଭାବରୁ—ଏହିପରି ଚଞ୍ଚଳତା ହେତୁ ସେମାନେ ସଦା ପତନପ୍ରବଣ।

Verse 59

पावकः सर्वभक्षित्वात्तथान्ये देवतागणाः । अशक्ता रावणं जेतुं तपसा च विजृंभितम्

ସର୍ବଭକ୍ଷକ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ, ତପସ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ହୋଇଉଠିଥିବା ରାବଣକୁ ଜିତିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ।

Verse 60

शैलादो हि महातेजा गणश्रेष्ठः पुरातनः । बुद्धि मान्नीतिनिपुणो महाबलपराक्रमी

ଶୈଲାଦ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ପୁରାତନ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନୀତିନିପୁଣ ଏବଂ ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ।

Verse 61

शिवप्रियो रुद्ररूपी महात्मा ह्युवाच सर्वानथ चेंद्रमुख्यान् । कस्माद्यूयं संभ्रमादागताश्च एतत्सर्वं कथ्यतां विस्तरेण

ଶିବପ୍ରିୟ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ମହାତ୍ମା ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ ତ୍ୱରାରେ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରେ କହ।”

Verse 62

नंदिना च तदा सर्वे पृष्टाः प्रोचुस्त्वरान्विताः

ତେବେ ନନ୍ଦୀ ପଚାରିବା ସହିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାଭରେ ଏକାସାଥି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 63

देवा ऊचुः । रावणेन वयं सर्वे निर्जिता मुनिभिः सह । प्रसादयितुमायाताः शिवं लोकेश्वरेश्वरम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛୁ। ଲୋକେଶ୍ୱରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ।”

Verse 64

प्रहस्य भगवान्नंदी ब्रह्माणं वै ह्युवाच ह । क्व यूयं क्व शिवः शंभुस्तपसा परमेण हि । द्रष्टव्यो हृदि मध्यस्थः सोऽद्य द्रष्टुं न पार्यते

ହସି ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ କେଉଁଠି, ଆଉ ଶିବ-ଶମ୍ଭୁ କେଉଁଠି! ସେ ପରମ ତପସ୍ୟାରେ ହୃଦୟମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦର୍ଶନୀୟ; କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରୁନାହ।”

Verse 65

यावद्भावा ह्यनेकाश्च इंद्रियार्थास्तथैव च । यावच्च ममताभावस्तावदीशो हि दुर्लभः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଅନେକ ଭାବରେ ଧାଉଛି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ରହିଛି, ଏବଂ ‘ମୋର’ ବୋଧ ଟିକି ରହିଛି— ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 66

जितेंद्रियाणां शांतानां तन्निष्ठानां महात्मनाम् । सुलभो लिंगरूपी स्याद्भवतां हि सुदुर्लभः

ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଶାନ୍ତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱନିଷ୍ଠ— ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗରୂପ ଈଶ୍ୱର ସୁଲଭ; କିନ୍ତୁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 67

तदा ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च विपश्चितः । प्रणम्य नंदिनं प्राहुः कस्मात्त्वं वानराननः । तत्सर्वं कथयान्यं च रावणस्य तपोबलम्

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଋଷିମାନେ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— “ତୁମ ମୁହଁ ବାନରମୁହଁ ପରି କାହିଁକି? ସେ ସବୁ ଆମକୁ କହ; ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ତପୋବଳ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।”

Verse 68

नंदीश्वर उवाच । कुबेरोऽधिकृतस्तेन शंकरेण महात्मना । धनानामादिपत्ये च तं द्रष्टुं रावणोऽत्र वै

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ— “ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର କୁବେରଙ୍କୁ ଧନସମ୍ପଦର ଆଧିପତ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାକୁ ରାବଣ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲା।”

Verse 69

आगच्छत्त्वरया युक्तः समारुह्य स्ववाहनम् । मां दृष्ट्वा चाब्रवीत्क्रुद्धः कुबेरो ह्यत्र आगतः

ସେ ତ୍ୱରାରେ ନିଜ ବାହନରେ ଆରୋହଣ କରି ଆସିଲା। ମୋତେ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ କହିଲା— “କୁବେର ଏଠାକୁ ଆସିଛି!”

Verse 70

त्वया दृष्टोऽथ वात्रासौ कथ्यतामविलंबितम् । किं कार्यं धनदेनाद्य इति पृष्टो मया हि सः

ସେ କହିଲା— “ତୁମେ ତାକୁ ଦେଖିଛ କି ନାହିଁ? ବିଳମ୍ବ ନ କରି କହ।” ତେବେ ମୁଁ ପଚାରିଲି— “ଆଜି ଧନଦ (କୁବେର) ସହ ତୋର କଣ କାମ?”

Verse 71

तदोवाच महातेजा रावणो लोकरावणः । मय्यश्रद्धान्वितो भूत्वा विषयात्मा सुदुर्मदः

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ରାବଣ, ମୋ ପ୍ରତି ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଧରି, ବିଷୟାସକ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇ କହିଲା।

Verse 72

शिक्षापयितुमारब्धो मैवं कार्यमिति प्रभो । यथाहं च श्रिया युक्त आढ्योऽहं बलवानहम् । तथा त्वं भव रे मूढ मा मूढत्वमुपार्जय

ମୋତେ ‘ଶିକ୍ଷା’ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେ କହିଲା— “ପ୍ରଭୋ, ଏପରି କରନି। ଯେପରି ମୁଁ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ, ଧନୀ ଓ ବଳବାନ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ହେ ମୂଢ! ମୂଢତା ସଞ୍ଚୟ କରନି।”

Verse 73

अहं मूढः कृतस्तेन कुबेरेण महात्मना । मया निराकृतो रोषात्तपस्तेपे स गुह्यकः

“ସେଇ ମହାତ୍ମା କୁବେର ମୋତେ ମୂଢ କରିଦେଲା। କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ତାକୁ ନିରାକରିଲି; ତେବେ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।”

Verse 74

कुबेरः स हि नंदिन्किमागतस्तव मंदिरम् । दीयतां च कुबेरोद्य नात्र कार्या विचारणा

ହେ ନନ୍ଦିନ, ସେ କୁବେର କାହିଁକି ତୁମ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଛି? ଆଜିହିଁ କୁବେରକୁ ସମର୍ପଣ କର—ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 75

रावणस्य वचः श्रुत्वा ह्यवोचं त्वरितोऽप्यहम् । लिंगकोसि महाभाग त्वमहं च तथाविधः

ରାବଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ତୁରନ୍ତ କହିଲି—ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ‘ଲିଙ୍ଗକ’; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 76

उभयोः समनां ज्ञात्वा वृथा जल्पसि दुर्मते । यथोक्तः स त्ववादीन्मां वदनार्थे बलोद्धतः

ଆମ ଦୁହେଁ ସମାନ ବୋଲି ଜାଣି ସୁଦ୍ଧା, ହେ ଦୁର୍ମତି, ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ କଥା କହୁଛ। ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ, ବଳର ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଥିବା ସେ ଲୋକ କେବଳ ବାଦ ପାଇଁ ମୋତେ କହିଲା।

Verse 77

यथा भवद्भिः पृष्टोऽहं वदनार्थे महात्मभिः । पुरावृत्तं मया प्रोक्तं शिवार्चनविधेः फलम् । शिवेन दत्तं सालूप्यं न गृहीतं मया तदा

ହେ ମହାତ୍ମମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ମୋତେ କହିବାକୁ ପଚାରିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ—ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ ବିଧିର ଫଳ—ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଶିବ ଯେ ସାଲୂପ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲି।

Verse 78

याचितं च मया शंभोर्वदनं वानरस्य च । शिवेन कृपया दत्तं मम कारुण्यशालिना

ଏବଂ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବାନରମୁଖ ପାଇଁ ଯାଚନା କଲି; କାରୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଶିବ କୃପାକରି ତାହା ମୋତେ ଦାନ କଲେ।

Verse 79

निराभिमानिनो ये च निर्दभा निष्परिग्रहाः । शंभोः प्रियास्ते विज्ञेया ह्यन्ये शिववबहिष्कृताः

ଯେମାନେ ଅହଂକାରହୀନ, ଦମ୍ଭହୀନ ଓ ଅପରିଗ୍ରହୀ, ସେମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ଜାଣ; ଅନ୍ୟେ ଶିବାନୁଗ୍ରହରୁ ବହିଷ୍କୃତ।

Verse 80

तथावदन्मया सार्द्धं रावणस्तपसो बलात् । मया च याचितान्येव दश वक्त्राणि धीमता

ମୁଁ ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ତପୋବଳରେ ରାବଣ (ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶ/ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ) ହେଲା; ସେ ଧୀମାନ୍ ମୋତେ ଦଶ ମୁଖ ଯାଚିଲା।

Verse 81

उपहासकरं वाक्यं पौलस्त्यस्य तदा सुराः । मया तदा हि शप्तोऽसौ रावणो लोकरावणः

ହେ ଦେବମାନେ! ସେତେବେଳେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ (ରାବଣ) ଙ୍କ ଉପହାସମୟ ବାକ୍ୟ ହେତୁ ମୁଁ ସେହି ସମୟରେ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲି—ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରୋଦନ କରାଉଥିବା ରାବଣକୁ।

Verse 82

ईदृशान्येव वक्त्राणि येषां वै संभवंति हि । तैः समेतो यदा कोऽपि नरवर्यो महातपाः । मां पुरस्कृत्य सहसा हनिष्यति न संशयः

ଯାହାଙ୍କର ଏପରି ମୁଖ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତପସ୍ବୀ ମୋତେ ଆଗରେ ରଖି ମୁକାବିଲା କରିବ, ସେ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କରିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 83

एवं शप्तो मया ब्रह्मन्रावणो लोकरावणः । अर्चितं केवलं लिंगं विना तेन महात्मना

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏଭଳି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ରାବଣ—ଲୋକରାବଣ—ହେଲା; ତଥାପି ସେ ମହାତ୍ମା (ଯଥୋଚିତ ପୀଠ/ଆଧାର) ବିନା କେବଳ ଲିଙ୍ଗକୁ ମାତ୍ର ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲା।

Verse 84

पीठिकारूपसंस्थेन विना तेन सुरोत्तमाः । विष्णुना हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विधास्यति

ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ! ପୀଠିକା-ରୂପ ସ୍ଥାପନା ବିନା ଯେ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ହୋଇଛି, ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ ସବୁକିଛି ଯଥାବିଧି ସୁସଂଗଠିତ କରିବେ।

Verse 85

देवदेवो महादेवो विष्णुरूपी महेश्वरः । सर्वे यूयं प्रार्थयंतु विष्णुं सर्वगुहाशयम्

ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ-ରୂପେ ମହେଶ୍ୱର—ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସର୍ବଗୁହାଶୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର।

Verse 86

अहं हि सर्वदेवानां पुरोवर्ती भवाम्यतः । ते सर्वे नंदिनो वाक्यं श्रुत्वा मुदितमानसाः । वैकुंठमागता गीर्भिर्विष्णुं स्तोतुं प्रचक्रिरे

‘ଏହେତୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଯିବି।’ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବାଣୀରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 87

देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं देवदेव जगत्पते । त्वदाधारमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତି! ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଆପଣଙ୍କ ଆଧାରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 88

एतल्लिंगं त्वया विष्णो धृतं वै पिण्डिरूपिणा । महाविष्णुस्वरूपेण घातितौ मधुकैटभौ

ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଆପଣ ପିଣ୍ଡ-ରୂପ ଧାରଣ କରି ଧାରିଥିଲେ; ଏବଂ ମହାବିଷ୍ଣୁ-ସ୍ୱରୂପେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।

Verse 89

तथा कमठरूपेण धृतो वै मंदराचलः । वराहरूपमास्थाय हिरण्याक्षो हतस्त्वया

ସେହିପରି କୂର୍ମରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଧାରଣ କଲ; ଏବଂ ବରାହରୂପ ଗ୍ରହଣ କରି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ତୁମେ ବଧ କଲ।

Verse 90

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हतो नृहरिरूपिणा । त्वया चैव बलिर्बद्धो दैत्यो वामनरूपिणा

ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁକୁ ତୁମେ ନୃସିଂହରୂପେ ବଧ କଲ; ଏବଂ ବାମନରୂପେ ଦୈତ୍ୟରାଜ ବଲିକୁ ତୁମେ ବନ୍ଧନ କଲ।

Verse 91

भृगूणामन्वये भूत्वा कृतवीर्यात्मजो हतः । इतोप्यस्मान्महाविष्णो तथैव परिपालय

ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ତୁମେ କୃତବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର (କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ)କୁ ବଧ କଲ। ହେ ମହାବିଷ୍ଣୁ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆମକୁ ପରିପାଳନ କର।

Verse 92

रावमस्य भयादस्मात्त्रातुं भूयोर्हसि त्वरम्

ଏହି ରାବଣର ଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଶୀଘ୍ର ଆସି ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 93

एवं संप्रार्थितो देवैर्भगवान्भूतभावनः । उवाच च सुरान्सर्वान्वासुदेवो जगन्मयः

ଦେବମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରେ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପୋଷକ ଓ ଜଗତ୍‌ବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ସମସ୍ତ ସୁରମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 94

हे देवाः श्रूयतां वाक्यं प्रस्तावसदृशं महत् । शैलादिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूयं त्वरान्विताः । अवतारान्प्रकुर्वन्तु वानरीं तनुमाश्रिताः

ହେ ଦେବମାନେ, ପ୍ରସଙ୍ଗୋଚିତ ଏହି ମହାବାକ୍ୟ ଶୁଣ। ଶୈଲ ଆଦିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାସହିତ ବାନର-ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅବତାର ପ୍ରକଟ କର।

Verse 95

अहं हि मानुषो भूत्वा ह्यज्ञानेन समावृतः । संभविष्याम्ययोध्यायं गृहे दशरथस्य च । ब्रह्मविद्यासहायोस्मि भवतां कार्यसिद्धये

ମୁଁ ନିଜେ ମାନବ ହୋଇ, ଲୀଳାବଶେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଆବୃତ ରହି, ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେବି। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାକୁ ସହାୟ କରି ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ସାଧିବି।

Verse 96

जनकस्य गृहे साक्षाद्ब्रह्मविद्या जनिष्यति । भक्तो हि रावणः साक्षाच्छिवध्यानपरायणः

ଜନକଙ୍କ ଗୃହରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେବ। କାରଣ ରାବଣ ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ତ—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶିବଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ।

Verse 97

तपसा महता युक्तो ब्रह्मविद्यां यदेच्छति । तदा सुसाध्यो भवति पुरुषो धर्मनिर्जितः

ମହାତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସତ୍ୟରେ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ—ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶିତ।

Verse 98

एवं संभाष्य भगवान्विष्णुः परममङ्गलः । वाली चेन्द्रांशसंभूतः सुग्रीवों शुमतः सुतः

ଏଭଳି କହି ପରମମଙ୍ଗଳମୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ (ନିୟୋଜନ କଲେ): ବାଳୀ ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶରୁ ଜନ୍ମିଲା, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଶୁମତଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲା।

Verse 99

तथा ब्रह्मांशसंभूतो जाम्बवान्नृक्षकुञ्जरः । शिलादतनयो नंदी शिवस्यानुचरः प्रियः

ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଜାମ୍ବବାନ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ଶିଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ନନ୍ଦୀ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅନୁଚର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 100

यो वै चैकादशो रुद्रो हनूमान्स महाकपिः । अवतीर्णः सहायार्थं विष्णोरमिततेजसः

ସେଇ ମହାକପି ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚୟ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର; ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତାର୍ଥେ ସେ ଭୂମିରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 101

मैंदादयोऽथ कपयस्ते सर्वे सुरसत्तमाः । एवं सर्वे सुरगणा अवतेरुर्यथा तथम्

ମୈନ୍ଦ ଆଦି ସେହି ସମସ୍ତ ବାନର ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଯଥାନିୟତ ଭାବେ ଅବତରିଲେ।

Verse 102

तथैव विष्णुरुत्पन्नः कौशल्यानंदवर्द्धनः । विश्वस्य रमणाच्चैव राम इत्युच्यते बुधैः

ସେହିପରି ବିଷ୍ଣୁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ରମଣ କରାଇଥିବାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ରାମ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 103

शेषोपि भक्त्या विष्णोश्च तपसाऽवातरद्भुवि

ଶେଷ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ଭୂମିରେ ଅବତରିଲେ।

Verse 104

दोर्दण्डावपि विष्णोश्च अवतीर्णौ प्रतापिनौ । शत्रुघ्नभरताख्यौ च विख्यातौ भुवनत्रये

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୁଇ ପରାକ୍ରମୀ ଭୁଜଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ—ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମରେ—ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।

Verse 105

मिथिलाधिपतेः कन्या या उक्ता ब्रह्मवादिभिः । सा ब्रह्मविद्यावतरत्सुराणां कार्य्यसिद्धये । सीता जाता लांगलस्य इयं भूमिविकर्षणात्

ମିଥିଲାଧିପତିଙ୍କ କନ୍ୟା—ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି—ଦେବକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଅବତାରରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଭୂମିକୁ ହଳରେ କର୍ଷଣ କରିବାବେଳେ ଲାଙ୍ଗଳରୁ ସେ ସୀତା ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 106

तस्मात्सीतेति विख्याता विद्या सान्वीक्षिकी तदा । मिथिलायां समुत्पन्ना मैथितीत्यभिधीयते

ଏହିପରି ସେଇ ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ ବିଦ୍ୟା ‘ସୀତା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା; ମିଥିଲାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ‘ମୈଥିତୀ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 107

जनकस्य कुले जाता विश्रुता जनकात्मजा । ख्याता वेदवती पूर्वं ब्रह्मविद्याघनाशिनी

ଜନକଙ୍କ କୁଳରେ ସେ ଜନକାତ୍ମଜା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପୂର୍ବେ ସେ ‘ବେଦବତୀ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନର ଘନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 108

सा दत्ता जनकेनैव विष्णवे परमात्मने

ସେ ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 109

तयाथ विद्यया सार्द्धं देवदेवो जगत्पतिः । उग्रे तपसि लीनोऽसौ विष्णुः परमदुष्करम्

ତେବେ ସେଇ ସହଚରୀ ଓ ସେହି ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟା ସହିତ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି ବିଷ୍ଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 110

रावणं जेतुकामो वै रामो राजीवलोचनः । अरण्यवासमकरोद्देवानां कार्यसिद्धये

ରାବଣକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 111

शेषावतारोऽपि महांस्तपः परमदुष्करम् । तताप परया शक्त्या देवानां कार्यसिद्धये

ଶେଷଙ୍କ ମହାନ୍ ଅବତାର ମଧ୍ୟ ପରମ ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 112

शत्रुघ्नो भरतश्चैव तेपतुः परमं तपः

ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ମଧ୍ୟ ପରମ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 113

ततोऽसौ तपसा युक्तः सार्द्धं तैर्देवतागणैः । सगणं रावणं रामः षड्भिर्मासैरजीहनत् । विष्णुना घातितः शस्त्रैः शिवसारूप्यमाप्तवान्

ତାପରେ ତପୋବଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ସେହି ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ଛଅ ମାସରେ ରାବଣକୁ ତାହାର ସେନା ସହିତ ବଧ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଘାତିତ ହୋଇ ସେ ଶିବ-ସାରୂପ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 114

सगमः स पुनः सद्यो बंधुभिः सह सुव्रताः

ସେ ପୁନଃ ସତ୍ୱରେ ସୁବ୍ରତୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଗମନ କଲେ।

Verse 115

शिवप्रसादात्सकलं द्वैताद्वैतमवाप ह । द्वैताद्वैतविवेकार्थमृपयोप्यत्र मोहिताः । तत्सर्वं प्राप्नुवंतीह शिवार्चनरता नराः

ଶିବପ୍ରସାଦରେ ଦ୍ୱୈତ-ଅଦ୍ୱୈତର ସମଗ୍ର ଦର୍ଶନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଦ୍ୱୈତ-ଅଦ୍ୱୈତ ବିବେକାର୍ଥେ ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି; ତଥାପି ଶିବାର୍ଚ୍ଚନରେ ରତ ଲୋକେ ଏଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 116

येऽर्चयंति शिवं नित्यं लिंगरूपिणमेव च । स्त्रियो वाप्यथ वा शूद्राः श्वपचा ह्यंत्यवासिनः । तं शिवं प्राप्नुवंत्येव सर्वदुःखोपनाशनम्

ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି—ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉନ୍ତୁ, ଶୂଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ଶ୍ୱପଚ କିମ୍ବା ଅନ୍ତ୍ୟବାସୀ ହେଉନ୍ତୁ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବଦୁଃଖନାଶକ ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 117

पशवोऽपि परं याताः किं पुनर्मानुषादयः

ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେବେ ମନୁଷ୍ୟାଦିଙ୍କ କଥା କହିବାକୁ କଣ।

Verse 118

ये द्विजा ब्रह्मचर्येण तपः परममास्थिताः । वर्षैरनेकैर्यज्ञानां तेऽपि स्वर्गपरा भवन्

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ପରମ ତପସ୍ୟା ଆଶ୍ରୟ କରି ଅନେକ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଫଳରୂପେ କେବଳ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 119

ज्योतिष्टोमो वाजपेयो ह्यतिरात्रादयो ह्यमी । यज्ञाः स्वर्गं प्रयच्छंति सत्त्रीणां नात्र संशयः

ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ, ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଆଦି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକ ଯଜମାନମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 120

तत्र स्वर्गसुखं भुक्त्वा पुण्यक्षयकरं महत् । पुण्यक्षयेऽपि यज्वानो मर्त्यलोकं पतंति वै

ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଭୋଗ କରି—ଯାହା ମହାଭାବେ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷୟକାରୀ—ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଯଜମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 121

पतितानां च संसारे दैवाद्बुद्धिः प्रजायते । गुणत्रयमयी विप्रास्तासुतास्त्विह योनिषु

ସଂସାରରେ ପତିତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦୈବବଶେ (ନୂତନ) ବୁଦ୍ଧି ଉଦୟ ହୁଏ; ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ତ୍ରିଗୁଣମୟ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 122

यथा सत्त्वं संभवति सत्त्वयुक्तभवं नराः । राजसाश्च तथा ज्ञेयास्ता मसाश्चैव ते द्विजाः

ଯେପରି ସତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ରାଜସ କିମ୍ବା ତାମସ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାନ୍ତି—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 123

एवं संसारचक्रेऽस्मिन्भ्रमिता बहवो जनाः । यदृच्छया दैवगत्या शिवं संसेवते नरः

ଏଭଳି ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ—ଦୈବଗତିରେ—କେହି ନର ଶିବଙ୍କ ସେବା-ଉପାସନା କରେ।

Verse 124

शिवध्यानपराणां च नराणां यतचेतसाम् । मायानिरसनं सद्यो भविष्यति न चान्यथा

ଯେମାନେ ଶିବଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ଓ ନିୟତଚିତ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ମାୟା-ନିରସନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହେବ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 125

मायानिरसनात्सद्यो नश्यत्येव गुणत्रयम् । यदा गुणत्रयातीतो भवतीति स मुक्तिभाक्

ମାୟା-ନିରସନ ହେଲେ ତ୍ରିଗୁଣ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶ୍ୟ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ କେହି ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ହୁଏ, ସେଇ ମୁକ୍ତିଭାଗୀ।

Verse 126

तस्माल्लिङ्गार्चनं भाव्यं सर्वेषामपि देहिनाम् । लिङ्गरूपी शिवो भूत्वा त्रायते संचराचरम्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ ତାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 127

पुरा भवद्भिः पृष्टोऽहं लिङ्गरूपी कथं शिवः । तत्सर्वं कथितं विप्रा याथातथ्येन संप्रति

ପୂର୍ବେ ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ—“ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଶିବ କିପରି?” ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ ସବୁକୁ ଏବେ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥଭାବେ କହିଦେଲି।

Verse 128

कथं गरं भक्षितवाञ्छिवो लोकमहेश्वरः । तत्सर्वं श्रूयतां विप्रा यतावत्कथयामि वः

ଲୋକମହେଶ୍ୱର ଶିବ କିପରି ଘୋର ବିଷ ଭକ୍ଷଣ କଲେ? ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାକ୍ରମେ କହୁଛି।