Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । लिंगे प्रतिष्ठा च कथं शिवं हित्वा प्रवर्तिता । तत्कथ्यतां महाभाग परं शुश्रुषतां हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପକୁ ଯେନେ ପାଶେ ରଖି, ଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପ୍ରଥା କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ହେ ମହାଭାଗ, କହନ୍ତୁ; ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।

Verse 2

लोमश उवाच । यदा दारुवने शंभुर्भिक्षार्थं प्राचरत्प्रभुः

ଲୋମଶ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଦାରୁବନରେ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ବିଚରଣ କଲେ—

Verse 3

दिगंबरो मुक्तजटाकलापो वेदांतवेद्यो भुवनैकभर्ता । स ईश्वरो ब्रह्मकलापधारो योगीश्वराणां परमः परश्च

ଦିଗମ୍ବର, ମୁକ୍ତ ଜଟାକଲାପଧାରୀ, ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ଭୁବନର ଏକମାତ୍ର ଧାରକ—ସେଇ ଈଶ୍ୱର ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଧାରକ; ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ, ଏବଂ ପରମରୁ ମଧ୍ୟ ପର।

Verse 4

अणोरणीयान्महतो मही यान्महानुभावो भुवनाधिपो महान् । स ईश्वरो भिक्षुरूपी महात्मा भिक्षाटनं दारुवने चकार

ଅଣୁଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ଅଧିକ ମହାନ; ଅପାର ମହିମାମୟ ଭୁବନାଧିପ ମହାଦେବ—ସେଇ ଈଶ୍ୱର ମହାତ୍ମା ଭିକ୍ଷୁରୂପ ଧରି ଦାରୁବନେ ଭିକ୍ଷାଟନ କଲେ।

Verse 5

मध्याह्न ऋषयो विप्रास्तीर्थं जग्मुः स्वकाश्रमात् । तदानीमेव सर्वास्ता ऋषीभार्याः समागताः

ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଋଷି-ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମରୁ ତୀର୍ଥସ୍ନାନସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଋଷିପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସମାଗତ ହେଲେ।

Verse 6

विलोकयंत्यः शंभुं तमाचख्युश्च परस्परम् । कोऽसौ भिक्षुकरूपोयमागतोऽपूर्वदर्शनः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନିହାରି ସେମାନେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ଏହି ଭିକ୍ଷୁରୂପୀ କିଏ, ଯେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି? ଏପରି ଅପୂର୍ବ ଦର୍ଶନ ପୂର୍ବେ କେବେ ହୋଇନଥିଲା!”

Verse 7

अस्मै भिक्षां प्रयच्छामो वयं च सखिभिः सह । तथेति गत्वा सर्वास्ता गृहेभ्य आनयन्मुदा

“ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଆମେ ଏହାଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବା।” ଏମିତି କହି ‘ତଥେତି’ ବୋଲି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଘରକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଭିକ୍ଷାସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ।

Verse 8

भिक्षान्नं विविधं श्लक्ष्णं सोपचारं च शक्तितः । प्रदत्तं भिक्षितं तेन देवदेवेन शूलिना

ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୁକୋମଳ ଭିକ୍ଷାନ୍ନକୁ ଯଥୋଚିତ ଉପଚାର ସହ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଏବଂ ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ଭୁଞ୍ଜିଲେ।

Verse 9

काचित्प्रियतमं शंभुं बभाषे विस्मयान्विता । कोसि त्वं भिक्षुको भूत्वा आगतोत्र महामते

ତେବେ ଜଣେ ନାରୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ପ୍ରିୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ମହାମତେ! ଭିକ୍ଷୁକ ରୂପେ ତୁମେ କିଏ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?”

Verse 10

ऋषीणामाश्रमं शुद्धं किमर्थं नो निषीदसि । तयोक्तोऽपि तदा शंभुर्बभाषे प्रहसन्निव

“ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ; ତୁମେ କାହିଁକି ବସୁନାହଁ?” ଏମିତି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁ ସେତେବେଳେ ହସିଥିବା ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 11

ईश्वरोहं सुकेशांते पावनं प्राप्तवानिमम् । ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा ऋषिभार्या उवाच तम्

ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— “ହେ ସୁକେଶାନ୍ତେ! ମୁଁ ଈଶ୍ୱର; ଏହି ପାବନ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।” ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଋଷିଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 12

ईश्वरोऽसि महाभाग कैलासपतिरेव च । एकाकिनः कथं देव भिक्षार्थमटनं तव

“ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଈଶ୍ୱର, ହେ ମହାଭାଗ—କୈଲାସପତି ମଧ୍ୟ। ହେ ଦେବ! ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ତୁମେ ଏକାକୀ କିପରି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ?”

Verse 13

एवमुक्तस्तया शंभुः पुनस्तामब्रवीद्वचः । दाक्षायण्या विरहितो विचरामि दिगंबरः

ଏମିତି କହିଲାପରେ ଶମ୍ଭୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ— “ଦାକ୍ଷାୟଣୀଠାରୁ ବିରହିତ ହୋଇ ମୁଁ ଦିଗମ୍ବର ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି।”

Verse 14

भिक्षाटनार्थं सुश्रोणि संकल्परहितः सदा । तया सत्या विना किंचित्स्त्रीमात्रं मम भामिनि । न रोचते विशालाक्षि सत्यं प्रतिवदामि ते

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ଭିକ୍ଷାଟନାର୍ଥେ ମୁଁ ସଦା ସଙ୍କଳ୍ପରହିତ ରହେ। ହେ ଭାମିନି! ସେହି ସତୀ ବିନା ମୋତେ କୌଣସି ସାଧାରଣ ସ୍ତ୍ରୀ ରୁଚେ ନାହିଁ। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 15

तस्योक्तं वचनं श्रुत्वा उवाच कमलेक्षणा । स्त्रियो हि सुखसंस्पर्शाः पुरुषस्य न संशयः

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କମଳନୟନୀ କହିଲା—“ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖଦ ସ୍ପର୍ଶସ୍ୱରୂପ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 16

तास्स्त्रियो वर्जिताः शंभो त्वादृशेन विपश्चिता

“ଏହେତୁ, ହେ ଶମ୍ଭୁ! ତୁମ ପରି ବିପଶ୍ଚିତ ପୁରୁଷ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 17

इति च प्रमदाः सर्वा मिलिता यत्र शंकरः । भिक्षापात्रं च तच्छंभोः पूरितं च महागुणैः

ଏଭଳି କହି ଯେଉଁଠାରେ ଶଙ୍କର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ସତ୍କୁଳ ନାରୀ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିବେଦନ ଓ ମହାଗୁଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 18

अन्नैश्चतुर्विधैः षड्भी रसैश्च परिपूरितम् । यदा संभुर्गंतुकामः कैलासं पर्वतं प्रति । तदा सर्वा विप्रपत्न्यो ह्यन्गच्छन्मुदान्विताः

ସେ ପାତ୍ର ଚାରି ପ୍ରକାର ଅନ୍ନ ଓ ଛଅ ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଶମ୍ଭୁ କୈଲାସ ପର୍ବତ ପ୍ରତି ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିପ୍ରପତ୍ନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଗଲେ।

Verse 19

गृहकार्यं परित्यज्य चेरुस्तद्गतमानसाः । गतासु तासु सर्वासु पत्नीषु ऋषिसत्तमाः

ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମନ ନିଶ୍ଚଳ କରି ସେମାନେ ଆଗେଇଲେ। ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ (ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି) ଦେଖିଲେ।

Verse 20

यावदाश्रममभ्येत्य तावच्छून्यं व्यलोकयन् । परस्परमथोचुस्ते पत्न्यः सर्वाः कुतो गताः

ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରି ଆସି ଦେଖିଲେ ଯେ ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ। ତେବେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ଆମ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ କେଉଁଠି ଗଲେ?”

Verse 21

न विदामोऽथ वै सर्वाः केन नष्टेन चाहृताः । एवं विमृश्यमानास्ते विचिन्वंतस्ततस्ततः

ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନାହୁଁ; କିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ହରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲା?” ଏଭଳି ଭାବି ସେମାନେ ଏଠି-ସେଠି ଖୋଜିଲେ।

Verse 22

समपश्यंस्ततः सर्वे शिवस्यानुगताश्च ताः । शिवं दृष्ट्वा तु संप्राप्ता ऋषयस्ते रुषान्विताः

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଋଷିମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 23

शिवस्याथाग्रतो भूत्वा ऊचुः सर्वे त्वरान्विताः । किं कृतं हि त्वया शंभो विरक्तेन महात्मना । परदारापहर्त्तासि त्वमृषीणां न संशयः

ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାରେ କହିଲେ—“ହେ ଶମ୍ଭୋ! ବିରକ୍ତ ମହାତ୍ମା ହୋଇ ତୁମେ ଏ କଣ କଲ? ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପରଦାରା-ଅପହରଣକାରୀ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ!”

Verse 24

एवं क्षिप्तः शिवो मौनी गच्छमानोऽपि पर्वतम् । तदा स ऋषिभिः प्राप्तो महादेवोऽव्ययस्तथा । यस्मात्कलत्रहर्ता त्वं तस्मात्षंढो भव त्वरम्

ଏଭଳି ତିରସ୍କୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୌନୀ ଶିବ ପର୍ବତଦିଗକୁ ଗମନ କରୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅବ୍ୟୟ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ କହିଲେ—“ତୁମେ ପରସ୍ତ୍ରୀହର୍ତ୍ତା; ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ନପୁଂସକ ହେଉ।”

Verse 25

एवं शप्तः स मुनिभिर्लिंगं तस्यापतद्भुवि । भूमिप्राप्तं च तल्लिंगं ववृधे तरसा महत्

ଋଷିମାନଙ୍କ ଶାପରେ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିମାତ୍ରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ହୋଇ ବଢ଼ିଲା।

Verse 26

आवृत्य सप्त पातालान्क्षणाल्लिंगमदोर्ध्वतः । व्याप्य पृथ्वीं समग्रां च अंतरिक्षं समावृणोत्

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଲିଙ୍ଗ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ସାତ ପାତାଳକୁ ଆବୃତ କଲା; ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଢାକିଦେଲା।

Verse 27

स्वर्गाः समावृताः सर्वे स्वर्गातीतमथाभवत् । न मही न च दिक्चक्रं न तोयं न च पावकः

ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଆବୃତ ହେଲା, ଏବଂ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ୱର୍ଗାତୀତ ହୋଇଗଲା। ନ ପୃଥିବୀ, ନ ଦିଗ୍ଚକ୍ର; ନ ଜଳ, ନ ଅଗ୍ନି।

Verse 28

न च वायुर्न वाकाशं नाहंकारो न वा महत् । न चाव्यक्तं न कालश्च न महाप्रकृतिस्तथा

ନ ବାୟୁ ଥିଲା, ନ ଆକାଶ; ନ ଅହଂକାର, ନ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ। ନ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନ କାଳ; ଏବଂ ନ ମହାପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ।

Verse 29

नासीद्द्ववैतविभागं च सर्वं लीनं च तत्क्षणात् । यस्माल्लीनं जगत्सर्वं तस्मिंल्लिगे महात्मनः

ଦ୍ୱୈତର କୌଣସି ବିଭାଗ ରହିଲା ନାହିଁ; ସେଇ କ୍ଷଣେ ସବୁକିଛି ଲୀନ ହେଲା। ଯେହେତୁ ସମଗ୍ର ଜଗତ ତାହାରେ ଲୟ ହେଲା—ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଲିଙ୍ଗରେ।

Verse 30

लयनाल्लिंगमित्येवं प्रवदंति मनीषिणः । तथाभूतं वर्द्धमानं दृष्ट्वा तेऽपि सुरर्षयः

‘ଲୟର ଆଶ୍ରୟ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ’—ଏପରି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି। ତାହାକୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ନିରନ୍ତର ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ—

Verse 31

ब्रह्मेंद्रविष्णुवाय्यग्निलोकपालाः सपन्नगाः । विस्मयाविष्टमनसः परस्परमथाब्रुवन्

ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଲୋକପାଳମାନେ—ନାଗମାନଙ୍କ ସହିତ—ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ମନେ, ତାପରେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।

Verse 32

किमायामं च विस्तारं क्व चांतः क्व च पीठिका । इति चिंतान्विता विष्णुमूचुः सर्वे सुरास्तदा

“ଏହାର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ କେତେ? ଏହାର ଶେଷ କେଉଁଠି, ଏହାର ପୀଠ କେଉଁଠି?”—ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 33

देवा ऊचुः । अस्य मूलं त्वया विष्णो पद्मोद्भव च मस्तकम् । युवाभ्यां च विलोक्यं स्यात्स्थाने स्यात्परिपालकौ

ଦେବମାନେ କହିଲେ: “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଏହାର ମୂଳ ଖୋଜ; ହେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା), ତୁମେ ଏହାର ଶିଖର ଦେଖ। ତୁମ ଦୁଇଜଣେ ଏହାକୁ ଦେଖି ପରୀକ୍ଷା କର; ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପାଳକ ହୋଇ ରୁହ।”

Verse 34

श्रुत्वा तु तौ महाभागौ वैकुंठकमलोद्भवौ । विष्णुर्गतो हि पातालं ब्रह्मा सर्वर्गं जगाम ह

ଏହା ଶୁଣି ସେଇ ଦୁଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ—ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଓ କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମା—ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 35

स्वर्गं गतस्तदा ब्रह्मा अवलोकनतत्परः । नापस्यत्तत्र लिंगस्य मस्तकं च विचक्षमः

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଖୋଜରେ ତତ୍ପର ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଚକ୍ଷଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗର ଶିଖର ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 36

तथा गतेन मार्गेण प्रत्यावृत्त्याब्जसंभवः । मेरुपृष्ठमनुप्राप्तः सुरभ्या लक्षितस्ततः

ଯେ ମାର୍ଗରେ ସେ ଗଲେ, ସେଇ ମାର୍ଗରେ ଫେରି ଆସି କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମା ମେରୁର ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ସୁରଭୀ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲା।

Verse 37

स्थिता या केतकीच्छायामुवाच मधुरं वचः । तस्या वचनमाकर्ण्य सर्वलोकपितामहः । उवाच प्रहसन्वाक्यं छलोक्त्या सुरभिं प्रति

କେତକୀର ଛାୟାରେ ଦାଁଡ଼ି ସେ ମଧୁର ବଚନ କହିଲା। ତାହା ଶୁଣି ସର୍ବଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ହସି, ଛଳଭରା କଥାରେ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 38

लिंगं महाद्भुतं दृष्टं येनव्याप्तं जगत्त्रयम् । दर्शनार्थं च तस्यांतं देवैः संप्रेषितोस्मयहम्

ଯାହାଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେଇ ମହାଅଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ତାହାର ଅନ୍ତ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି।

Verse 39

न दृष्टं मस्तकं तस्य व्यापकस्य महात्मनः । किं वक्ष्येऽहं च देवाग्रे चिंता मे चाति वर्तते

ମୁଁ ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ମସ୍ତକ ଦେଖିନାହିଁ। ଦେବମଣ୍ଡଳ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ମହା ଚିନ୍ତା ମୋତେ ଆବର୍ତ୍ତ କରୁଛି।

Verse 40

लिंगस्य मस्तकं दृष्टं देवानां च मृषा वदेः । ते सर्वे यदि वक्ष्यंति इंद्राद्या देवतागणाः

ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା କହିବି—‘ମୁଁ ଲିଙ୍ଗର ମସ୍ତକ ଦେଖିଛି’—ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କହିବେ।

Verse 41

ते संति साक्षिमो देवा अस्मिन्नर्थे वदत्वरम् । अर्थेऽस्मिन्भव साक्षी त्वं केतक्या सह सुव्रते

ଏହି ବିଷୟରେ ସେ ଦେବମାନେ ସାକ୍ଷୀ—ଶୀଘ୍ର କହି ସମର୍ଥନ କର। ହେ ସୁବ୍ରତେ! ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କେତକୀ ସହ ସାକ୍ଷୀ ହେଅ।

Verse 42

तद्वचः शिरसा गृह्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । केतकीसहिता तत्र सुरभी तदमानयत्

ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେହି ବଚନକୁ ଶିର ନମାଇ ଗ୍ରହଣ କରି, ସୁରଭୀ ସେଠାରେ କେତକୀକୁ ସହ ନେଇ (ଆଦେଶାନୁସାରେ) ଆଣିଲା।

Verse 43

एवं समागतो ब्रह्म देवाग्रे समुवाच ह

ଏଭଳି ଆସି ପହଞ୍ଚି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମଣ୍ଡଳ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । लिंगस्य मस्तकं देवा दृष्टवानहमद्भुतम् । समीचीनं चार्तितं च केतकीदल संयुतम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, ମୁଁ ଲିଙ୍ଗର ଅଦ୍ଭୁତ ମସ୍ତକ ଦେଖିଛି; ତାହା ସୁସଂଗଠିତ, ଶୋଭାମୟ ଏବଂ କେତକୀ-ଦଳରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 45

विशालं विमलं श्लक्ष्णं प्रसन्नतरमद्भुतम् । रम्यं च रमणीयं च दर्शनीयं महाप्रभम्

ତାହା ବିଶାଳ, ବିମଳ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ-ତେଜସ୍ୱୀ—ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା; ରମ୍ୟ, ରମଣୀୟ, ଦର୍ଶନଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାମୟ ଥିଲା।

Verse 46

एतादृशं मया दृष्टं न दृष्टं तद्विनाक्वचित् । ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सुरा विस्मयमाययुः

ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି; ଏହା ସଦୃଶ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି କେବେ ଦେଖିନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 47

एवं विस्मयपूर्णास्ते इंद्राद्या देवतागणाः । तिष्ठंति तावत्सर्वेशो विष्णुरध्यात्मदीपकः

ଏଭଳି ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ଦୀପକ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 48

पातालादागतः सद्यः सर्वेषामवदत्त्वरम् । तस्याप्यंतो न दृष्टो मे ह्यवलोकनतत्परः

ପାତାଳରୁ ସତ୍ୱର ଫେରି ଆସି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—“ମୁଁ ଖୋଜିବା ଓ ଦେଖିବାରେ ତତ୍ପର ଥିଲି, ତଥାପି ତାହାର ଅନ୍ତ ମୁଁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ।”

Verse 49

विस्मयो मे महाञ्जातः पातालात्परतश्चरन् । अतलं सुतलं चापि नितलं च रसातलम्

ପାତାଳର ପରେ ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ ମୋ ମନରେ ମହା ବିସ୍ମୟ ଜାଗିଲା—ଅତଳ, ସୁତଳ, ନିତଳ ଓ ରସାତଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି।

Verse 50

तथा गतस्तलं चैव पातालं च तथातलम् । तलातलानि तान्येनं शून्यवद्यद्विभाव्यते

ସେହିପରି ସେ ସ୍ତଳ, ପାତାଳ ଓ ଅତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଗଲେ; ତାହା ସମସ୍ତ ତଲାତଳ ଲୋକ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେନ ଶୂନ୍ୟ ଓ ତୁଚ୍ଛ ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 51

शून्यादपि च शून्यं च तत्सर्वं सुनिरीक्षितम् । न मूलं च न मध्यं च न चांतो ह्यस्य विद्यते

ସେ ସବୁକୁ ସୁନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ—ଶୂନ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶୂନ୍ୟକୁ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ନ ମୂଳ ମିଳିଲା, ନ ମଧ୍ୟ, ନ ଅନ୍ତ ମିଳିଲା।

Verse 52

लिंगरूपी महादेवो येनेदं धार्यते जगत् । यस्य प्रसादादुत्पन्ना यूयं च ऋषयस्तथा

ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ମହାଦେବ ହିଁ ସେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଧାରିତ; ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ—ହେ ଋଷିଗଣ—ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛ।

Verse 53

श्रुत्वा सुराश्च ऋषयस्तस्य वाक्यमपूजयन् । तदा विष्णुरुवाचेदं ब्रह्माणं प्रहसन्निव

ସେଇ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ତାହାକୁ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଯେନ ମୃଦୁ, ଅର୍ଥଭରା ହାସ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 54

दृष्टं हि चेत्त्वया ब्रह्मन्मस्तकं परमार्थतः । साक्षिणः के त्वया तत्र अस्मिन्नर्थे प्रकल्पिताः

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଯଦି ତୁମେ ପରମାର୍ଥତଃ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସେଇ ଶିଖରକୁ ଦେଖିଥିଲ, ତେବେ ଏହି ଦାବି ପାଇଁ ସେଠାରେ କାହାକୁ ସାକ୍ଷୀ କରିଥିଲ?

Verse 55

आकर्ण्य वचनं विष्णोर्ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच त्वरितेनैव केतकी सुरभीति च

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—“କେତକୀ ଓ ସୁରଭୀ।”

Verse 56

ते देवा मम साक्षित्वे जानीहि परमार्थतः । ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सर्वे देवास्त्वरान्विताः

“ପରମାର୍ଥତଃ ଜାଣ—ସେଇ ଦେବମାନେ ମୋ ପକ୍ଷରେ ସାକ୍ଷୀ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ।

Verse 57

आह्वानं चक्रिरे तस्याः सुरभ्याश्च तया सह । आगते तत्क्षमादेव कार्यार्थं ब्रह्मणस्तदा

ତାପରେ ସେମାନେ କେତକୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ସେମାନେ ଆସିମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ସେହି କଥା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 58

इंद्राद्यैश्च तदा देवैरुक्ता च सुरभी ततः । उवाच केतकीसार्द्धं दृष्टो वै ब्रह्मणा सुराः

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ପଚାରିବାରେ ସୁରଭୀ କେତକୀ ସହ କହିଲେ—“ହେ ସୁରମାନେ! ବ୍ରହ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଶିଖରକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି।”

Verse 59

लिंगस्य मस्तको देवाः केतकीदलपूजितः । तदा नभोगता वाणी सर्वेषां श्रृण्वतामभूत्

ହେ ଦେବଗଣ, ଲିଙ୍ଗର ଶିଖର କେତକୀଦଳରେ ପୂଜିତ ହେଲା। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ଆକାଶେ ବିଚରୁଥିବା ବାଣୀ ଉଦିତ ହେଲା।

Verse 60

सुरभ्या चैव यत्प्रोक्तं केतक्या च तथा सुराः । तन्मृषोक्तं च जानीध्वं न दृष्टो ह्यस्य मस्तकः

ହେ ଦେବଗଣ, ସୁରଭୀ ଓ କେତକୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣ; କାରଣ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଶିଖର ଦେଖାଯାଇନି।

Verse 61

तदा सर्वेऽथ विबुधाः सेंद्रा वै विष्णुना सह । शेपुश्च सुरभीं रोषान्मृषावादनतत्पराम्

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମିଥ୍ୟାବାଦରେ ତତ୍ପର ସୁରଭୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 62

मुखेनोक्तं त्वयाद्यैवमनृतं च तथा शुभे । अपवित्रं मुखं तेऽस्तु सर्वधर्मबहिष्कृतम्

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମୁଖେ ଆଜି ଏପରି ଅନୃତ କହିଛ; ତେଣୁ ତୁମ ମୁଖ ଅପବିତ୍ର ହେଉ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେଉ।

Verse 63

सुगंधकेतकी चापि अयोग्या त्वं शिवार्चने । भविष्यसि न संदेहो अनृता चैव भामिनि

ହେ ଭାମିନି, ସୁଗନ୍ଧିତ କେତକୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କହିଛ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବ।

Verse 64

तदा नभो गता वाणी ब्रह्मणं च शशाप वै । मृषोक्तं च त्वया मंद किमर्थं बालिशेन हि

ତେବେ ଆକାଶବାଣୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲା—“ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି! ବାଳିଶତାରେ ତୁମେ କାହିଁକି ମିଥ୍ୟା କହିଲ?”

Verse 65

भृगुणा ऋषिभिः साकं तथैव च पुरोधसा । तस्माद्युयं न पूज्याश्च भवेयुः क्लेशभागिनः

“ଭୃଗୁ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ତୁମ ପୁରୋହିତ ସହିତ—ତେଣୁ ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ, କ୍ଲେଶର ଭାଗୀ ହେବ।”

Verse 66

ऋषयोऽपि च धर्मिष्ठास्तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः । विवादनिरता मूढा अतत्त्वज्ञाः समत्सराः

“ଧର୍ମିଷ୍ଠ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱବାକ୍ୟରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେଲେ; ସେମାନେ ବିବାଦରେ ରତ, ମୂଢ, ତତ୍ତ୍ୱଅଜ୍ଞ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ ହେଲେ।”

Verse 67

याचकाश्चावदान्याश्च नित्यं स्वज्ञानघातकाः । आत्मसंभाविताः स्तब्धाः परस्परविनिंदकाः

“ସେମାନେ ଯାଚକ ମଧ୍ୟ ହେଲେ ଓ ଦାନଶୀଳ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ—କିନ୍ତୁ ସଦା ନିଜ ବିବେକକୁ ନାଶ କରୁଥିବା; ଆତ୍ମଗର୍ବୀ, ଅହଂକାରେ ଜଡ, ଏବଂ ପରସ୍ପର ନିନ୍ଦକ।”

Verse 68

एवं शप्ताश्च मुनयो ब्रह्माद्या देवतास्तथा । शिवेन शप्तास्ते सर्वे लिंगं शरणमाययुः

ଏଭଳି ଶାପିତ ମୁନିମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାମାନେ—ଶିବଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଲିଙ୍ଗର ଶରଣକୁ ଗଲେ।