Adhyaya 35

Verse 1

लोमश उवाच । वनं गते महादेवे गिरिजा विरहातुरा । सुखं न लेभे तन्वंगी हर्म्येष्वायतनेषु वा

ଲୋମଶ କହିଲେ—ମହାଦେବ ବନକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ବିରହେ ଆତୁର ଗିରିଜା, ସେ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ, ନ ମହଳରେ ସୁଖ ପାଇଲେ, ନ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନରେ।

Verse 2

चिंतयंती शिवंतन्वी सर्वभावेन शोभना । चिंतमानां शिवां ज्ञात्वा ह्युवाच विजया सखी

ସେ ଶୋଭନା ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଏପରି ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ବୋଲି ଜାଣି ସଖୀ ବିଜୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 3

विजयोवाच । तपसा महता चैव शिवं प्राप्तासि शोभने । मृषशा द्यूतं कृतं तेन शंकरेण तपस्विना

ବିଜୟା କହିଲା—ହେ ଶୋଭନେ! ମହାତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ତପସ୍ବୀ ଶଙ୍କର ତୁମ ସହ ଛଳର ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।

Verse 4

द्यूते हि वहवो दोषा न श्रुताः किं त्वयाऽनघे । क्षमा पय शिवं तन्वि त्वरेणैव विचक्षणे

ଦ୍ୟୁତରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ଦୋଷ ଅଛି—ହେ ଅନଘେ, ତୁମେ କି ଶୁଣିନାହ? ତେଣୁ, ହେ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ ଓ ବିଚକ୍ଷଣେ, ଶୀଘ୍ର ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କ୍ଷମା ଯାଚନା କର।

Verse 5

अस्माभिः सहिता देवि गच्छगच्छ वरानने

ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୁମୁଖୀ! ଆମ ସହ ଆସ, ଆସ।

Verse 6

यावच्छंभुर्दूरतो नाभिगच्छेत्तावद्गत्वा शंकरं क्षामयस्व । नो चेतन्वि क्षामयेथाः शिवं त्वं दुःखं पश्चात्ते भविष्यत्यवश्यम्

ଦୂରରୁ ଶମ୍ଭୁ ଏଠାକୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କ୍ଷମା ମାଗ। ହେ ତନ୍ୱୀ! ତୁମେ ଯଦି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ନ କର, ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ହେବ।

Verse 7

निशम्य वाक्य विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः । उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्

ବିଜୟା କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ସେ ହସିଲା; ମନରେ ଧୀର ଓ ସ୍ଥିର ରହି, ସଖୀ ବିଜୟାଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟମୟ ଓ ପରମାର୍ଥଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲା।

Verse 8

मया जितोऽसौ निरपत्रपश्च पुरा वृतो वै परया विभूत्या । किंचिच्च कृत्यं मम नास्ति सद्यो मया विनासौ च विरूप आस्थितः

ମୁଁ ତାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଜିତିଛି; ସେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଏକଦା ମୋର ପରମ ବିଭୂତିରେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋର କିଛି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୋ ବିନା ସେ ବିକୃତ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରହେ।

Verse 9

रूपीकृतो मया देवो महेशो नान्यथा वद । मया तेन वियोगश्च संयोगो नैव जायते

ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦେବ ମହେଶ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି—ଅନ୍ୟଥା କହନି। ତାଙ୍କ ସହ ବିୟୋଗ ଓ ସଂଯୋଗ—ଦୁହେଁ—ମୋର କାରଣରୁ ହିଁ ଘଟେ।

Verse 10

साकारो हि निराकारो महेशो हि मया कृतः

ନିଶ୍ଚୟ, ନିରାକାର ମହେଶଙ୍କୁ ମୁଁ ସାକାର ରୂପେ ପ୍ରକଟ କରିଛି।

Verse 11

कृतं मया विश्वमिदं समग्रं चराचरं देववरैः समेतम् । क्रीडार्थमस्योद्भववृत्तिहेतुभिश्चिक्रीडितं मे विजये प्रपश्य

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ଚର ଓ ଅଚର, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ—ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ଏହାର ଉଦ୍ଭବ ଓ ସ୍ଥିତିର ହେତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ମୁଁ କ୍ରୀଡିତ ହୋଇଛି; ମୋର ବିଜୟ ଦେଖ।

Verse 12

एवमुक्त्वा तदा देवी गिरिजा सर्वमंगला । शबरीरूपमास्थाय गंतुकामा महेश्वरम्

ଏପରି କହି ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବୀ ଗିରିଜା ଶବରୀରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 13

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिंबबिंबाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी । मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरंभोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा

ଗିରିଜା ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ତନୁଦେହା, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତା ଓ ପକ୍କ ବିମ୍ବଫଳ ସଦୃଶ ଅଧର-ଓଷ୍ଠଧାରିଣୀ ଥିଲେ; ସୁନ୍ଦର ଗ୍ରୀବା, କୁଚଭାରରେ ନତ ଦେହ, ସ୍ନିଗ୍ଧ କେଶଯୁକ୍ତ। ମଧ୍ୟେ କ୍ଷୀଣା, କଟିତଟେ ପୃଥୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଦଳୀକାଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଊରୁଧାରିଣୀ ଗୌରୀ; ପଲ୍ଲୀୟୁକ୍ତ ବନବେଷରେ ସଜ୍ଜିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳୟ ପିନ୍ଧି, ମୟୂରପଙ୍ଖ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶିରୋଭୂଷିତ।

Verse 14

पाणौ मृणालसदृशं दधती च चापं पृष्ठे लसत्कृतककेतकिबाणकोशम् । सा तं निरीशमलोकयति स्म तत्र संसेविता सुवदना बहुभिः सखीभिः

ହାତରେ ମୃଣାଳ ସଦୃଶ ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ପିଠିରେ କେତକୀ ନଳରେ ନିର୍ମିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣକୋଷ ବହି, ସେ ସୁମୁଖୀ ଅନେକ ସଖୀଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 15

भृंगीनादेन महता नादयंती जगत्त्रयम् । गिरिजा मन्मथं सद्यो जीवयंती पुनःपुनः

ମହା ଭୃଙ୍ଗୀନାଦରେ ଗିରିଜା ତ୍ରିଲୋକକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇଲେ, ଏବଂ ମନ୍ମଥକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁନଃପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଲେ।

Verse 17

एकाकी संस्थितो यत्र यमाधिस्थो महेश्वरः । दृष्टस्ततस्तया देव्या भृंगीनादेन मोहितः

ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଏକାକୀ ଧ୍ୟାନାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଭୃଙ୍ଗୀନାଦରେ ସେ ମୋହିତ ହେଲେ।

Verse 18

प्रबद्धो हि महादेवो निरीक्ष्य शबरीं तदा । समाधेरुत्थितः सद्यो महेशो मदनान्वितः

ତେବେ ମହାଦେବ ଶବରୀକୁ ଦେଖି ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ମହେଶ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମାଧିରୁ ଉଠିଲେ, ମଦନଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 19

यावत्करे गृह्यमाणो गिरिजां स समीपगः । तावत्तस्य पुरः सद्यस्तिरोधानं गता सती

ସେ ନିକଟକୁ ଆସି ଗିରିଜାଙ୍କ ହାତ ଧରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସତୀ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ।

Verse 20

तद्दृष्ट्वा तत्क्षणादेव देवो भ्रांतिविनाशनः । भ्रममाणस्तदा शंभुर्नापश्यदसितेक्षणाम्

ତାହା ଦେଖି ସେହି କ୍ଷଣରେ ଭ୍ରାନ୍ତିବିନାଶକ ଦେବ ଖୋଜି ଖୋଜି ଭ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଶମ୍ଭୁ ସେ ଅସିତେକ୍ଷଣାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 21

विरहेण समायुक्तो हृच्छयेन समन्वितः । मदनारिस्तदा शंभुर्ज्ञानरूपो निरंतरम्

ବିରହଦୁଃଖରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଓ ହୃଦୟଶୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, କାମଶତ୍ରୁ ଶମ୍ଭୁ ସଦା ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପରେ ନିରନ୍ତର ସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 22

निर्मोहो मोहमापन्नो ददर्श गिरिजां पुनः । उवाच वाक्यं शबरीं प्रस्ताव सदृशं महत्

ନିର୍ମୋହ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଲେ; ପୁନର୍ବାର ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶବରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସଙ୍ଗାନୁକୂଳ ଗମ୍ଭୀର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 23

शिव उवाच । वाक्यं मे श्रृणु तन्वंगि श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि । कासि कस्यासि तन्वंगि किमर्थमटनं वने । तत्कथ्यतां महाभागे याथातथ्यं सुमध्यमे

ଶିବ କହିଲେ— ହେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ, ମୋ ବଚନ ଶୁଣ; ଶୁଣି ତଦନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ କିଏ, କାହାର? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ? ହେ ସୁମଧ୍ୟମା ମହାଭାଗେ, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ସତ୍ୟ କହ।

Verse 24

शिवोवाच । पतिमन्वेषयिष्यामि सर्वज्ञं सकलार्थदम् । स्वतंत्रं निर्विकारं च जगतामीश्वरं वरम्

ଶିବ କହିଲେ— ମୁଁ ଏମିତି ପତିଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବି ଯିଏ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସକଳ ପୁରୁଷାର୍ଥଦାତା, ସ୍ୱାଧୀନ, ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ଜଗତମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଈଶ୍ୱର।

Verse 25

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गिरिजां वृषभध्वजः । अहं तवोचितो भद्रे पतिर्नान्यो हि भामिनि

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ହିଁ ତୁମର ଯୋଗ୍ୟ ପତି; ହେ ଭାମିନି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 26

विमृश्यतां वरारोहे तत्त्वतो हि वरानने । वचो निशम्य रुद्रस्य स्मितपूर्वमभाषत

ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ହେ ମନୋହରମୁଖୀ! ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟରୂପେ ଏହାକୁ ବିଚାର କର। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ମିତପୂର୍ବକ କହିଲା।

Verse 27

मयार्थितो महाभाग पतिस्त्वं नान्यथा वद । किं तु वक्ष्यामि भद्रं ते निर्गुणोऽसि परंतपः

ହେ ମହାଭାଗ! ମୁଁ ତୁମକୁ ହିଁ ବରରୂପେ ପ୍ରାର୍ଥିଛି; ଅନ୍ୟଥା କହନି—ତୁମେ ହିଁ ମୋର ପତି। ତଥାପି ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହୁଛି—ହେ ପରନ୍ତପ, ତୁମେ ନିର୍ଗୁଣ।

Verse 28

यया पुरा वृतोऽसि त्वं तपसा च परेण हि । परित्यक्ता त्वयारण्ये क्षणमात्रेण भामिनी

ଯେ ନାରୀ ପୂର୍ବେ ପରମ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ବରଣ କରିଥିଲା, ସେଇ ତେଜସ୍ୱିନୀ ଭାମିନୀକୁ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲ।

Verse 29

दुराराध्योऽसि सततं सर्वेषां प्राणिनामपि । तस्मान्न वाच्यं हि पुनर्यदुक्तं ते ममाग्रतः

ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଦୁରାରାଧ୍ୟ। ତେଣୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲ, ସେହି କଥା ପୁଣି କହନି।

Verse 30

शबर्या वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच वृषध्वजः । मैवं वद विशालाक्षि न त्यक्ता सा तपस्विनी । यदि त्यक्ता मया तन्वि किं वक्तुमिह पार्यते

ଶବରୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବୃଷଧ୍ୱଜ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ—ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଏଭଳି କହନି; ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ପରିତ୍ୟକ୍ତା ନୁହେଁ। ହେ ତନ୍ୱୀ, ଯଦି ମୁଁ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ କ’ଣ କହିହେବ?

Verse 31

एवं ज्ञात्वा विशालाक्षि कृपणं कृपणप्रियम् । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे सुमध्यमे

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ମୁଁ ସରଳହୃଦୟ ଓ ସରଳଜନପ୍ରିୟ ବୋଲି ଜାଣି; ତେଣୁ ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ କଥା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

एवमभ्यर्थिता तेन बहुधा शूलपाणिना । प्रहस्य गिरिजा प्राह उपहासपरं वच

ଏଭଳି ଶୂଳପାଣି ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ବହୁବାର ଅନୁରୋଧିତ ହୋଇ, ଗିରିଜା ହସି ଉପହାସମିଶ୍ରିତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 33

तपोधनोऽसि योगीश विरक्तोऽसि निरंजनः । आत्मारामो हि निर्द्वंद्वो मदनो येन घातितः

ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର! ତୁମେ ତପୋଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ; ତୁମେ ବିରକ୍ତ ଓ ନିରଞ୍ଜନ। ତୁମେ ଆତ୍ମାରାମ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଦନ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 34

स त्वं साक्षाद्विरूपाक्षो मया दृष्टोसि चाद्य वै । अशक्यो हि मया प्राप्तुं सर्वेषां दुरतिक्रमः । तस्मात्त्वया न वक्तव्यं यदुक्तं च पुरा मम

ଏବଂ ତୁମେ—ସାକ୍ଷାତ୍ ବିରୂପାକ୍ଷ—ଆଜି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲ। ତୁମକୁ ମୁଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଅଶକ୍ୟ; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ। ତେଣୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲି, ସେହି କଥା ତୁମେ ପୁଣି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच मदनांतकः । मम भार्या भव त्वं हि नान्यथा कर्तुमर्हसि

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ମଦନାନ୍ତକ କହିଲେ—“ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଥା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 36

इत्युक्त्वा तां करेऽगृह्णाच्छबरीं मदनातुरः । उवाच तं स्मयंती सा मुंचमुंचेति सादरम्

ଏହିପରି କହି କାମାତୁର ସେ ଶବରୀଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ। ସେ ହସି ସାଦରେ କହିଲା— “ଛାଡ଼, ଛାଡ଼।”

Verse 37

नोचितं भगवान्कर्तुं तापसेन बलादिदम् । याचयस्व पितुर्मे त्वं नान्यथाभिभविष्यसि

ହେ ଭଗବାନ, ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ବଳପୂର୍ବକ ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଯାଚନା କର; ନହେଲେ ତୁମେ ଜିତିପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 38

महादेव उवाच । पितरं कथयाशु त्वं स्थितः कुत्र शुभानने । द्रक्ष्यामि तं विशालाक्षि प्रणिपातपुरःसरम्

ମହାଦେବ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭାନନେ, ତୁମ ପିତା କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଶୀଘ୍ର କହ। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ପ୍ରଣାମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବି।

Verse 39

एतदुक्तं तदा तेन निशम्यासितनेत्रया । आनीतो हि तया तन्व्या पितरं वृषभध्वजः

ସେ ଏହିପରି କହିଲେ, କଳା ନୟନବତୀ ସୁକୁମାରୀ ତାହା ଶୁଣି ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଆଣିଲା; ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣାଗଲେ।

Verse 40

स्थितं कैलासशिखरे हिमवंतं नगोत्तमम् । अहिभिर्बहुभिश्चैव संवृतं च महाप्रभम्

ସେ କୈଲାସ ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହିମବାନଙ୍କୁ— ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ— ଦେଖିଲେ; ସେ ଅନେକ ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲେ।

Verse 41

द्वारि स्थितं तया देव्या दर्शितं शंकरस्य च । असौ मम पिता देव याचस्व विगतत्रपः । ददाति मां न संदेहस्तपस्विन्मा विलंबितम्

ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନା ଦେବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ—“ଦେବ, ଏହି ମୋ ପିତା; ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି ଯାଚନା କର। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେବେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ତପସ୍ବୀ, ବିଳମ୍ବ କରନି।”

Verse 42

तथेति मत्वा सहसा प्रणम्य हिमालयं वाक्यमिदं बभाषे । प्रयच्छ तां चाद्य गिरीशवर्य ह्यार्ताय कन्यां सुभगां महामते

“ତଥାସ୍ତୁ,” ଭାବି ସେ ତୁରନ୍ତ ହିମାଳୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ଗିରିଶ୍ୱର-ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମହାମତି! ଆଜି ହିଁ ସେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା କନ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦାନ କର; ମୁଁ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।”

Verse 43

कृपणं वाक्यमाकर्ण्य समुत्थाय हिमालयः । महेशं च समादाय ह्युवाच गिरिराट् स्वयम्

ସେ ଦୀନ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ହିମାଳୟ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ମହେଶଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ନେଇ ଗିରିରାଜ ସ୍ୱୟଂ କହିଲେ।

Verse 44

किं जल्पसि हि भो देव तावयुक्तं च सांप्रतम् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वं स्वामी जगतां विभो

“ହେ ଦେବ, ଏମିତି କାହିଁକି କହୁଛ? ଏ ସମୟରେ ଏପରି କଥା ଅନୁଚିତ। ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକର ଦାତା; ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ହେ ବିଭୋ।”

Verse 45

त्वया ततमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । एवं स्तुतिपरोऽभूच्च हिमालयागिरिर्महान् । आगतो नारदस्तत्र ऋषिभिः परिवारितः

“ତୁମେ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ଚର ଓ ଅଚର ଜଗତ—ବ୍ୟାପି ରହିଛ।” ଏଭଳି ମହାନ ହିମାଳୟ ସ୍ତୁତିରେ ଲୀନ ରହିଲେ। ତାହାପରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ନାରଦ ମୁନି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 46

उवाच प्रहसन्वाक्यं शूलपाणे नमः प्रभो । हे शंभो श्रृणु मे वाक्यं तत्त्वसारमयं परम्

ହସିହସି ସେ କହିଲା— “ହେ ପ୍ରଭୁ ଶୂଳପାଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଏହା ପରମ ତତ୍ତ୍ୱସାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।”

Verse 47

योषिद्भिः संगति पुंसां विडंबायोपकल्पते । त्वं स्वामी जगतां नाथः पराणां परमः परः । विमृश्य सर्वं देवेश यथावद्वक्तुमर्हसि

“ନାରୀସଙ୍ଗ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଃ ଉପହାସର କାରଣ ହୋଇ ଗଢ଼ାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ସ୍ୱାମୀ, ଏବଂ ପରମରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ପରମ। ହେ ଦେବେଶ, ସବୁ ବିଚାରି ଯଥାଯଥ କହନ୍ତୁ।”

Verse 48

एवं प्रबोधितस्तेन नारदेन महात्मना । प्रबोधमगमच्छंभुर्जहास परमेश्वरः

ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବୋଧିତ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଧକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ପରମେଶ୍ୱର ହସିଲେ।

Verse 49

शिव उवाच । सत्यमुक्तं त्वया चात्र नान्यथा नारदक्वचित् । योषित्संगतिमात्रेण नृणां पतनमेव च

ଶିବ କହିଲେ— “ଏଠାରେ ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ; ହେ ନାରଦ, କେବେ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ନାରୀବିଷୟକ ଆସକ୍ତିରୁ କେବଳ ସଙ୍ଗମାତ୍ରେ ମଣିଷଙ୍କ ପତନ ହୁଏ।”

Verse 50

भविष्यति न संदेहो नान्यथा वचनं तव । अनया मोहितोऽद्याहमानीतो गंधमादनम्

“ଏହିପରି ହେବ—କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମ ବଚନ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ତାହାର ମୋହରେ ଆଜି ମୁଁ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ଆଣାଯାଇଛି।”

Verse 51

पिशाचवत्कृतमिदं चरितं परमाद्भुतम्

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପିଶାଚସଦୃଶ କୃତ; ଏହା ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମୟକର ଚରିତ୍ର।

Verse 52

तस्मान्न तिष्ठामि गिरेः समीपे व्रजामि चाद्यैव वनांतरं पुनः । इत्येवमुक्त्वा स जगाम मार्गं दुरत्ययं योगेनामप्यगम्यम्

ଏହେତୁ ମୁଁ ପର୍ବତସମୀପେ ରହିବି ନାହିଁ; ଆଜିହିଁ ପୁନର୍ବାର ବନାନ୍ତରକୁ ଯିବି। ଏମିତି କହି ସେ ଦୁରତ୍ୟୟ ପଥେ ଗଲା—ଯାହା ଯୋଗବଳରେ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ।

Verse 53

निरालंबं स विज्ञाय नारदो वाक्यमब्रवीत् । गिरिजां च गिरींद्रं च पार्षदान्प्रति सत्वरम्

ସେ ନିରାଲମ୍ବ (ଆଶ୍ରୟହୀନ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନରତ) ବୋଲି ଜାଣି ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ଗିରିଜା, ଗିରୀନ୍ଦ୍ର ଓ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 54

वंदनीयश्च स्तुत्यश्च क्षाम्यतां परमार्थतः । महेशोऽयं जगन्नाथस्त्रिपुरारिर्महायशाः

ସେ ବନ୍ଦନୀୟ ଓ ସ୍ତୁତ୍ୟ—ପରମାର୍ଥତଃ କ୍ଷମା କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ମହେଶ, ଜଗନ୍ନାଥ, ତ୍ରିପୁରାରି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ।

Verse 55

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदस्य मुखोद्गतम् । गिरिजां पुरतः कृत्वा गिरयो हि महाप्रभाः

ନାରଦଙ୍କ ମୁଖୋଦ୍ଗତ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପର୍ବତମାନେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି (କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ)।

Verse 56

दण्डवत्पतिताः सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे प्रमथा गुह्यकादयः

ସମସ୍ତେ ଲୋକମଙ୍ଗଳକର ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଦେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପଡ଼ିଲେ। ପ୍ରଣତ ହୋଇ ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ ଆଦି ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 57

स्तूयमानो हि भगवानागतो गंधमादनम् । अंगिरसा हि सर्वेशो ह्यभिषिक्तो महात्मभिः

ଏପରି ସ୍ତୁତି ପାଇ ଭଗବାନ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗିରା ଓ ମହାତ୍ମ ଋଷିମାନେ ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 58

तदा दुन्दुभयो नेदुर्वादित्राणि बहूनि च । इन्द्रादयः सुराः सर्वे पुष्पवर्षं ववर्षिरे

ତେବେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦିତ ହେଲା, ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବାଜିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ।

Verse 59

ब्रह्मादिभिः सुरगणैर्बहुभिः परीतो योगीश्वरो गिरिजया सह विश्ववंद्यः । अभ्यर्थितः परममंगल मंगलैश्च दिव्यासनोपरि रराज महाविभूत्या

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଅନେକ ଦେବଗଣ ଘେରି ରହିଲେ; ବିଶ୍ୱବନ୍ଦ୍ୟ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଗିରିଜା ସହ ବିରାଜିତ ହେଲେ। ପରମମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ତୁତିରେ ଅଭ୍ୟର୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଦିବ୍ୟାସନରେ ମହାବିଭୂତିରେ ଶୋଭିଲେ।

Verse 60

एवंविधान्यनेकानि चरितानि महात्मनः । महेशस्य च भो विप्राः पापहारीणि श्रृण्वताम्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ମହାତ୍ମା ମହେଶଙ୍କ ଏପରି ଅନେକ ଚରିତ ଅଛି; ଯେମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ହରିଯାଏ।

Verse 61

यानियानीह रुद्रस्य चरितानि महांत्यपि । श्रुतानि परमाण्येव भूयः किं कथयामि वः

ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯେଯେ ମହାନ୍ ଚରିତ ଅଛି, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୁତ ହୋଇଛି; ତେବେ ମୁଁ ପୁଣି ଆଉ କଣ କହିବି?

Verse 62

ऋषय ऊचुः । एव मुक्तं त्वया सूत चरितं शंकरस्य च । अनेन चरितेनैव संतृप्ताः स्मो न संशयः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଚରିତ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଛ। ଏହି ଚରିତରେ ଆମେ ତୃପ୍ତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 63

सूत उवाच । व्यासप्रसादाच्छ्रुतमस्ति सर्वं मया ततं शंकररूपमद्भुतम् । सुविस्तृतं चाद्भुतवेदगर्भं ज्ञानात्मकं परमं चेदमुक्तम्

ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସବୁ ଶ୍ରବଣ କରିଛି; ଶଙ୍କରରୂପେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉପଦେଶ। ଏହା ସୁବିସ୍ତୃତ, ବେଦସାରଗର୍ଭ, ଜ୍ଞାନାତ୍ମକ ଏବଂ ପରମ ବୋଲି ଉକ୍ତ।

Verse 64

श्रद्धया परयोपेताः श्रावयंति शिवप्रियम् । श्रृण्वंति चैव ये भक्त्या शंभेर्माहात्म्यमद्भुतम् । शिवशास्त्रमिदं प्रीत्या ते यांति मरमां गतिम्

ଯେମାନେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି ଶିବପ୍ରିୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି—ପ୍ରୀତିରେ ଏହି ଶିବଶାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 3516

सकामना राजहंसा बभूवुस्तत्क्षणादपि । द्विरेफा बर्हिणश्चैव सर्वे ते हृच्छयान्विताः

ସେହି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କାମନାଯୁକ୍ତମାନେ ରାଜହଂସ ହେଲେ; ଅନ୍ୟେ ଭ୍ରମର ଓ ମୟୂର ମଧ୍ୟ ହେଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହୃଦୟର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।